Σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας και πληθωριστικών πιέσεων, ο νομός καταγράφει ισχυρή αύξηση εξαγωγών κατά 11,4% σε ετήσια βάση, διατηρεί πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο και εμφανίζει καθαρή παραγωγική ταυτότητα. Η εξαγωγική του φυσιογνωμία χτίζεται πάνω σε δύο ισχυρούς πυλώνες: τα τρόφιμα – με απόλυτη κυριαρχία των γαλακτοκομικών προϊόντων – και τα προϊόντα μαρμάρου και μη μεταλλικών ορυκτών, με στρατηγικό προσανατολισμό κυρίως προς την ιταλική αγορά, η οποία απορροφά σχεδόν το ένα τρίτο των συνολικών εξαγωγών.
Η συνολική εικόνα των Σερρών αποτυπώνει ένα ώριμο και ανθεκτικό εξαγωγικό μοντέλο, που συνδυάζει αγροδιατροφική ισχύ και μεταποιητική εξειδίκευση, δημιουργώντας σταθερές αλυσίδες αξίας για την τοπική οικονομία και επανατοποθετώντας τον νομό στον εξαγωγικό χάρτη της Βόρειας Ελλάδας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης του Συνδέσμου Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ και του Ινστιτούτου Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών για την περίοδο 2020–2024, οι εξαγωγές της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών διαμορφώθηκαν το 2024 στα 263,0 εκατ. ευρώ, από 236,1 εκατ. ευρώ το 2023 και 228,7 εκατ. ευρώ το 2022. Το 2021 είχαν ανέλθει στα 249,6 εκατ. ευρώ και το 2020 στα 248,1 εκατ. ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει μια πορεία σχετικής σταθερότητας σε υψηλά επίπεδα, με εμφανή ενίσχυση την τελευταία διετία. Η επίδοση του 2024 αποτελεί την υψηλότερη της πενταετίας και επιβεβαιώνει την ικανότητα του νομού να ανακάμπτει δυναμικά, ακόμη και σε περιβάλλον αυξημένου κόστους παραγωγής και μεταφορών.
Θετικό εμπορικό ισοζύγιο
Παράλληλα με την αύξηση των εξαγωγών, οι Σέρρες διατηρούν σταθερά πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο. Το 2024 οι εισαγωγές ανήλθαν σε 172,8 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα το εμπορικό πλεόνασμα να διαμορφωθεί στα 90,2 εκατ. ευρώ, ενισχυμένο κατά 23,6% σε ετήσια βάση. Ο δείκτης επικάλυψης εξαγωγών προς εισαγωγές έφθασε στο 152,2%, κατατάσσοντας τις Σέρρες στους λίγους νομούς της χώρας με σταθερά θετικό εμπορικό ισοζύγιο. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει όχι μόνο την εξαγωγική τους δυναμική, αλλά και έναν βαθμό παραγωγικής αυτάρκειας και εξωστρεφούς ωριμότητας που σπανίζει σε περιφερειακές οικονομίες με έντονο αγροτικό χαρακτήρα.
Στην κορυφή τα τρόφιμα
Ο αδιαμφισβήτητος κορμός των εξαγωγών των Σερρών είναι ο κλάδος των τροφίμων, ο οποίος το 2024 συγκέντρωσε το 68,2% του συνόλου των εξαγωγών του νομού. Στο εσωτερικό του κλάδου, τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατέχουν πρωταγωνιστικό ρόλο, απορροφώντας το 65,4% των εξαγωγών τροφίμων και αποτελώντας το ισχυρότερο εξαγωγικό «brand» της περιοχής. Η συγκεκριμένη συγκέντρωση εξαγωγικής δραστηριότητας σε έναν υποκλάδο καθιστά τις Σέρρες έναν από τους πλέον εξειδικευμένους νομούς της χώρας στον τομέα των γαλακτοκομικών, με σαφή ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.
Η εξαγωγική επιτυχία των σερραϊκών γαλακτοκομικών στηρίζεται στη μακρά κτηνοτροφική παράδοση της περιοχής, στη διαθεσιμότητα πρώτης ύλης, αλλά και στην παρουσία οργανωμένων, εξωστρεφών μεταποιητικών επιχειρήσεων που έχουν επενδύσει στην ποιότητα, την πιστοποίηση και τη δικτύωση με μεγάλες αλυσίδες του εξωτερικού όπως η Κρι Κρι. Η αναγνωρισιμότητα της ελληνικής φέτας και άλλων τυροκομικών προϊόντων σε αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με τη ζήτηση για προϊόντα ΠΟΠ και υψηλής προστιθέμενης αξίας, συντηρεί μια σταθερή και διαχρονική ανοδική δυναμική, η οποία μεταφράζεται σε εισόδημα για την πρωτογενή παραγωγή και ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.
