Στη συζήτηση με θέμα «Στρατηγικές Πύλες: Συνδέοντας το Αιγαίο με τη Μαύρη Θάλασσα», εκπρόσωποι του λιμενικού και logistics κλάδου από Ελλάδα και Βουλγαρία ανέδειξαν τη στρατηγική σημασία του διαδρόμου Αιγαίου – Μαύρης Θάλασσας, τις επενδύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στα λιμάνια της περιοχής, αλλά και τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται σε επίπεδο υποδομών, χρηματοδότησης και διασυνοριακής συνεργασίας.
Ο ρόλος του λιμένα Θεσσαλονίκης στον διάδρομο Sea2Sea
Ο Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΟΛΘ), Ιωάννης Τσάρας, υπογράμμισε ότι η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εξελίσσεται ταχύτατα σε βασικό άξονα για την οικονομική ολοκλήρωση της ευρύτερης περιοχής, καθώς συνδυάζει γεωγραφικά πλεονεκτήματα και ισχυρές υποδομές μεταφορών. Όπως ανέφερε, η ανάπτυξη των σιδηροδρομικών διαδρομών και η ενίσχυση της λειτουργίας του λιμένα Θεσσαλονίκης δημιουργούν ένα νέο γεωοικονομικό τοπίο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μετατρέποντας την περιοχή σε έναν ασφαλή και δυναμικό διάδρομο στο ευρωπαϊκό σύστημα εφοδιαστικής αλυσίδας. Στο πλαίσιο αυτό, το έργο Sea2Sea, που συνδέει λιμάνια του Αιγαίου με εκείνα της Μαύρης Θάλασσας, αποτελεί – όπως σημείωσε – μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας και για την αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της περιοχής ως πύλης logistics προς την Ευρώπη. Η σημασία του συγκεκριμένου διαδρόμου για το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, το οποίο ενισχύει συνεχώς τη θέση του στις διεθνείς εμπορικές διαδρομές εισαγωγών και εξαγωγών, συνοψίζεται σε τρεις βασικές διαστάσεις.
Η πρώτη αφορά τη βελτίωση της συνδεσιμότητας. Οι υφιστάμενες σιδηροδρομικές και οδικές συνδέσεις επιτρέπουν τη γρηγορότερη και πιο αποτελεσματική μεταφορά φορτίων από τη Θεσσαλονίκη προς σημαντικούς ευρωπαϊκούς προορισμούς, δημιουργώντας ένα ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για το λιμάνι. Η δεύτερη διάσταση αφορά τη διεύρυνση της πρόσβασης στις αγορές και στην καινοτομία. Μέσω της ενίσχυσης των μεταφορικών διασυνδέσεων με τις ευρωπαϊκές πύλες logistics, διευκολύνεται η πρόσβαση στις αγορές της Ευρώπης, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας στον μεσογειακό διάδρομο. Η τρίτη διάσταση αφορά την ανάδειξη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης σε σημαντική πύλη εμπορίου, μέσω συντονισμένων επενδύσεων σε υποδομές και διασυνοριακή συνεργασία.
Ο κ. Τσάρας τόνισε ότι τα λιμάνια της Ευρώπης βρίσκονται σε μια περίοδο βαθιάς μεταμόρφωσης, καθώς καλούνται πλέον να λειτουργούν ως ολοκληρωμένα συστήματα logistics που στηρίζουν το εμπόριο, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό, δύο βασικές προτεραιότητες αναδεικνύονται ως αδιαπραγμάτευτες: ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η ενίσχυση της συνδεσιμότητας.
Για τον σκοπό αυτό, το λιμάνι της Θεσσαλονίκης υλοποιεί από το 2018 σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές και εξοπλισμό. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει το έργο επέκτασης του 6ου προβλήτα και της αναβάθμισης των τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο στην ιστορία του λιμένα, με προϋπολογισμό περίπου 250 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, ο ΟΛΘ προχωρά στον μετασχηματισμό των λειτουργιών του, εφαρμόζοντας συστήματα ενεργειακής αποδοτικότητας, παρακολούθησης εκπομπών και «έξυπνες» επιχειρησιακές πρακτικές σε συνεργασία με τους πελάτες του.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμοί στις σιδηροδρομικές υπηρεσίες, καθώς γραμμές όπως εκείνη που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τη Σόφια λειτουργούν με περιορισμένη συχνότητα. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε πρόσφατα συνάντηση στη Θεσσαλονίκη μεταξύ εκπροσώπων των σιδηροδρομικών φορέων, με στόχο τη διαμόρφωση ενός κοινού οδικού χάρτη για την επιτάχυνση των διαδικασιών και τη βελτίωση της μετακίνησης φορτίων.
