«The Effect»: Επιστημονικό θρίλερ για τον έρωτα και τη χημεία του εγκεφάλου

Η Bloom Theatre Group φέρνει στη σκηνή το «The Effect: ένα πείραμα για τέσσερις ανθρώπους ερωτευμένους και θλιμμένους» της Lucy Prebble. Το έργο που θέτει καίρια ερωτήματα σχετικά με την ψυχική υγεία, τα όρια της ιατρικής παρέμβασης, το πώς η επιστήμη και η χημεία αλληλεπιδρούν με τα συναισθήματά μας, την ταυτότητα και την ελεύθερη βούληση, ανεβαίνει για έναν κύκλο εννέα παραστάσεων στο θέατρο «Αυλαία», σε μετάφραση Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη και σκηνοθεσία Ανδρέα Παράσχου.

Το «The Effect» γράφτηκε το 2012 από τη Βρετανή συγγραφέα και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Εθνικό Θέατρο του Λονδίνου, κερδίζοντας το βραβείο Critics' Circle Καλύτερου Νέου Έργου. Η Lucy Prebble είναι γνωστή στο ευρύ κοινό ως σεναριογράφος της σειράς «Succession», η οποία έχει βραβευτεί με τρία Emmy.

Η πλοκή εκτυλίσσεται γύρω από την Κόνι και τον Τρίσταν, δύο νεαρούς εθελοντές που συμμετέχουν σε κλινική δοκιμή. Καθώς η δοσολογία του φαρμάκου αυξάνεται, αναπτύσσεται μεταξύ τους ένας έντονος ερωτικός δεσμός. Το κεντρικό ερώτημα που θέτει το έργο είναι αν αυτός ο έρωτας είναι αυθεντικός ή απλώς μια παρενέργεια της χημικής ουσίας που λαμβάνουν.

Επιστημονικό θρίλερ

«Εμείς το έχουμε ονομάσει επιστημονικό θρίλερ», λέει ο σκηνοθέτης της παράστασης Ανδρέας Παράσχος. «Πρόκειται για ένα πείραμα με δύο επόπτες - ψυχιάτρους, και δύο εθελοντές που δεν γνωρίζονται. Δοκιμάζεται ένα νέο αντικαταθλιπτικό φάρμακο και οι εθελοντές παίρνουν διαφορετικές δόσεις. Κάθε δόση εντείνει τη συμπεριφορά τους κα μέσα σε αυτή τη διαδικασία, οι δύο ήρωες αρχίζουν να ερωτεύονται. Το έργο παίζει συνεχώς με το πότε κάτι είναι πραγματικό και πότε είναι νοθευμένο. Υπάρχει και η ιστορία του placebo, το αν κάποιος παίρνει ή όχι το φάρμακο, κάτι που δημιουργεί μεγάλη σύγχυση. Αυτός ο μηχανισμός σε κρατά σε εγρήγορση, γιατί ποτέ δεν είσαι σίγουρος από πού πηγάζει αυτό που βλέπεις».

Η παράσταση ακολουθεί έναν ιδιαίτερα γρήγορο ρυθμό. «Το τηλεοπτικό ταλέντο της συγγραφέα –και το λέω με θετικό πρόσημο– φαίνεται στο έργο, γιατί οι σκηνές είναι πολύ γρήγορες, ατακαριστές, οι ρόλοι καθαροί, με ωραία στοιχεία», επισημαίνει ο σκηνοθέτης.

Η δομή του έργου στηρίζεται στη σύγκρουση τεσσάρων διαφορετικών κοσμοθεωριών. Ο Ανδρέας Παράσχος εξηγεί: «Κάθε χαρακτήρας εκπροσωπεί διαφορετικά δίπολα. Ο Τόμπι, ο ψυχίατρος που δημιούργησε το πείραμα, εκπροσωπεί την κλινική πλευρά, τη φαρμακοβιομηχανία, την εμπορικότητα των φαρμάκων. Η Λόρνα είναι η επόπτρια του πειράματος. Υπάρχει και ερωτικό παρελθόν ανάμεσά τους και εκείνη εκπροσωπεί περισσότερο την ηθική πλευρά της επιστήμης. Επιπλέον, οι δύο νέοι εθελοντές, προέρχονται από εντελώς διαφορετικό κοινωνικό background. Όλα αυτά τα δίπολα έρχονται σε σύγκρουση, κάπου συναντιούνται και στο τέλος οι χαρακτήρες απογυμνώνονται».

