Το μήνυμα αυτό ανέδειξε ο Πρόεδρος της Τράπεζας Εμπορίου και Ανάπτυξης Ευξείνου Πόντου (Black Sea Trade and Development Bank-BSTDB), γνωστή και ως Παρευξείνια Τράπεζα, Dr. Serhat Köksal, στο πλαίσιο του συνεδρίου με θέμα «Circular Ports for Global Trade: Green Infrastructure and Smart Connectivity».
Ο επικεφαλής της BSTDB υπογράμμισε ότι οι επενδύσεις σε λιμάνια, logistics και διασυνδέσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την οικονομική ολοκλήρωση της περιοχής, αυξάνοντας το εμπόριο, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και δημιουργώντας σημαντικές νέες θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, η ενίσχυση των επενδύσεων στις μεταφορικές υποδομές θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετη οικονομική ανάπτυξη έως και κατά 1 ποσοστιαία μονάδα ετησίως για διάστημα 15 ετών, ενώ παράλληλα θα μπορούσε να δημιουργήσει περίπου 200.000 νέες θέσεις εργασίας στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.
Η σημασία της περιφερειακής συνεργασίας
Αφού αναφέρθηκε στη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, η οποία αποτελεί και τον βασικό λόγο ύπαρξης των θεσμών που έχουν δημιουργηθεί τις τελευταίες δεκαετίες, επισήμανε ότι η συνεργασία μεταξύ γειτονικών χωρών είναι απαραίτητη για πολλούς λόγους.
Πρώτον, επιτρέπει την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων, ιδιαίτερα σε τομείς όπως το περιβάλλον, τα οποία καμία χώρα δεν μπορεί να διαχειριστεί μόνη της. Δεύτερον, συμβάλλει στην επίλυση διαφορών και στην οικοδόμηση κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών. Τρίτον, διευκολύνει τη δημιουργία διασυνδεδεμένων υποδομών μεταφορών και ενέργειας, ενώ τέταρτον συμβάλλει στη βελτίωση της συνολικής εικόνας της περιοχής και στη μείωση των κινδύνων μετάδοσης οικονομικών κρίσεων.
Η συνεργασία αυτή, όπως σημείωσε, διευκολύνει επίσης την οικονομική δραστηριότητα, αυξάνει την αποδοτικότητα των οικονομιών και μειώνει το κόστος συναλλαγών, στέλνοντας θετικά μηνύματα προς τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές. Παράλληλα, ενισχύει την πρόσβαση στις αγορές, δημιουργεί οικονομίες κλίμακας και ενισχύει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των χωρών της περιοχής.
Η δυναμική ανάπτυξης της περιοχής από το 1999 έως σήμερα
Αναφερόμενος στην πορεία της οικονομικής συνεργασίας στη Μαύρη Θάλασσα, ο Πρόεδρος της BSTDB παρουσίασε στοιχεία που δείχνουν τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με τον ίδιο, αν ληφθεί ως αφετηρία το 1999, χρονιά που σηματοδότησε την έναρξη της συνεργασίας των χωρών της περιοχής μετά τη ρωσική χρηματοπιστωτική κρίση του 1998, μέχρι το 2025 το συνολικό εμπόριο των χωρών της περιοχής αυξήθηκε σχεδόν επτά φορές, ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε περίπου πέντε φορές.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αύξηση του ενδοπεριφερειακού εμπορίου, δηλαδή του εμπορίου μεταξύ των ίδιων των χωρών της περιοχής, το οποίο αυξήθηκε σχεδόν οκτώ φορές.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, οι επιδόσεις αυτές θα μπορούσαν να είναι ακόμη καλύτερες εάν δεν υπήρχαν γεωπολιτικές εντάσεις και συγκρούσεις. Ειδικότερα, η μακροχρόνια σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχει οδηγήσει σε δραματική μείωση του εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών.
Παρά την πρόοδο, ο ίδιος υπογράμμισε ότι η διασύνδεση της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας παραμένει σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές περιφερειακές συνεργασίες, όπως εκείνες της Βαλτικής Θάλασσας, της Βόρειας Θάλασσας ή της βόρειας Μεσογείου. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, αυτό αποτελεί ταυτόχρονα λόγο ανησυχίας αλλά και λόγο αισιοδοξίας, καθώς δείχνει ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο περαιτέρω ανάπτυξης.
Τα λιμάνια στον πυρήνα της οικονομικής ανάπτυξης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο των μεταφορών και ειδικότερα των λιμενικών υποδομών στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Ο Dr. Köksal τόνισε ότι οι μεταφορές αποτελούν έναν τομέα όπου η συνεργασία είναι τόσο επιθυμητή όσο και εφικτή, καθώς δημιουργεί αμοιβαία οφέλη για όλες τις χώρες. Τα λιμάνια, όπως είπε, βρίσκονται στον πυρήνα των θαλάσσιων μεταφορών και η ανάπτυξη και επέκταση των λιμενικών υποδομών αποτελεί υψηλή προτεραιότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ανάπτυξη των λιμένων προσφέρει σημαντικές οικονομικές αποδόσεις και δημιουργεί θετικές εξωτερικές επιδράσεις στις οικονομίες, καθώς ενισχύει τη συνδεσιμότητα μεταξύ των ανθρώπων, διευκολύνει το εμπόριο και οδηγεί σε βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση των αγορών.
