Όσο για τη συνέχεια, ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης μπαίνει σε μια φάση υλοποίησης επιλογών που σηματοδοτεί μια νέα εποχή για τον σύγχρονο πολιτισμό στην πόλη. Ο πρόεδρος του ΔΣ του MOMus, Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος στη συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα, μιλάει με ρεαλισμό και σαφή προσανατολισμό για το επόμενο βήμα. «Για πρώτη φορά, όλα αυτά που συζητούσαμε επί δεκαετίες αρχίζουν να παίρνουν συγκεκριμένη μορφή», σημειώνει. Το στοίχημα από δω και πέρα, όπως το περιγράφει, δεν είναι απλώς ένα νέο κτίριο, αλλά ένα μουσείο που μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητα, την εμπειρία του επισκέπτη και τον τρόπο με τον οποίο η Θεσσαλονίκη επενδύει στον σύγχρονο πολιτισμό.
Συνέντευξη του Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλου στη Χρύσα Νάνου
Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος
- Πώς θα συνοψίζατε το 2025 για το MOMus; Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη επιτυχία ή τη μεγαλύτερη πρόκληση της χρονιάς;
Μια πόλη χρειάζεται και λάμψη, χρειάζεται σύγχρονους πολιτιστικούς πυρήνες που να της δίνουν αυτοπεποίθησηΌταν κοιτάζει κανείς πίσω, συχνά ξεχνά σημαντικά πράγματα. Αν έπρεπε όμως να ξεχωρίσω κάτι από το 2025, αυτό θα ήταν χωρίς αμφιβολία η απόφαση για τη μετακίνησή μας και τη δημιουργία του νέου μουσείου στο ΦΙΞ. Πρόκειται για ένα αίτημα και μια επιθυμία που υπάρχει εδώ και 25 χρόνια, από τη στιγμή που το κράτος αγόρασε τη Συλλογή Κωστάκη. Τότε είχε αγοραστεί και η ΥΦΑΝΕΤ για να τη στεγάσει, κάτι που τελικά δεν προχώρησε ποτέ. Η Συλλογή Κωστάκη δεν είχε ποτέ τον χώρο που της άξιζε.Το σημερινό κτήριο της Μονής Λαζαριστών δεν σχεδιάστηκε ως μουσείο και δεν πληροί τις απαραίτητες προδιαγραφές. Σε μεγάλες εκθέσεις, οι περιορισμοί ήταν εμφανείς. Θυμάμαι, για παράδειγμα, το «Μαύρο ορθογώνιο» του Μαλέβιτς όταν το παρουσιάσαμε στη Μάλαγα, σε μια αίθουσα 200 τετραγωνικών μέτρων, το έργο μπορούσε πραγματικά να «αναπνεύσει». Στον εκθεσιακό μας στη Μονή Λαζαριστών ακόμη και αριστουργήματα τη συλλογής μπορεί να περάσουν απαρατήρητα από κάποιον που δεν είναι ήδη ενημερωμένος. Με το νέο μουσείο αυτό αλλάζει. Θα γίνει σαφές και στη Θεσσαλονίκη πώς ένα τέτοιο μουσείο μπορεί να αλλάξει το DNA μιας γειτονιάς, τη νοοτροπία και την πολιτιστική κουλτούρα μιας πόλης. Μια τόσο μεγάλη συλλογή δημιουργεί άλλες προσδοκίες και μας επιτρέπει να διεκδικούμε διαφορετικού τύπου παρεμβάσεις στον αστικό χώρο. Όχι απλώς ένα ακόμη «πάρκο τσέπης» ή ένα πεζοδρόμιο, αλλά παρεμβάσεις που πραγματικά μεταμορφώνουν μια πόλη.
- Τι σηματοδοτεί η αρχή του 2026 για τον Οργανισμό;
Βρισκόμαστε σε μια εξαιρετικά απαιτητική περίοδο. Το MOMus είναι ένας οργανισμός με συγκεκριμένες δυνατότητες και, ξαφνικά, κληθήκαμε να διαχειριστούμε ταυτόχρονα το Ταμείο Ανάκαμψης, την προετοιμασία για την Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης και την Μπιενάλε της Βενετίας. Ήταν μια περίοδος έντονης δουλειάς – πραγματικά «τραβήξαμε κουπί». Το θετικό είναι ότι βγήκαμε αλώβητοι: είχαμε 100% απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και ολοκληρώθηκαν επιτυχώς όλα τα έργα, συμπεριλαμβανομένου και του MOMus Air στο αεροδρόμιο. Καθώς φέτος έχουμε μπροστά μας τις δύο Μπιενάλε, δυο πολύ μεγάλα πρότζεκτ, η ένταση συνεχίζεται.
