Το νέο της βιβλίο «Η Γη έχει πυρετό», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός και αυτή τη φορά η ιστορία της ξεκινά από τη Γροιλανδία: ένας παγετώνας που ραγίζει, ένα κοπάδι τάρανδων σε κίνδυνο και ένας νεαρός ήρωας που ανακαλύπτει ότι η φύση στέλνει σήματα τα οποίαδεν μπορεί κανείς να αγνοήσει. Πίσω από την περιπέτεια κρύβεται ένα βιβλίο που δεν φοβάται να μιλήσει ευθέως για την κλιματική αλλαγήχωρίς διδακτισμό.
Η αφορμή ήρθε από μια φράση που άκουσε τυχαία - έναν ηλικιωμένο άνδρα να λέει ότι η Γη έχει πυρετό και φταίμε εμείς. Από εκεί ξεκίνησε ένα χρόνο έρευνας πριν αρχίσει τη συγγραφή. Το κείμενο συνοδεύεται από επιστημονικό υλικό για την κλιματική αλλαγή και επίλογο της Ελένης Σβορώνου, υπεύθυνης περιβαλλοντικής εκπαίδευσης της WWF Hellas -μια επιλογή που υπογραμμίζει ότι το βιβλίο δεν αρκείται στο να συγκινήσει, αλλά επιδιώκει και να ενημερώσει. Η εικονογράφηση είναι της Αγγελικής Ρελάκη.
«Ποτέ δεν λες ψέματα στα παιδιά ή τους κρύβεις την αλήθεια», λέει η Έλενα Αρτζανίδου, φράση που συμπυκνώνειτη φιλοσοφία της.
Έλενα Αρτζανίδου
Συνέντευξη στη Χρύσα Νάνου
Πώς γεννήθηκε η ιδέα γι’ αυτήν την ιστορία;
Δεν είναι η πρώτη φορά που ασχολούμαι, άλλωστε και το τελευταίο μας βιβλίο με τις εκδόσεις Ψυχογιός, Η ΦΛΟ στον δρόμο, αφορούσε το περιβάλλον και κυρίως τα έντονα φαινόμενα των βροχοπτώσεων με επακόλουθο τη δημιουργία κύματος μεταναστών για ασφαλέστερους τόπους. Τώρα σε αυτήν την ιστορία ήθελα να αναμετρηθώ με το μεγαλύτερο πρόβλημα που επηρεάζει πάρα πολύ την αλλαγή σε κάθε μορφή του κλίματος και αναφέρομαι στο λιώσιμο των πάγων. Η Γη έχει πυρετό, προέκυψε από όσα παγκόσμια συμβαίνουν δύσκολα και αιφνίδια και είναι αποτέλεσμα της αλλαγής του κλίματος. Με την ιστορία θέλησα να μοιραστώ την αγωνία μου, να πάρω θέση για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τα όσα προκαλεί. Η Γη έχει πυρετό, λοιπόν, είναι μια ιστορία που φυσικά αφορά το σήμερα, ενώ τα προβλήματα έρχονται από το πρόσφατο παρελθόν και θα μας απασχολήσουν δυστυχώς για μεγάλο διάστημα ίσως και πιο επικίνδυνα αν δεν κάνει ο άνθρωπος ότι χρειάζεται. Σίγουρα με επηρέασε και με έβαλε να δουλέψω μεγάλο διάστημα η ατάκα που άκουσα από έναν άνδρα μεγάλης ηλικίας όταν τον άκουσα να λέει: «Η Γη έχει πυρετό, και αυτό οφείλεται στη δική μας συμπεριφορά».
Ήταν τόσο δυνατή αυτή η επισήμανση που φυσικά, όπως το συνηθίζω, την κατέγραψα και μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα άρχισα πρώτα την αναζήτηση και τη μελέτη.
Πώς δουλέψατε ώστε να είναι συναρπαστική η ιστορία αλλά και επιστημονικά έγκυρη;
Τουλάχιστον για ένα χρόνο αναζήτησα πηγές επιστημονικές και τις διάβασα προσπαθώντας να καταλάβω, είδα πάρα πολλά ντοκιμαντέρ που αφορούσαν τόσο το λιώσιμο των παγετώνων, αλλά και γενικότερα ό,τι μπορούσα να βρω σε ότι αφορά τη διατάραξη του κλίματος. Όταν άρχισα να το γράφω δυσκολεύτηκα πολύ περισσότερο. Η ιστορία γράφτηκε τέσσερις φορές από την αρχή μέχρι που μπόρεσα να δω ξεκάθαρα τον ήρωα μου, τον χώρο όπου διαδραματίζεται, να ακούσω τις φωνές και όλους τους ήχους και πολλά ακόμη. Ήταν μια ιστορία που ακόμη και όταν παραδόθηκε στον εκδότη χρειάστηκε να δουλέψω άλλο τόσο με την editor ΔομηνίκηΣάνδη, που την ευχαριστώ για τις εύστοχες παρατηρήσεις της και τις πολλές ώρες συνεργασίας μας και σε αυτό το βιβλίο μας.
