Μυρτώ Παπαθανασίου: «Η μουσική έχει τη δύναμη να αγγίζει τον άνθρωπο»

Πολιτισμός

Ακούστε το άρθρο 8'

29.03.2026 | 08:00

Μυρτώ Παπαθανασίου: «Η μουσική έχει τη δύναμη να αγγίζει τον άνθρωπο»

Η Μυρτώ Παπαθανασίου, Ελληνίδα υψίφωνος διεθνούς ακτινοβολίας, έχει αφήσει το στίγμα της στις κορυφαίες λυρικές σκηνές της Ευρώπης και της Αμερικής, από τη Metropolitan Opera και τη Royal Opera House έως τη Wiener Staatsoper, συνεργαζόμενη με τους σπουδαιότερους μαέστρους της εποχής μας.

Η σχέση της με το ιταλικό ρεπερτόριο και ιδιαίτερα με το belcanto, αλλά και η ευελιξία της σε διαφορετικά στυλ, από τον ρομαντισμό έως το μπαρόκ, αποτυπώνονται και στο νέο της πρόγραμμα Respiro e sospiro, το οποίο παρουσιάζει σε δύο παραστάσεις, σήμερα Κυριακή 29 Μαρτίου και την Τρίτη 31 Μαρτίου 2026 στο Φεστιβάλ Πιάνου Θεσσαλονίκης μαζί με τον πιανίστα Χαράλαμπο Αγγελόπουλο. Βαθιά ποιητικός, ο τίτλος των παραστάσεων, λειτουργεί ως μανιφέστο: η ανάσα ως τεχνική βάση της φωνής και ο αναστεναγμός ως άμεση, αυθόρμητη έκφραση του συναισθήματος.

Ενόψει των εμφανίσεών της στη Θεσσαλονίκη, η Μυρτώ Παπαθανασίου μιλά για τη διαδρομή της, τις απαιτήσεις της τέχνης της, τη θέση της όπερας σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαίααλλά και για τη διαχρονική δύναμη της μουσικής να αγγίζει τον άνθρωπο.

Σε δύσκολες εποχές πολέμων και αβεβαιότητας, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως βάλσαμο

Μυρτώ Παπαθανασίου

Συνέντευξη στη Χρύσα Νάνου

Επιστρέψατε μόλις από τη Βραζιλία και συγκεκριμένα από το Σάο Πάολο. Τι περιλάμβανε αυτή η εμπειρία για εσάς;

Ήρθα από το Σάο Πάολο όπου συμμετείχα στην επιτροπή του Διεθνούς Διαγωνισμού Μαρία Κάλλας ως επίτιμο μέλος. Τραγούδησα στο Δημοτικό Θέατρο του Σάο Πάολο και με τίμησαν εκεί. Ο διαγωνισμός αυτός ήταν φέτος στην 24η χρονιά του. Έχει μεγάλη ιστορία, γιατί η Μαρία Κάλλας είχε τραγουδήσει πάρα πολύ στη Λατινική Αμερική, στο Μπουένος Άιρες, στοTeatro Colón, αλλά και στο Σάο Πάολο. Είχε ερμηνεύσει τη «Νόρμα» του Μπελίνι και είχε κάνει πραγματικά θαυμαστές παραστάσεις. Οπότε εκεί την αγαπούν ιδιαιτέρως.

Στο εξωτερικό η Κάλλας τιμάται με τέτοιους θεσμούς, ενώ στην Ελλάδα συχνά λέμε ότι δεν την έχουμε τιμήσει όσο θα έπρεπε. Πώς το σχολιάζετε;

Είναι αυτό που λένε και οι Ιταλοί, «ουδείς προφήτης στον τόπο του». Την ίδια έκφραση χρησιμοποιούν και αυτοί. Νομίζω ότι πολλές φορές η χώρα σου δεν έχει τα ανοίγματα ή την προδιάθεση να σε θαυμάσει όσο μπορεί να σε θαυμάζουν στο εξωτερικό. Συμβαίνει αυτό.

Για εσάς προσωπικά, στα πρώτα σας βήματα, η Μαρία Κάλλας ήταν ένα πρότυπο;

Ναι, ήταν πρότυπο. Άκουγα ηχογραφήσεις της από πολύ μικρή ηλικία, γιατί μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον όπου η μουσική καλλιέργεια και η επαφή με την όπερα, αλλά και με τη συμφωνική και τη χορωδιακή μουσική, ήταν πολύ άμεση. Οι γονείς μου ήταν ερασιτέχνες καλλιτέχνες, με την έννοια ότι ήταν και οι δύο χορωδοί. Γνωρίστηκαν σε μια μεικτή χορωδία, ερωτεύτηκαν και παντρεύτηκαν. Νομίζω ότι σε όλα τα επαγγέλματα παίζει ρόλο τι έχεις εσύ ως αποσκευή, τι δυνάμεις, τι δεξιότητες, τι μυαλό. Αλλά και πώς θα αρπάξεις τις ευκαιρίες, ανάλογα με το ποιον θα συναντήσεις και πώς θα αξιοποιήσεις αυτό που σου δίνεται.