MOMus Air, ένας νέος χώρος πολιτισμού στο αεροδρόμιο Μακεδονία, στη Θεσσαλονίκη
- Ποιος είναι ο ρόλος του MOMus στο αεροδρόμιο;
Το MOMus Air, που λειτουργεί εδώ και μερικές εβδομάδες και θα εγκαινιαστεί επίσημα στις 22 Ιανουαρίου, είναι μια ευχάριστη προσθήκη στο αεροδρόμιο που αναβάθμισε συνολικά την εμπειρία του χώρου. Τα σχόλια από τη Fraport είναι ιδιαίτερα θετικά, όπως και από τους επισκέπτες. Είναι πολύ ενδιαφέρον να βλέπεις ανθρώπους που βρίσκονται εκεί για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο να αφιερώνουν λίγα λεπτά σε έναν χώρο πολιτισμού. Τα έργα που παραδώσαμε για το ξεκίνημα θα παραμείνουν για τέσσερις με πέντε μήνες και στη συνέχεια οι παρουσιάσεις θα αλλάζουν ανάλογα με τη συγκυρία. Είναι ένας χώρος προβολής που θέλουμε να τον χρησιμοποιούμε ουσιαστικά.
- Τι να περιμένουμε από τηn Μπιενάλε Θεσσαλονίκης το 2026;
Η Μπιενάλε θα ανοίξει τον Μάιο και θα είναι η δεύτερη που διοργανώνω ως πρόεδρος. Έχοντας πλέον εμπειρία, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι θα είναι η καλύτερη Μπιενάλε που έχουμε κάνει. Η διοργάνωση θα κινηθεί σε μια πιο συγκεντρωμένη λογική, δεν θα είναι δηλαδή απλωμένη σε πολλά σημεία της πόλης. Θα φιλοξενηθεί κυρίως στη ΔΕΘ, στα περίπτερα 2 και 3, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επίσης εντός της ΔΕΘ και σε ελάχιστους ακόμα χώρους. Ο επισκέπτης θα έχει μια ολοκληρωμένη εμπειρία, με πολλά έργα και σαφή αφήγηση. Επιπλέον θα είναι η Μπιενάλε με τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό των τελευταίων 20 ετών, με σημαντικά έργα και πολύ σημαντικούς καλλιτέχνες. Το αποτύπωμά της θα είναι μεγάλο και πιστεύω ότι θα φανεί. Παράλληλα, η χρήση της ΔΕΘ θα δείξει πώς ο χώρος αυτός μπορεί να αξιοποιηθεί και για άλλες δραστηριότητες, όχι μόνο ως εκθεσιακός.
MOMus Μουσείο Φωτογραφίας στο Λιμάνι της Θεσσαλονίκης
- Πώς πάει η προετοιμασία για την Μπιενάλε της Βενετίας, όπου το MOMus επιλέχθηκε ως ο φορέας υλοποίησης της εθνικής μας συμμετοχής;
Ο ρόλος του επιτρόπου είναι, θα έλεγα, ο πιο άχαρος: λειτουργούμε σαν διαχειριστές πολυκατοικίας. Υποστηρίζουμε τον καλλιτέχνη και τον επιμελητή σε πρακτικά ζητήματα – κτήριο, φύλαξη, κατασκευές. Ωστόσο είμαστε ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι με την επιλογή της επιτροπής. Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης είναι ένας εξαιρετικός καλλιτέχνης και το έργο που ετοιμάζεται για το Ελληνικό Περίπτερο – η εικαστική εγκατάσταση «Δωμάτιο Απόδρασης/EscapeRoom», σε επιμέλεια Γιώργου Μπεκιράκη – φαίνεται ότι θα είναι εντυπωσιακό. Αυτή την περίοδο δουλεύουμε σε βαριές κατασκευαστικές παρεμβάσεις, καθώς ο χώρος όπου θα φιλοξενηθεί η ελληνική συμμετοχή βρίσκεται σε κτήριο του 1930, ώστε να είναι όλα έτοιμα εγκαίρως.