Η Καβάλα και οι προκλήσεις της συνδεσιμότητας
Από την πλευρά του, ο Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Καβάλας, Άγγελος Βλάχος, χαρακτήρισε τη συνδεσιμότητα ως το «ιερό δισκοπότηρο» της νέας εποχής για τα λιμάνια και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Όπως σημείωσε, χωρίς ισχυρές συνδέσεις μεταφορών δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική λειτουργία των διαδρόμων logistics που θα εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της επόμενης ημέρας, ιδιαίτερα με φόντο την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και την ενίσχυση των εμπορικών ροών προς την Ανατολική Ευρώπη.
Ο ίδιος τόνισε ότι απαιτείται ισχυρή πολιτική βούληση και συντονισμός μεταξύ των χωρών της περιοχής, προκειμένου να προχωρήσουν οι απαραίτητες επενδύσεις σε υποδομές. Παράλληλα επισήμανε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια, όπως τα κλειστά σημεία διέλευσης φορτηγών στα σύνορα Ελλάδας – Βουλγαρίας, τα οποία λειτουργούν αποτρεπτικά για τους επενδυτές. Ο κ. Βλάχος υπογράμμισε επίσης ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης στην αγορά αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για την ανάπτυξη των λιμένων.
Όπως εξήγησε, οι ναυτιλιακές εταιρείες δύσκολα επενδύουν σε λιμάνια που δεν διαθέτουν ακόμη πλήρεις σιδηροδρομικές συνδέσεις, ακόμη κι αν αυτές βρίσκονται υπό κατασκευή. Παράλληλα, ανέδειξε τον συμπληρωματικό χαρακτήρα των λιμένων της περιοχής, σημειώνοντας ότι δεν λειτουργούν ως ανταγωνιστές αλλά ως συνεργαζόμενοι κόμβοι στο ίδιο δίκτυο μεταφορών.
Ο λιμένας της Καβάλας, όπως είπε, αναπτύσσεται ταχύτατα ως τουριστικός προορισμός, με αυξανόμενο ενδιαφέρον για την κρουαζιέρα, τη ναυτιλία αναψυχής και τη δημιουργία υποδομών για μαρίνες και ιστιοπλοϊκά σκάφη. Σήμερα η ακτοπλοϊκή γραμμή που συνδέει την πόλη με τα γειτονικά νησιά μεταφέρει περίπου 2 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή αναβάθμιση των υποδομών.
Η οπτική της Μαύρης Θάλασσας
Ο Boris Balev, διευθύνων σύμβουλος του BMF Port Burgas JSC, υπογράμμισε ότι η εταιρεία λειτουργεί με έντονο προσανατολισμό στον πελάτη και επιδιώκει συνεχώς την ανάπτυξη νέων λύσεων για τη διακίνηση φορτίων.
Τόνισε ότι η ολοκλήρωση των έργων σιδηροδρομικής σύνδεσης μεταξύ Μπουργκάς και Σόφιας, καθώς και η σύνδεση με τα βουλγαρικά σύνορα, είναι κρίσιμη για τη δημιουργία αποτελεσματικών μεταφορικών διαδρόμων που θα εξυπηρετούν τόσο τη Θεσσαλονίκη όσο και τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας.
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί επίσης η αναβάθμιση των σιδηροδρομικών γραμμών στη Ρουμανία, πολλές από τις οποίες εξακολουθούν να λειτουργούν με ντίζελ. Όπως τόνισε, η ηλεκτροκίνηση των γραμμών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική λειτουργία των διαδρόμων logistics. Ο ίδιος σημείωσε ότι η εταιρεία έχει ήδη αξιοποιήσει χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Connecting Europe Facility (CEF) για την επέκταση των υποδομών της και εκτίμησε ότι στο μέλλον σημαντικοί πόροι θα κατευθυνθούν και προς τη στρατιωτική κινητικότητα, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης για έργα μεταφορών.