Σε αυτή τη διαδρομή, πόσο ρόλο παίζει η τύχη και πόσο ο αγώνας;

Χρειάστηκε πάρα πολλή δουλειά. Πάρα, πάρα, πάρα πολλή δουλειά. Και πολλή πίστη σε αυτό που θέλεις να κάνεις. Ακόμα και όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα ήθελες, γιατί δεν είναι ένας δρόμος στρωμένος. Είναι ένας δρόμος με δύσβατα μονοπάτια. Πρέπει να έχεις ψυχική δύναμη, σθένος και ψυχραιμία για να ξεπερνάς τα εμπόδια. Νομίζω ότι ήμουν αρκετά δυνατή σε αυτό. Είχα την τύχη να με ακούσουν άνθρωποι που πίστεψαν σε εμένα. Αλλά πιστεύω ότι δεν μπορεί να πιστέψει κάποιος σε εσένα, αν δεν πιστέψεις πρώτα εσύ ο ίδιος στον εαυτό σου και δεν το αποδείξεις.

Το πρόγραμμα που παρουσιάζετε στο Φεστιβάλ Πιάνου Θεσσαλονίκης έχει τον τίτλος Respiro e sospiro. Πώς προέκυψε;

Σημαίνει «ανασαίνω και αναστενάζω». Η ανάσα και ο αναστεναγμός συνυπάρχουν – και ειδικά μέσα στο τραγούδι. Η ανάσα είναι η βάση, τα θεμέλια του ήχου και της φωνής. Ο αναστεναγμός είναι ένα συναίσθημα που αντικατοπτρίζει την ψυχή. Βγάζει κατευθείαν αυτό που έχουμε μέσα μας. Πολλά τραγούδια και πολλές όπερες μιλούν για τον αναστεναγμό, για τη θλίψη, για τον πόνο – είτε από τον έρωτα είτε από άλλες καταστάσεις. Θυμάμαι ότι ήταν φθινόπωρο όταν σκεφτόμουν τον τίτλο. Τραγουδούσα, ανέπνεα, και κάποιες στιγμές αναστέναζα. Και είπα: αυτός είναι ο τίτλος. Καμιά φορά ένας αναστεναγμός λέει περισσότερα από τα λόγια.

Τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα αυτών των εμφανίσεων;

Το πρόγραμμα περιέχει κυρίως ιταλικό ρεπερτόριο, αλλά όχι μόνο. Υπάρχουν διάσημες άριες, όπως από την Τόσκα, τη Ρουσάλκα, την Anna Bolena. Όλα τα κομμάτια έχουν μέσα τους τον αναστεναγμό, τη δραματικότητα, την έντονη ρομαντική διάθεση, την ανησυχία. Είναι καταστάσεις της ψυχής. Υπάρχει κυρίως ιταλικό στοιχείο, αλλά και κεντροευρωπαϊκό ρεπερτόριο. Μιλάμε κυρίως για τον 19ο αιώνα, την εποχή του ρομαντισμού και το belcanto.

Συνεργάζεστε με τον πιανίστα Χαράλαμπο Αγγελόπουλο, «ψυχή» του Φεστιβάλ Πιάνου. Πώς έχει διαμορφωθεί αυτή η καλλιτεχνική σχέση;

Είναι ένας εξαιρετικός πιανίστας και εξαιρετικός διοργανωτής. Τον γνωρίζω από τα φοιτητικά μας χρόνια. Έχουμε κάνει συναυλίες μαζί, ακόμη και στην Ιαπωνία. Είμαστε φίλοι, πέρα από συνεργάτες. Και αυτό είναι πολύ όμορφο, να εξελίσσεται μια φιλία μέσα από τη μουσική. Η συνομιλία πιάνο και φωνή είναι κάτι ιδιαίτερο, πολύ διαφορετική από μία συνομιλία ορχήστρας με φωνή. Είναι πιο εσωτερική, πιο άμεση, σχεδόν τετ α τετ. Σε αντίθεση με την ορχήστρα, όπου υπάρχει άλλη διάσταση, άλλη «εκτόξευση». Τα πλήκτρα του πιάνου τραγουδούν μαζί σου. Δουλέψαμε το πρόγραμμα σε κάθε λεπτομέρεια, είναι λεπτεπίλεπτο, δαντελένιο, με ευαισθησία.

Μυρτώ Παπαθανασίου και Χαράλαμπος Αγγελόπουλος

Υπάρχει κάποιο έργο που λειτουργεί ως πυρήνας της παράστασης;

Όχι ακριβώς. Όλα συνδέονται μεταξύ τους. Ο κοινός πυρήνας είναι η αναζήτηση: του έρωτα, του αγαπημένου προσώπου, της ευτυχίας, της πίστης. Όλα αυτά εκφράζονται μέσα από τα έργα που διαλέξαμε.