Το έργο δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Η Prebble διατηρεί την αμφισημία μέχρι το τέλος, αφήνοντας το κοινό να αντιμετωπίσει τα ίδια διλήμματα με τους χαρακτήρες. Η σκηνοθετική προσέγγιση του Ανδρέα Παράσχου επιδιώκει να εντείνει αυτή την αίσθηση της αβεβαιότητας.

«Από την αρχή θέλαμε να δημιουργήσουμε έναν ψηφιακό κόσμο, κάτι που υπάρχει έτσι κι αλλιώς στο έργο. Θέλαμε μια πολυαισθητηριακή εμπειρία, ώστε ο θεατής να μπαίνει και ο ίδιος στο πείραμα», εξηγεί ο σκηνοθέτης. «Τα visuals, ο ήχος και το κλινικό, αποστειρωμένο περιβάλλον τον βάζουν αυτόματα σε αυτή τη διαδικασία: να αναρωτηθεί μέχρι πού φτάνουν τα όριά του, πώς λειτουργεί μέσα σε ένα κλειστό πλαίσιο, μαζί με το στοιχείο του έρωτα που από μόνο του μας βγάζει εκτός άξονα».

Τι είναι αλήθεια, τι είναι ψέμα

Παρά την κλινική ατμόσφαιρα, η παράσταση δεν στερείται συναισθηματικής έντασης. Αντίθετα, όπως σημειώνει ο σκηνοθέτης, «από τη δεύτερη και τρίτη δόση και μετά, οι χαρακτήρες βγαίνουν εκτός ελέγχου. Υπάρχει έντονη συναισθηματική φόρτιση και ο θεατής αρχίζει να αναρωτιέται τι είναι αλήθεια, τι είναι ψέμα, ποια οπτική έχει βάση. Το έργο σε βάζει σε μια ουσιαστική διαδικασία προβληματισμού γύρω από την ψυχική υγεία, τα φάρμακα και τις εναλλακτικές. Βλέπω γύρω μου πολλούς ανθρώπους που ακολουθούν ψυχιατρική ή αντικαταθλιπτική αγωγή. Μας φάνηκε σημαντικό να το σχολιάσουμε. Δεν είμαστε μόνο χημεία, αλλά δεν μπορούμε και να αγνοήσουμε τη χημεία. Δεν υπάρχει μία απάντηση. Υπάρχουν πολλά ερωτήματα και αυτή τη συζήτηση προσπαθεί να ανοίξει το έργο».

O σκηνοθέτης της παράστασης Ανδρέας Παράσχος

Η παράσταση έρχεται μετά τους «Μεθυσμένους» του Ιβάν Βιριπάεφ, μία μεγάλη επιτυχία της Bloom Theatre Group που μετά τη Θεσσαλονίκη παρουσιάστηκε και στην Αθήνα και σε περιοδεία σε άλλες πόλεις.

Η ομάδα, που συμπληρώνει πέντε χρόνια ζωής, έχει την έδρα της στη Θεσσαλονίκη και ξετυλίγει τον καλλιτεχνικό της σχεδιασμό σε μία περίοδο κατά την οποία η θεατρική σκηνή της πόλης παρουσιάζει κινητικότητα. «Φέτος, ειδικά με τα δύο-τρία καινούργια θέατρα που άνοιξαν, υπάρχει μια προσπάθεια», λέει ο Ανδρέας Παράσχος. «Όμως, για να είμαστε ειλικρινείς, οι παραγωγές του ελεύθερου θεάτρου στη Θεσσαλονίκη είναι συχνά πολύ συγκεκριμένες και το ίδιο το κοινό πολλές φορές δεν ρισκάρει. Υπάρχει και μια ''μόδα'' –χωρίς αρνητικό πρόσημο– όπου έρχονται αθηναϊκές παραστάσεις με τηλεοπτικά πρόσωπα και ο κόσμος επιλέγει να δει αυτούς τους ηθοποιούς. Παρ' όλα αυτά, υπάρχει ένας πυρήνας στη Θεσσαλονίκη που δημιουργεί πολύ ωραία πράγματα και η επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού μας εξασφαλίζει μία βάση για να συνεχίσουμε».