Ωστόσο, στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας το επίπεδο επενδύσεων στις μεταφορές δεν ήταν ομοιόμορφο. Σε πολλές χώρες, τόσο οι δημόσιες όσο και οι ιδιωτικές επενδύσεις παρέμειναν περιορισμένες, ιδιαίτερα μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν καταγράφηκε σημαντική επιβράδυνση τόσο στις δημόσιες δαπάνες όσο και στη δημιουργία ιδιωτικού κεφαλαίου.
Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν ξεκινήσει νέα έργα υποδομών σε ολόκληρη την περιοχή, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στις συνδέσεις με τις ενδοχώριες περιοχές. Σε πολλές περιπτώσεις, οι μεταφορικές συνδέσεις εκτός των πρωτευουσών και των μεγάλων αστικών κέντρων είναι ανεπαρκείς ή ακόμη και ανύπαρκτες.
Οι ανισότητες στις υποδομές και οι κοινωνικές επιπτώσεις
Η άνιση ανάπτυξη των υποδομών δημιουργεί σημαντικές ανισότητες μεταξύ των μεγάλων πόλεων και των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών. Όπως επισήμανε ο Πρόεδρος της BSTDB, η διαφορά στην ποιότητα των μεταφορικών υποδομών και των διασυνδέσεων μεταξύ μεγάλων αστικών κέντρων και περιφερειακών περιοχών είναι συχνά τεράστια. Η κατάσταση αυτή συμβάλλει στην τοπική υπανάπτυξη, ενισχύει την εσωτερική μετανάστευση προς τα μεγάλα αστικά κέντρα και οδηγεί σε αύξηση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι έξυπνες επενδύσεις σε λιμάνια και η επέκταση των μεταφορικών διασυνδέσεων προς σημαντικά ενδοχώρια οικονομικά κέντρα μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματικό εργαλείο αντιμετώπισης αυτών των ανισορροπιών.
Οι προκλήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες
Η σημασία των διαφοροποιημένων μεταφορικών διαδρομών έγινε ιδιαίτερα εμφανής τα τελευταία χρόνια, όπως υποστήριξε ο Dr. Köksal, εξαιτίας των διαταραχών που σημειώθηκαν στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι αδυναμίες του συστήματος αναδείχθηκαν έντονα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, αλλά και σε μεταγενέστερα γεγονότα, όπως οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή που επηρέασαν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Παρόμοια προβλήματα δημιουργήθηκαν και από απρόβλεπτα περιστατικά, όπως όταν ένα φορτηγό πλοίο προσάραξε και μπλόκαρε τη Διώρυγα του Σουέζ τον Μάρτιο του 2021, προκαλώντας σημαντικές καθυστερήσεις στο παγκόσμιο εμπόριο. Τα περιστατικά αυτά ανέδειξαν την ευαλωτότητα της υπερβολικής εξάρτησης από μία μόνο μεταφορική οδό ή από περιορισμένες πηγές προμήθειας.
Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη περισσότερων λιμενικών υποδομών και η ενίσχυση της διασύνδεσής τους μπορεί να συμβάλει στη μείωση αυτών των κινδύνων, καθώς η μεγαλύτερη διαφοροποίηση αυξάνει την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και περιορίζει τη συνολική εξάρτηση.
Ο ρόλος των αναπτυξιακών τραπεζών
Ο Dr. Köksal τόνισε επίσης ότι για να υλοποιηθούν οι απαραίτητες επενδύσεις απαιτείται σημαντική κινητοποίηση κεφαλαίων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι χώρες της περιοχής δεν διαθέτουν επαρκείς δημόσιους πόρους για μεγάλα έργα υποδομών.
Για τον λόγο αυτό, όπως σημείωσε, είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν κατάλληλα νομικά και κανονιστικά πλαίσια που θα διευκολύνουν τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Σε αυτό το σημείο, οι αναπτυξιακές τράπεζες - συμπεριλαμβανομένης της BSTDB - μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο, βοηθώντας τις χώρες να κινητοποιήσουν πρόσθετους πόρους και να ενισχύσουν τις επενδύσεις στις μεταφορές μέσω συνεργασιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Επιπλέον, δήλωσε ότι οι επενδύσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται με τρόπο που σέβεται τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και πληροί υψηλά ποιοτικά πρότυπα.
Πράσινη μετάβαση και βιώσιμα λιμάνια
Καταλήγοντας, ο Πρόεδρος της BSTDB υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη των λιμενικών υποδομών πρέπει να συμβαδίζει με την πράσινη μετάβαση και την προστασία του περιβάλλοντος. Οι επενδύσεις, όπως ανέφερε, πρέπει να αξιοποιούν νέες τεχνολογίες που μειώνουν τη ρύπανση, περιορίζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Για μια κλειστή θαλάσσια λεκάνη όπως η Μαύρη Θάλασσα, η ανάπτυξη βιώσιμων και «έξυπνων» λιμενικών υποδομών μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη μετακίνηση ανθρώπων, αγαθών και υπηρεσιών, εμβαθύνοντας την οικονομική συνεργασία των χωρών της περιοχής. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η ανάπτυξη αυτή πρέπει να γίνει με σεβασμό στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν μακροπρόθεσμες ζημιές στο οικοσύστημα της περιοχής.
Η τήρηση υψηλών προτύπων διαφάνειας και ποιότητας, με τη συμμετοχή πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών, μπορεί να διασφαλίσει ότι οι επενδύσεις θα συμβάλουν τόσο στην πράσινη μετάβαση όσο και στη βιώσιμη οικονομική ευημερία των εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα.