Πώς σας βρίσκουμε αυτήν την περίοδο καλλιτεχνικά; Τι έρχεται στη συνέχεια;

Έχω μπροστά μου δύο πολύ όμορφες συναυλίες. Η μία είναι με το Requiem του Βέρντι, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, τη Μεγάλη Δευτέρα 6 Απριλίου, με τον μαέστρο Λουκά Καρυτινό. Είναι ένα έργο που είχα τραγουδήσει στο μνημόσυνο του Λουτσιάνο Παβαρότι, στη Μόντενα, στον καθεδρικό ναό. Επίσης, έχω στο πρόγραμμα στις 29 Απριλίου τη συναυλία με τίτλο «Τα δεινά του έρωτα» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με μπαρόκ ρεπερτόριο και με τη συνοδεία θεόρβης. Είναι ένα μουσικό όργανο της οικογένειας του λαούτου, με πολύ ιδιαίτερο ήχο. Και όταν παίζεται από έναν βιρτουόζο όπως ο Θεόδωρος Κίτσος, το αποτέλεσμα είναι μαγικό.

Πώς βλέπετε την όπερα σήμερα; Υπάρχει χώρος για αυτήν στον σύγχρονο κόσμο; Πρόσφατα ο ηθοποιός του Χόλιγουντ Τιμοτέ Σαλαμέ προκάλεσε θόρυβο με τη δήλωσή του ότι «κανείς δεν ενδιαφέρεται πια για το μπαλέτο ή την όπερα».

Η όπερα δεν κινδυνεύει. Νομίζω ότι περισσότερο κινδυνεύουν άλλες μορφές τέχνης, όπως το σινεμά, λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Η ζωντανή τέχνη δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αλλού: στις χρηματοδοτήσεις. Ο πολιτισμός πολλές φορές περνά στις μέρες μας σε δεύτερη μοίρα. Κι όμως, μέσα σε δύσκολες εποχές πολέμων και αβεβαιότητας, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως βάλσαμο. Να δώσει ελπίδα, να γαληνέψει ψυχές, να αγγίξει ακόμα και τους πιο σκληρούς ανθρώπους.

Πώς μπορεί η όπερα να βρει νέο κοινό;

Πρέπει να φέρουμε τα παιδιά πιο κοντά στο λυρικό θέατρο. Να τα απομακρύνουμε λίγο από τις οθόνες. Έχω δει παιδιά σε παραστάσεις στο Κόβεντ Γκάρντεν και στην Όπερα της Ρώμης να ενθουσιάζονται. Το λατρεύουν. Στην Ελλάδα δεν έχουμε αρκετές τέτοιες δράσεις και είναι κρίμα. Γιατί όταν ένα παιδί έρθει σε επαφή με αυτή την τέχνη, μπορεί να την αγαπήσει βαθιά.

Τι θα λέγατε σε όσους ανησυχούν ότι η όπερα και η κλασική μουσική ίσως δεν έχουν μέλλον;

Είμαι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος. Σε όλες τις δύσκολες συνθήκες νομίζω ότι πρέπει να αντιστεκόμαστε. Η τέχνη είναι ανθεκτική γιατί πραγματεύεται διαρκώς τα ίδια βασικά ζητήματα: τη ζήλια, το πάθος, τον έρωτα, τον πόλεμο, την ειρήνη. Όπως ακριβώς συνέβαινε και στην αρχαία τραγωδία. Κατά μία έννοια, γυρνάμε πάντα στην αρχή. Γιατί και η όπερα ξεκίνησε από την αναβίωση του αρχαίου δράματος. Έτσι γεννήθηκε, έτσι εξελίχθηκε. Και σήμερα βρισκόμαστε πάλι εκεί. Όπως ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης θα βρίσκονται πάντα στο ρεπερτόριο και θα παίζονται στα θέατρα, έτσι και τα μεγάλα έργα της όπερας παραμένουν ζωντανά. Γιατί, στην ουσία, έχουν πει όλα όσα μας απασχολούν. Ο άνθρωπος από την αρχή μέχρι σήμερα ασχολείται με πολύ συγκεκριμένα θέματα: τον θάνατο, την ύπαρξη, το χρήμα, την εξουσία, τη βία. Αν δούμε τις όπερες, θα βρούμε μέσα τους τα πάντα. Πόσες γυναικοκτονίες δεν υπάρχουν στο ρεπερτόριο; Η «Κάρμεν», για παράδειγμα. Ή οι χαμένοι έρωτες, όπως στον «Ρωμαίο και την Ιουλιέτα». Ή η εξουσία στον «Μάκβεθ». Είναι τα ίδια μοτίβα που επαναλαμβάνονται. Είναι οι ίδιες ανθρώπινες καταστάσεις που επιστρέφουν συνεχώς. Και γι’ αυτό η τέχνη αυτή παραμένει επίκαιρη και θα συνεχίσει να υπάρχει. Γιατί μιλά για τον άνθρωπο – και αυτό δεν αλλάζει.