Με αφετηρία ένα «σχεδόν υπαρξιακό ερώτημα», όπως το χαρακτήρισε, επιχείρησε να αναδείξει όχι μόνο τις προκλήσεις, αλλά κυρίως τη δυναμική και τον ρόλο του ελληνικού δημόσιου Πανεπιστημίου.
Ένα ερώτημα με βάθος: «Υπάρχει φως στο δημόσιο Πανεπιστήμιο;»
Ο Πρύτανης τόνισε ότι το ερώτημα για το αν υπάρχει φως στο δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν είναι ρητορικό, αλλά αντανακλά την αμφιθυμία της κοινωνίας.
Υπογράμμισε ότι η δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρώνεται σε προβλήματα δημιουργώντας μια εικόνα διαρκούς κρίσης. «Αν ακούσει κανείς μόνο τον δημόσιο θόρυβο, θα πιστέψει ότι το ελληνικό Πανεπιστήμιο βρίσκεται σε διαρκή κρίση. Ότι είναι εγκλωβισμένο στη γραφειοκρατία, στην υποχρηματοδότηση, στην υποστελέχωση, στις αντιφάσεις του συστήματος και του θεσμικού πλαισίου» είπε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, αντέτεινε πως η πραγματικότητα εντός των Πανεπιστημίων είναι διαφορετική και πολύ πιο δυναμική.
Η «αθέατη δύναμη» της ακαδημαϊκής κοινότητας
Ο Πρύτανης ανέδειξε την καθημερινότητα των ελληνικών Πανεπιστημίων ως έναν χώρο παραγωγής γνώσης και δημιουργίας. Σημείωσε ότι μέσα σε εργαστήρια, βιβλιοθήκες και αμφιθέατρα δρα μια «τεράστια, συχνά αθέατη δύναμη» ανθρώπων που διδάσκουν, ερευνούν και καινοτομούν.
Τόνισε ότι το Πανεπιστήμιο δεν παράγει μόνο επιστήμη, αλλά διαμορφώνει τους πολίτες και τους επιστήμονες του αύριο, καλλιεργώντας την κριτική σκέψη, την τεκμηρίωση και την ελευθερία της γνώμης.
«Στην Ελλάδα περίπου το μισό ανθρώπινο δυναμικό της έρευνας βρίσκεται και παράγεται στα Πανεπιστήμια»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο του δημόσιου Πανεπιστημίου ως παράγοντα εθνικής ισχύος. Ο Πρύτανης υπογράμμισε ότι στη σύγχρονη εποχή η ισχύς δεν μετριέται μόνο με οικονομικούς ή στρατιωτικούς όρους, αλλά κυρίως με τη γνώση, την έρευνα και την καινοτομία.
Επεσήμανε ότι «Στην Ελλάδα περίπου το μισό ανθρώπινο δυναμικό της έρευνας βρίσκεται και παράγεται στα Πανεπιστήμια: επιστημονικές δημοσιεύσεις, διεθνείς συνεργασίες, ερευνητικά προγράμματα, νέοι επιστήμονες που διακρίνονται σε όλο τον κόσμο. Το πρόβλημα μας δεν είναι η ποιότητα της ελληνικής έρευνας, αλλά η οργάνωση του οικοσυστήματος γνώσης, η έλλειψη ενιαίας στρατηγικής».
Αναφερόμενος στις τεχνολογικές εξελίξεις, ο Πρύτανης ξεκαθάρισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά εργαλεία δεν υποκαθιστούν το Πανεπιστήμιο.
Τόνισε ότι αντιθέτως το ενισχύουν, καθώς το Πανεπιστήμιο παραμένει χώρος μετατροπής της πληροφορίας σε γνώση και κατανόηση.
Η ανάγκη για εξωστρέφεια και «brain circulation»
Ο Πρύτανης στάθηκε ιδιαίτερα στη διεθνοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης. Υπογράμμισε την ανάγκη να ενισχυθεί η κινητικότητα επιστημόνων και φοιτητών, όχι ως απώλεια αλλά ως ευκαιρία.