Ο δεύτερος πυλώνας εξαγωγών
Δεύτερος στρατηγικός πυλώνας των εξαγωγών των Σερρών είναι ο κλάδος των μη μεταλλικών ορυκτών, με αιχμή τα προϊόντα μαρμάρου και φυσικών λίθων, που καλύπτουν το 15% των συνολικών εξαγωγών του νομού. Στο εσωτερικό του κλάδου, τα τεχνουργήματα από πέτρα, γύψο, τσιμέντο και μάρμαρο συγκεντρώνουν ποσοστό 77,5%, στοιχείο που αναδεικνύει τη σερραϊκή εξόρυξη και επεξεργασία μαρμάρου ως εξαγωγική δραστηριότητα με έντονο ευρωπαϊκό προσανατολισμό.
Η παρουσία του μαρμάρου στο εξαγωγικό χαρτοφυλάκιο των Σερρών προσδίδει σημαντική διαφοροποίηση στο παραγωγικό τους μοντέλο και περιορίζει τον κίνδυνο μονοκαλλιέργειας. Παράλληλα, ενισχύει τη μεταποιητική φυσιογνωμία της περιοχής, δημιουργεί θέσεις εργασίας στη βιομηχανία και στηρίζει την οικονομία περιοχών εκτός του καθαρά αγροτικού χώρου. Η διπλή αυτή βάση – τρόφιμα και μάρμαρο – συνιστά έναν συνδυασμό αγροδιατροφικής και βιομηχανικής εξωστρέφειας, με διαφορετικά προφίλ κινδύνου αλλά κοινό παρονομαστή την υψηλή προστιθέμενη αξία.
Οι εξαγωγικές χώρες
Σε γεωγραφικό επίπεδο, η Ιταλία αναδεικνύεται ως ο στρατηγικός εταίρος των Σερρών, απορροφώντας το 29,1% των συνολικών εξαγωγών της Περιφερειακής Ενότητας. Η σχέση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Η ιταλική αγορά εμφανίζει σταθερή και ισχυρή ζήτηση τόσο για ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα όσο και για προϊόντα μαρμάρου, τα οποία ενσωματώνονται σε έργα αρχιτεκτονικής και κατασκευών. Η γεωγραφική εγγύτητα, οι εμπορικές διαδρομές μέσω λιμένων της Βόρειας Ελλάδας και η παρουσία σερραϊκών επιχειρήσεων στην ιταλική αγορά έχουν διαμορφώσει ένα εξαγωγικό «κανάλι» υψηλής αξιοπιστίας και επαναληψιμότητας, που λειτουργεί ως βασικός μοχλός σταθερότητας.
Ακολουθεί το Ηνωμένο Βασίλειο με 18,2%, ενώ σημαντική παρουσία καταγράφουν η Γερμανία με 7,4%, η Βουλγαρία με 6,1% και η Ρουμανία με 5,1%. Στη συνέχεια ακολουθούν η Κύπρος με 4,7%, η Τουρκία με 3,8%, η Σερβία με 2,5%, η Αυστρία με 2,2% και η Ιρλανδία με 2,1%. Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι, πέρα από την ισχυρή εξάρτηση από την ιταλική αγορά, οι εξαγωγές των Σερρών διαθέτουν ευρωπαϊκό προσανατολισμό και διασπορά σε αγορές της Δυτικής και ΝΑ Ευρώπης, στοιχείο που ενισχύει τη συνολική ανθεκτικότητα του εξαγωγικού τους προφίλ.
Στο ευρύτερο πλαίσιο της Κεντρικής Μακεδονίας, οι Σέρρες συγκαταλέγονται στις περιφερειακές ενότητες μεσαίας εξαγωγικής ισχύος, μετά τη Θεσσαλονίκη, την Ημαθία, το Κιλκίς και την Πέλλα, αλλά με σαφές και αναγνωρίσιμο παραγωγικό αποτύπωμα. Η εξαγωγική τους ταυτότητα διαφοροποιείται από άλλους νομούς, καθώς δεν στηρίζεται σε πετρελαιοειδή ή βαριά βιομηχανία, αλλά σε έναν συνδυασμό αγροδιατροφικής εξειδίκευσης και μεταποίησης φυσικών πόρων.
Συνολικά, οι Σέρρες συνιστούν μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις περιφερειακής εξωστρέφειας στη Βόρεια Ελλάδα. Με εξαγωγές 263,0 εκατ. ευρώ το 2024, σταθερή παρουσία άνω των 228 εκατ. ευρώ σε όλη την πενταετία, κυριαρχία των τροφίμων με μερίδιο 68,2%, ηγετικό ρόλο των γαλακτοκομικών και την Ιταλία ως πρώτο προορισμό με 29,1%, ο νομός αποτελεί μια εξαγωγική «μηχανή» σε πλήρη λειτουργία, με καθαρή ταυτότητα και προοπτικές βιώσιμης και ανθεκτικής ανάπτυξης, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι επενδύσεις, η καινοτομία και το άνοιγμα σε νέες αγορές.
