Σε μια παγκόσμια οικονομία στην οποία η χώρα μας αναζητά τη βελτίωση της θέσης της και την ενίσχυση του αναπτυξιακού της βηματισμού, και σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, ήρθε η εμπόλεμη σύρραξη ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον του Ιράν, η οποία έθεσε νέα δεδομένα εν μέσω κλίματος προβληματισμού και ανησυχίας για την επόμενη ημέρα, τις συνέπειες και τις επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν, καθώς και για το κατά πόσο αυτές θα επηρεάσουν την ελληνική κοινωνία και οικονομία.

Σε μια πρώτη ανάγνωση, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο νούμερο ένα παράγοντας που θα διαμορφώσει, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο, το γενικότερο σκηνικό είναι η διάρκεια του πολέμου. Διαφορετικά δεδομένα, ανάγκες και επιπτώσεις προκύπτουν για τη χώρα μας από μια εμπόλεμη κατάσταση διάρκειας λίγων ημερών, ενώ σαφώς διαφορετικά δεδομένα και αρνητικές συνέπειες, μεγαλύτερου μεγέθους και σε περισσότερα επίπεδα, δημιουργούνται από μια σύγκρουση που θα διαρκέσει για μακρύ χρονικό διάστημα.

Παράλληλα, στην εξίσωση των ενδεχόμενων συνεπειών θα πρέπει να συνυπολογιστεί και ο παράγοντας του πόσο γρήγορα ή με πόσο αργούς ρυθμούς θα επέλθει η σταθερότητα και η ομαλοποίηση της κατάστασης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, μετά την κατάπαυση του πυρός.

Όσον αφορά το χρονικό διάστημα σταθεροποίησης της κατάστασης στην περιοχή, η εγκατάσταση μιας φιλοδυτικής κυβέρνησης, εξυπηρετούσας τα αμερικανικά συμφέροντα, αποτελεί το πιο σύντομο και ήπιο σενάριο. Από την άλλη πλευρά, η εκδήλωση μιας εμφύλιας διαμάχης για τη διεκδίκηση της ηγεσίας του Ιράν είναι ένα σενάριο που θα επιφέρει καθυστέρηση στο χρονικό διάστημα εμπέδωσης της σταθερότητας.

Σχετικά με τις επιπτώσεις που ενδέχεται να υποστεί η χώρα μας, αυτή τη στιγμή το ενδιαφέρον στρέφεται στις άμεσες που αφορούν κυρίως την εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς οι κλάδοι στους οποίους υπάρχει ήδη αρνητικό αποτύπωμα είναι τα καύσιμα, οι μεταφορές και τα ασφάλιστρα. Ο πρώτος κλάδος που αφορά τα καύσιμα και τη δεδομένη αύξηση τιμών που σύμφωνα με πληροφορίες θα συνεχιστεί, είτε ως απόρροια του πολέμου, είτε ως αποτέλεσμα εκμετάλλευσης της συγκυρίας, θα επιφέρει γενικότερες ανατιμήσεις, καθώς το κόστος ενέργειας επηρεάζει τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Ο δεύτερος κλάδος αυτός των μεταφορών, ο οποίος επηρεάζεται άμεσα από τις τιμές των καυσίμων, επίσης συμβάλει στην διαμόρφωση της τελικής τιμής των μεταφερόμενων αγαθών και εμπορευμάτων γενικότερα.

Όσον αφορά τον τρίτο κλάδο των ασφαλιστικών καλύψεων στις μεταφορές. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής -συμπεριλαμβανομένου του Περσικού Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας- θεωρείται πλέον ζώνη υψηλού κινδύνου. Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, δεξαμενόπλοια και υποδομές, καθώς και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, έχουν αυξήσει κατακόρυφα την πιθανότητα καταστροφής ή απώλειας φορτίου, γεγονός που οδηγεί τις αντασφαλιστικές εταιρείες στην αναπροσαρμογή των τιμών τους.