Εισήγαγε την έννοια του «brain circulation», τονίζοντας ότι η χώρα πρέπει να επιδιώκει την κυκλοφορία της γνώσης: οι επιστήμονες να αποκτούν εμπειρίες στο εξωτερικό αλλά και να επιστρέφουν. «Να μπορούν οι νέοι επιστήμονες να φεύγουν για σωστούς λόγους, να αποκτούν εμπειρία, αλλά και να επιστρέφουν. Και να μπορούν, επίσης, φοιτητές και ερευνητές από όλο τον κόσμο να επιλέγουν την Ελλάδα. Ένα ελεγχόμενο brain drain και ένα στοχευμένο brain circulation -όπου η γνώση κυκλοφορεί, επιστρέφει και πολλαπλασιάζεται- είναι αυτό που χρειάζεται το Πανεπιστήμιο, η κοινωνία, η Ελλάδα».
Οι μεγάλες προκλήσεις της επόμενης ημέρας
Ο Πρύτανης κατέγραψε τέσσερις βασικές προκλήσεις: τη δημογραφική συρρίκνωση, τη διεθνοποίηση της εκπαίδευσης, την τεχνολογική επανάσταση, και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από μη κρατικά Πανεπιστήμια.
Τόνισε ότι απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις απαιτείται τόλμη και προσαρμογή, με επίκεντρο τις νέες γενιές φοιτητών.
Η Ελλάδα ως διεθνής εκπαιδευτικός προορισμός
Ο Πρύτανης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε διεθνή πόλο εκπαίδευσης. Σημείωσε ότι η προσέλκυση φοιτητών από το εξωτερικό δεν είναι μόνο πολιτιστικό αλλά και οικονομικό ζήτημα, συμβάλλοντας στο ΑΕΠ και στην εκπαιδευτική διπλωματία της χώρας.
Αριστεία χωρίς εκπτώσεις
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν στο ζήτημα της αριστείας. Ο Πρύτανης τόνισε ότι καμία κοινωνία δεν προχωρά προστατεύοντας τη μετριότητα, ενώ διευκρίνισε ότι η ισότητα δεν σημαίνει ισοπέδωση αλλά ίσες ευκαιρίες για όλους.
Το κρίσιμο ζήτημα των δεξιοτήτων
Ο Πρύτανης έθεσε και το ζήτημα των ελλείψεων στις βασικές δεξιότητες των μαθητών. Υπογράμμισε ότι το πρόβλημα αυτό δεν ξεκινά στο Πανεπιστήμιο και ότι απαιτείται ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού ήδη από νωρίς, ως εθνική προτεραιότητα.
Το Πανεπιστήμιο ως μέρος της λύσης
Κλείνοντας, ο Πρύτανης επισήμανε την αντίφαση της δημόσιας συζήτησης που εστιάζει στα προβλήματα και αγνοεί τις επιτυχίες. Τόνισε ότι «Το δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν είναι το πρόβλημα της Ελλάδας. Είναι μέρος της λύσης, γιατί αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας. Δεν είναι απλώς ένας θεσμός εκπαίδευσης, είναι σημαντική εθνική υποδομή».
Η τελική απάντηση: «Ναι, υπάρχει φως». Επανερχόμενος στο αρχικό ερώτημα, ο Πρύτανης απάντησε κατηγορηματικά: «Ναι, υπάρχει φως».
Υπογράμμισε ότι αυτό το φως βρίσκεται:
-στους νέους επιστήμονες που ερευνούν,
-στους φοιτητές που επιμένουν να μαθαίνουν,
-στους διδάσκοντες που εμπνέουν,
-στις διεθνείς συνεργασίες που ανοίγουν δρόμους.
Και κατέληξε με ένα σαφές μήνυμα αισιοδοξίας:
«Το φως αυτό δεν είναι πάντα εκτυφλωτικό. Αλλά είναι σταθερό. Και είναι αρκετό για να φωτίσει το μέλλον. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το Πανεπιστήμιο δεν είναι ούτε μόνο κτίρια ούτε μόνο θεσμοί. Είναι οι άνθρωποί του. Είναι η νέα γενιά –των φοιτητών και φοιτητριών του– που αποτελούν τη συνέχεια, το μέτρο του μέλλοντος και το μεγάλο στοίχημα της χώρας μας».