- Πού βρισκόμαστε σε σχέση με το πρότζεκτ για το νέο μουσείο στο ΦΙΞ;
Με βάση τη δωρεά της DIMAND, εκτιμούμε ότι προς το τέλος του 2026 ή στις αρχές του 2027 θα παραδοθεί η μελέτη εφαρμογής και τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια. Είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με την ομάδα των αρχιτεκτόνων.Θέσαμε εξαρχής σαφείς προϋποθέσεις. Η προστιθέμενη αξία αυτού του μουσείου είναι τεράστια: θα περιλαμβάνει εκτός των εκθεσιακών αιθουσών (μόνιμη συλλογή και περιοδικές εκθέσεις), καφέ, εστιατόριο, αυλή, πωλητήριο, εργαστήρια, κέντρο έρευνας – όλα όσα φανταζόμασταν στα πιο αισιόδοξα όνειρά μας.Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνηείχε από την αρχή αυτή την έννοια στο μυαλό της και αντιλαμβάνεται πλήρως την αξία της Συλλογής Κωστάκη. Και το λέω πραγματικά και το εννοώ έτσιγιατί περάσανε 25 χρόνια και κανένας άλλος δεν ένιωσε την ανάγκη να το κάνει. Μιλάμε για μία υπουργό η οποία αντιλαμβάνεται πλήρως την αξία της Συλλογής Κωστάκη και δεν χρειάζεται να της εξηγήσεις τίποτα,ούτε να της πεις ποιος ήταν ο Μαλέβιτς ούτε ποιος ήταν ο Κωστάκης. Οπότε τώρα νομίζω ότι αυτό που θα πρέπει όλοι να έχουμε στο μυαλό μας είναι να προχωρήσουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα.Και φυσικά, μιλώντας για το νέο μουσείο και τον σχεδιασμό μας, επειδή οι δωρεές έργων προς το MOMusσυνεχίζονται, έπρεπε να προβλέψουμε και τις ανάγκες των επόμενων 15–20 ετών.
- Τι θα γίνει με τη Μονή Λαζαριστών όταν προχωρήσει η μεταστέγαση στο ΦΙΞ; Θα κρατήσει το MOMus κάποια δραστηριότητα εκεί;
Δεν είναι βιώσιμο να έχεις έναν χώρο και να κάνεις αποσπασματικά πράγματα ή να κρατάς κάποια κομμάτια συλλογής εκεί πέρα. Η πολυδιάσπαση με τους χώρους είναι ήδη πρόβλημα και το MOMus πρέπει να λειτουργεί συγκεντρωμένα. Παρόλα αυτά, η Μονή Λαζαριστών είναι ένας σημαντικός χώρος. Αφήνουμε ένα πολύ καλά συντηρημένο κτήριο, με έτοιμη υποδομή, και μπορεί να γίνει πραγματικά μια κυψέλη πολιτισμού, που να δίνει ζωή στην περιοχή και να φιλοξενεί άπειρες δράσεις. Μπορείς να συνδυάσεις παραστατικές τέχνες, εκπαιδευτικά προγράμματα και δημιουργικές εκδηλώσεις, να κάνεις φανταστικά πράγματα για την κοινότητα. Ας μην το δούμε ως απώλεια αλλά ως ευκαιρία. Είναι μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί, και με τον σωστό σχεδιασμό μπορεί να αποκτήσει νέα δυναμική και να αξιοποιηθεί πλήρως ως χώρος πολιτισμού.
MOMus Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη ΔΕΘ /Φωτο: Αντώνης Βλάχος
- Ποιος θα λέγατε ότι είναι σήμερα ο ρόλος του MOMus στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης;
Τα μουσεία, είτε αρχαιολογικά είτε σύγχρονης τέχνης, είναι δομές που αναβαθμίζουν συνολικά το πολιτιστικό «προϊόν» μιας πόλης. Πάντα έχουμε στο μυαλό μας και τον τουρισμό, αλλά δεν αναφέρομαι μόνο σε αυτό. Η Θεσσαλονίκη έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό την αισθητική της. Πράγματα που είτε δεν μας ενοχλούν πια είτε δεν τα παρατηρούμε – από τα σκουπίδια μέχρι τον δημόσιο χώρο – δημιουργούν μια αρνητική εικόνα. Χρειάζονται παρεμβάσεις που αλλάζουν τα κριτήρια με τα οποία αντιλαμβανόμαστε τον δημόσιο χώρο. Το Μετρό Θεσσαλονίκης, για παράδειγμα, έδωσε ένα τέτοιο θετικό παράδειγμα.
Το MOMus μπορεί να παίξει αυτόν τον ρόλο. Φέτος φτάσαμε τους 85.000 επισκέπτες, όταν πριν από την πανδημία ήμασταν στις 50.000. Αυτό σου δίνει τη δυνατότητα να επηρεάσεις την πόλη. Ο κόσμος το έχει πιστέψει· αυτό που μένει είναι να το κατανοήσουν ακόμα περισσότερο και οι θεσμοί.
Σημαντική ήταν η βοήθεια της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας στην αναβάθμιση του Μουσείου Φωτογραφίας, μέσα από κονδύλια που προέρχονται από περιβαλλοντικά πρόστιμα. Τέτοιου είδους κινήσεις είναι κρίσιμες. Γιατί, στο τέλος, μια πόλη χρειάζεται και λάμψη, χρειάζεται σύγχρονους πολιτιστικούς πυρήνες που να της δίνουν αυτοπεποίθηση.
