Στις 8 και 9 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) το δεύτερο Διαβαλκανικό Συνέδριο Παραστατικών Τεχνών με θέμα «Μύθοι και Θρύλοι στις Παραστατικές Τέχνες των Βαλκανίων». Στη διοργάνωση συμμετείχαν σημαντικοί πανεπιστημιακοί μελετητές, καλλιτέχνες και ερευνητές από χώρες της Βαλκανικής, ενώ το συνέδριο χαιρέτησαν προσωπικότητες από τον χώρο της πολιτικής, του πολιτισμού και της εκπαίδευσης.

Το διήμερο αυτό απετέλεσε έναν ζωντανό χώρο συνάντησης επιστήμης και καλλιτεχνικής δημιουργίας, επιβεβαιώνοντας ότι οι παραστατικές τέχνες παραμένουν ένα προνομιακό πεδίο για την κατανόηση της πολιτισμικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης των λαών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Στο επίκεντρο των εργασιών βρέθηκε η διαπίστωση ότι οι μύθοι και οι θρύλοι δεν αποτελούν απλώς αφηγήσεις ενός μακρινού παρελθόντος, αλλά εξακολουθούν να λειτουργούν ως ενεργό πολιτισμικό όχημα, εμπνέοντας τη σύγχρονη σκηνική δημιουργία.

Ο μύθος, άλλωστε, υπήρξε διαχρονικά παρών σε όλες τις μορφές τέχνης. Στις παραστατικές τέχνες, όμως, αποκτά μια ιδιαίτερη δυναμική, καθώς γίνεται υλικό έμπνευσης για συγγραφείς, σκηνοθέτες, μουσικούς και χορογράφους, μετασχηματιζόμενος διαρκώς μέσα από νέες αισθητικές και δραματουργικές προσεγγίσεις. Το συνέδριο ανέδειξε ακριβώς αυτή τη ζωντανή λειτουργία των μύθων, παλαιών και σύγχρονων, και την επιβίωσή τους στις θεατρικές και επιτελεστικές πρακτικές της Βαλκανικής.

Ιδιαίτερη θέση στις εισηγήσεις κατείχε το αρχαίο δράμα, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες έμπνευσης για τη σύγχρονη θεατρική δημιουργία. Οι συμμετέχοντες ανέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι μύθοι επανερμηνεύονται και εντάσσονται στο σύγχρονο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο, μέσα από νέους σκηνικούς κώδικες και αισθητικές αναγνώσεις. Η διαχρονική ένταση ανάμεσα στο απολλώνειο και το διονυσιακό στοιχείο αναδείχθηκε ως βασικός άξονας κατανόησης της επιβίωσης και της ανανέωσης αυτών των μύθων.

Παράλληλα, οι εισηγήσεις και οι καλλιτεχνικές παρουσιάσεις ανέδειξαν το κοινό μυθολογικό υπόστρωμα που διατρέχει τις κοινωνίες της Βαλκανικής. Παρά τις ιστορικές διαφοροποιήσεις και τις πολιτικές μεταβολές που έχουν διαμορφώσει τις επιμέρους εθνικές παραδόσεις, οι λαοί της περιοχής φαίνεται να μοιράζονται συγγενείς συμβολικές δομές και αφηγηματικά μοτίβα. Μέσα από τις παραστατικές τέχνες, οι μύθοι αυτοί επανεμφανίζονται ως κοινός κώδικας επικοινωνίας, επιτρέποντας την έκφραση σύγχρονων κοινωνικών ανησυχιών, ιστορικών εμπειριών και πολιτισμικών αναζητήσεων.

Οι εργασίες του συνεδρίου έδωσαν, επιπλέον, έμφαση στις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις της δραματουργίας και της σκηνικής πράξης. Φεμινιστικές, τελετουργικές, διαπολιτισμικές και μετααποικιακές αναγνώσεις ανέδειξαν τη δυναμική επανεγγραφή των μύθων στο σύγχρονο καλλιτεχνικό περιβάλλον, αποδεικνύοντας την αξιοσημείωτη ανθεκτικότητά τους μέσα στον χρόνο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι καλλιτεχνικές δράσεις που παρουσιάστηκαν στο πρακτικό μέρος του συνεδρίου. Η σκηνική επανεγγραφή του πολέμου της Ουκρανίας από το θέατρο της Μαριούπολης ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο οι μύθοι μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο κατανόησης και επεξεργασίας σύγχρονων ιστορικών εμπειριών. Παράλληλα, οι σπουδαστές της Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ παρουσίασαν αποσπάσματα από τις Βάκχες του Ευριπίδη, μεταφέροντας στη σκηνή την αιώνια επιστροφή του Διονύσου και τη βαθιά σχέση του αρχαίου μύθου με τη σύγχρονη θεατρική πράξη.