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες και το μέλλον των logistics
Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics Βορείου Ελλάδος (EEL.BE), Δρ Δημήτριος Τσιτσάμης, προσέγγισε το ζήτημα από τη σκοπιά των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Όπως εξήγησε, οι αλυσίδες εφοδιασμού αναζητούν πάντοτε τη γρηγορότερη, φθηνότερη και πιο αξιόπιστη διαδρομή για τη μεταφορά των εμπορευμάτων. Για τον λόγο αυτό ο διάδρομος Αιγαίου – Μαύρης Θάλασσας πρέπει να διασφαλίσει ότι θα είναι βιώσιμος, οικονομικός και γρήγορος.
Τόνισε επίσης ότι δεν αρκεί η δημιουργία ενός διαδρόμου σε πολιτικό επίπεδο, αλλά απαιτείται και η ύπαρξη φορτίου που θα τον αξιοποιήσει. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εμπλακούν ενεργά οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι εταιρείες logistics και οι τελωνειακές αρχές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης αυτοματοποίηση των τελωνείων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω της δημιουργίας ενός ενιαίου συστήματος διασύνδεσης. Αν και αρχικά προβλεπόταν να ολοκληρωθεί έως το 2027, το χρονοδιάγραμμα μετατέθηκε πλέον για το 2035.
Ο κ. Τσιτσάμης αναφέρθηκε επίσης στη σημασία των επενδύσεων σε «πράσινες» λιμενικές υποδομές, όπως το σύστημα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας από την ξηρά προς τα πλοία (shore power), το οποίο θα μειώσει σημαντικά τις εκπομπές ρύπων στα λιμάνια.
Η στρατηγική των λιμένων της Βουλγαρίας
Ο Stanislav Yordanov, γενικός διευθυντής της Bulgarian Ports Infrastructure Company, παρουσίασε τον ρόλο της εταιρείας στη διαχείριση και ανάπτυξη των λιμενικών υποδομών της Βουλγαρίας. Όπως ανέφερε, τα λιμάνια Βάρνας και Μπουργκάς αποτελούν βασικά σημεία εισόδου και εξόδου του θαλάσσιου εμπορίου της χώρας και είναι ενταγμένα στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών TEN-T.
Το 2025, το λιμάνι της Βάρνας κατέγραψε περισσότερες από 2.000 αφίξεις πλοίων, ενώ αντίστοιχος ήταν και ο αριθμός στο Μπουργκάς, γεγονός που αποδεικνύει τη σταθερή σημασία των λιμένων της Μαύρης Θάλασσας στις περιφερειακές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το συγκρότημα πορθμείων της χώρας, το οποίο επιτρέπει τη μεταφορά σιδηροδρομικών βαγονιών μεταξύ διαφορετικών σιδηροδρομικών συστημάτων, συνδέοντας το ευρωπαϊκό δίκτυο με τις διαδρομές προς τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία.
Κλείνοντας, ο κ. Yordanov υπογράμμισε ότι η πολιτική σταθερότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των λιμένων και των μεταφορικών υποδομών, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα συνεχιστεί η διαδικασία παραχωρήσεων λιμενικών δραστηριοτήτων στη Βουλγαρία.
Η μεγάλη πρόκληση της συνεργασίας
Κοινή συνισταμένη των παρεμβάσεων ήταν ότι η Νοτιοανατολική Ευρώπη διαθέτει σημαντικά γεωγραφικά και οικονομικά πλεονεκτήματα για να εξελιχθεί σε βασικό κόμβο logistics μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί πλήρως αυτό το δυναμικό απαιτείται επιτάχυνση των επενδύσεων σε υποδομές, καλύτερος συντονισμός των χωρών της περιοχής και ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας.
Όπως επισημάνθηκε, η ανάπτυξη των λιμένων της περιοχής δεν αποτελεί ζήτημα ανταγωνισμού αλλά συνεργασίας. Μόνο μέσω ενός ολοκληρωμένου δικτύου λιμενικών και μεταφορικών υποδομών θα μπορέσει η περιοχή να αναδειχθεί σε ισχυρό κόμβο εμπορίου και logistics για ολόκληρη την Ευρώπη.