Η κλιματική αλλαγή είναι ένα θέμα που κινδυνεύει να γίνει κουραστικό. Πώς αποφύγατε τον διδακτικό τόνο;
Δεν υπάρχει συνταγή. Ή το έχεις αυτό ή δεν το έχεις. Ούτε εδώ ούτε σε άλλα θέματα που έχω κατά καιρούς γράψει ποτέ δεν υπάρχει αυτό στις ιστορίες μου. Όταν απευθύνομαι στα παιδιά, πάντα την ώρα που γράφω, τα βλέπω απέναντί μου, τα κοιτώ στα μάτια και αβίαστα συνομιλώ μαζί τους, τα ακούω, ενώ τα αφήνω να αναλογιστούν, να κρίνουν, να πάρουν θέση. Άλλωστε κάπως έτσι πορεύτηκα στα πάρα πολλά χρόνια που υπηρετούσα στην εκπαίδευση κοντά σε νήπια αλλά καιμε τις φοιτήτριες μου όταν ήμουν αποσπασμένη στο Τ.Ε.Π.Α.Ε του ΑΠΘ. Έμαθα κοντά τους σε πραγματικές συνθήκες, έμαθα να τα ακούω.
Συμπληρώνονται 30 χρόνια από την κυκλοφορία του πρώτου σας βιβλίου. Τι μάθατε στη συγγραφική σας πορείαγια τα παιδιά ως αναγνώστες που δεν ξέρατε τότε στο ξεκίνημα;
Την πρώτη φορά απλά έγραψα, δεν σκέφτηκα τίποτε, μου βγήκε αβίαστα. Στην πορεία κατάλαβα πόσο αυστηροί κριτές είναι τα παιδιά και πως ακόμη και στα πολύ δύσκολα θέματα αναζητούν και θέλουν την αλήθεια. Είναι ένα απαιτητικό κοινό που όταν είσαι κοντά του- αφορά επισκέψεις σε σχολεία- και συζητάς σε αιφνιδιάζει με τις απόψεις του, τις παρατηρήσεις του και σε ενθαρρύνει να συνεχίσεις όταν το ακούς να μιλά με αφορμή και το έργο σου με τη δική του πλέον φωνή που δεν είναι απαραίτητο ότι συμφωνεί.
Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που έχετε συναντήσει για το τι μπορεί ή δεν μπορεί να αντιληφθεί ή και να «αντέξει» ένα παιδί ως αναγνώστης;
Ανήκω σε εκείνους που πιστεύουν ότι το παιδί μπορεί ακόμη και το πιο δύσκολο θέμα, όπως ο θάνατος ή ό,τι γεννά φόβο όπως ο πόλεμος, η πείνα, η προσφυγιά, και πολλά ακόμη να τα διαχειριστεί όταν η ιστορία που έχει γραφτεί δεν το υποτιμάει – απλά έχει έναν διαφορετικό κώδικα συνομιλίας με το παιδί που και καταλαβαίνει και μπορεί ακόμη και να το βοηθήσει. Σίγουρα αλλιώς μιλάς στο παιδί, αλλιώς στον ενήλικα. Ποτέ όμως δεν του λες ψέματα ή του κρύβεις την αλήθεια.
Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν με οθόνες, αλγόριθμους και υπερδιέγερση. Πιστεύετε ότι το βιβλίο οφείλει να προσαρμοστεί για νατα συναντήσει;
Το βιβλίο πάνε χρόνια που έχει προσαρμοστεί και εξελίσσεται στην κατάσταση που περιγράφετε. Κυκλοφορούν ψηφιακά βιβλία, αλλά και ηχητικά βιβλία. Άρα το βιβλίο εξελίσσεται, μεταλλάσσεται όπως και η γλώσσα κάθε λαού. Βιβλίο σημαίνει ως αρχή λέξεις. Λέξεις που γεννούν τη γλώσσα και η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που δεν παραμένει στατική – αντίθετα εμπλουτίζεται και προσαρμόζεται με την εποχή της και παλεύει να μην συρρικνωθεί και αυτό κυρίως μέσα από τα βιβλία. Το βιβλίο σίγουρα μπορεί να πάρει και άλλες μορφές στο μέλλον, ποτέ όμως δεν πρέπει να χαθεί, να απαξιωθεί. Η δύναμη του είναι μεγαλύτερη από οτιδήποτε, όπως και όλη η Τέχνη, αφού καταφέρνει να αφυπνίσει, να απελευθερώσει και να ενδυναμώσει την κριτική σκέψη, που είναι το πιο ισχυρό όπλο στον άνθρωπο.