Ανάλογα ισχυρή ήταν και η παρουσία των νέων καλλιτεχνών από το Εθνικό Πανεπιστήμιο Θεάτρου και Κινηματογράφου “I.L. Caragiale” της Ρουμανίας, οι οποίοι μέσα από τη σωματική έκφραση ανέδειξαν τη διαρκή -και συχνά επώδυνη ανθρώπινη αναζήτηση- για ελευθερία και φως. Στο ίδιο πνεύμα, το δρώμενο Mama Luba αποτέλεσε ένα ευφάνταστο παράδειγμα δημιουργικής συνεργασίας επιστήμης και τέχνης, εστιάζοντας στο γυναικείο αρχέτυπο μέσα από μια βαθιά σωματική και πνευματική κατάθεση.

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα του συνεδρίου ήταν η ανάγκη ενίσχυσης των διαβαλκανικών συνεργασιών στον χώρο των παραστατικών τεχνών, καθώς και η αναζήτηση χρηματοδοτικών εργαλείων. Η έναρξη σε προγράμματα τύπου ΕΣΠΑ σε συνδυασμό με την αρωγή από την πολιτεία της εκάστοτε συμμετέχουσας χώρας αποτελουν καθοριστικό παράγοντα για την περαιτέρω ανάπτυξη της δράσης του Δικτύου. Η ανταλλαγή, επίσης, ιδεών, αισθητικών προτύπων και καλλιτεχνικών πρακτικών αναδείχθηκε εξίσου ως βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη ενός δυναμικού πολιτισμικού διαλόγου στην περιοχή. Μέσα από αυτου του είδους τις πρωτοβουλίες καθίσταται δυνατό να αναδειχθούν, τόσο οι κοινές πολιτισμικές διαδρομές, όσο και οι δημιουργικές διαφοροποιήσεις που χαρακτηρίζουν τις κοινωνίες της Βαλκανικής.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στη θεσμική συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, καλλιτεχνικών οργανισμών και ερευνητικών φορέων. Η γόνιμη συνάντηση θεωρίας και πράξης επιβεβαιώθηκε ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ουσιαστική ανάπτυξη του πεδίου των παραστατικών τεχνών, καθώς η καλλιτεχνική δημιουργία, η επιστημονική έρευνα και η εκπαίδευση λειτουργούν συμπληρωματικά.

Τέλος, το συνέδριο ανέδειξε και τη σημαντική παιδαγωγική διάσταση των μύθων και των θρύλων. Μέσα από την παραστατική τους επεξεργασία μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά εργαλεία εκπαίδευσης, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ιστορικής συνείδησης, της φαντασίας και της κριτικής σκέψης των νεότερων γενεών.

Το Δεύτερο Διαβαλκανικό Συνέδριο Παραστατικών Τεχνών επιβεβαίωσε ότι οι παραστατικές τέχνες αποτελούν έναν χώρο ζωντανής παραγωγής γνώσης, μνήμης και συλλογικής έκφρασης. Σε μια περίοδο έντονων ιστορικών και κοινωνικών προκλήσεων, η ενίσχυση του διαβαλκανικού πολιτισμικού διαλόγου αναδεικνύεται όχι μόνο ως καλλιτεχνική ανάγκη, αλλά και ως ουσιαστική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός πιο δημιουργικού και συνεργατικού μέλλοντος για την περιοχή.

*Ο κ. Αστέρης Πελτέκης είναι Καλλιτεχνικός Διευθυντής του ΚΘΒΕ

Στις 8 και 9 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) το δεύτερο Διαβαλκανικό Συνέδριο Παραστατικών Τεχνών με θέμα «Μύθοι και Θρύλοι στις Παραστατικές Τέχνες των Βαλκανίων». Στη διοργάνωση συμμετείχαν σημαντικοί πανεπιστημιακοί μελετητές, καλλιτέχνες και ερευνητές από χώρες της Βαλκανικής, ενώ το συνέδριο χαιρέτησαν προσωπικότητες από τον χώρο της πολιτικής, του πολιτισμού και της εκπαίδευσης.