Μεγάλη είναι η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου σε πλοία που διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο, με ορισμένες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για αυξήσεις που ξεπερνούν το 100% ή και πολύ υψηλότερες σε ακραίες περιπτώσεις. Οι τιμές στις ασφαλίσεις σκαφών και μηχανολογικού εξοπλισμού, όπως δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που διέρχονται από την εμπόλεμη περιοχή έχουν αυξηθεί, με τα ασφάλιστρα να έχουν φτάσει πλέον στο 0,5% με 1% της αξίας του πλοίου, από πολύ χαμηλότερα επίπεδα που ίσχυαν πριν τον πόλεμο. Παράλληλα, έχει αυξηθεί το κόστος ασφάλισης των μεταφερόμενων. Τέλος, σημαντική είναι και η αύξηση στην Ασφάλιση Αεροπορικών Κινδύνων. Οι αεροπορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη Μέση Ανατολή αντιμετωπίζουν αυξημένα ασφάλιστρα σε ποσοστό 10% και άνω, ειδικά για αεροσκάφη που βρίσκονται σε αεροδρόμια της περιοχής, λόγω του αυξημένου κινδύνου αεροπορικών επιδρομών.

Εκτός από τους παραπάνω κλάδους που έχουν δεχτεί άμεσες πιέσεις, ιδιαίτερη αναφορά θέλω να κάνω και στον τομέα της ψυχολογίας. Υπάρχει μεγάλη γκάμα περιστατικών στα οποία μπορούμε να ανατρέξουμε, τα οποία δείχνουν ότι το καταναλωτικό κοινό, ακόμη και στο άκουσμα μιας εμπόλεμης σύρραξης ειδικά στη «γειτονιά» μας, λειτουργεί με αρνητική ψυχολογία, γεγονός που επιφέρει πλήγμα στην τοπική αγορά.

Απαιτείται ψυχραιμία, σωστή ενημέρωση και γνώση των πραγματικών δεδομένων.

Το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους που έλαβε ως μέτρο η κυβέρνηση, κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά η επιβολή του δεν μπορεί να είναι οριζόντια χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν οι ιδιαιτερότητες του κάθε κλάδου. Θα πρέπει να επιτρέπει ώστε οι επιχειρήσεις στις οποίες επιβάλλεται να έχουν ένα κέρδος ικανό για την βιωσιμότητά τους. Επίσης, αποτελεί ένα μέτρο αποσπασματικό και συγκυριακό. Όπως έχω δηλώσει και στο παρελθόν το μόνο ουσιαστικό μέτρο συγκράτησης των τιμών των καυσίμων, είναι η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης και του ΦΠΑ που επιβάλεται στη χώρα μας κατά την πώληση τους, διαμορφώνοντας μια πολύ υψηλή φορολογική επιβάρυνση.

Υπάρχουν, όμως, και οι έμμεσες επιπτώσεις, λόγω του πλήγματος που θα δεχθούν οι οικονομίες άλλων χωρών, στις οποίες υπάρχει έντονη ελληνική επενδυτική παρουσία ή σημαντική εξαγωγική και εισαγωγική δραστηριότητα. Οι εισαγωγές ακριβότερων προϊόντων συνεπάγονται υψηλότερη τιμολόγηση, η μείωση της εξαγωγικής δραστηριότητας οδηγεί σε υστέρηση εσόδων για τους εξαγωγείς με αντίκτυπο και στο ΑΕΠ, ενώ η ανασφάλεια στο επενδυτικό πεδίο, μεταφράζεται σε ευρύτερη οικονομική ανασφάλεια.

Σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής, αυτή η δύσκολη συνθήκη μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για την ανάδειξη των πραγματικών διαθέσεων της Τουρκίας η οποία δεν μπορεί να λειτουργεί συγκυριακά, ούτε κατά το δοκούν και με τρόπο που να βλάπτει τα συμφέροντα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και τους πραγματικούς της στόχους. Οι σύμμαχοι θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψιν τους αυτή την επαμφοτερίζουσα στάση της.

Θέλω να τονίσω, ότι στο απευκταίο σενάριο μιας σύγκρουσης μεγάλης διάρκειας, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για διαφορετικού τύπου και μεγέθους καταστάσεις. Δεν χρειάζεται κινδυνολογία, αλλά σωστή προετοιμασία για την αντιμετώπιση όλων των ενδεχομένων.

*Ο κ. Κυριάκος Μερελής είναι πρόεδρος του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης (ΕΕΘ)