Ο λόγος για το Μουσείο Ευρημάτων Μετρό Θεσσαλονίκης, ένα μουσείο που θα φιλοξενηθεί σε ένα ιδιαίτερο περιβάλλον, στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά που αναπλάθεται και μετατρέπεται σε Μητροπολιτικό Πάρκο.
Το Πάρκο αναμένεται να παραδοθεί στις 12 Ιουνίου, ενώ μέσα στο 2026 αναμένεται να ανοίξει τις πύλες του και το μοναδικό αυτό μουσείο το οποίο θα στεγαστεί στο Κτήριο Α3, ένα εμβληματικό κτίσμα που βρίσκεται εντός του πρώην στρατοπέδου. Με τη λειτουργία του θα αποδείξει ότι η Θεσσαλονίκη αποτελεί μια σύγχρονη μητρόπολη που βαδίζει πάνω στις στέρεες βάσεις του παρελθόντος της.
Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της κατασκευής του Μετρό της Θεσσαλονίκης, έφεραν στο φως χιλιάδες ευρήματα, μετατρέποντας το τεχνικό αυτό έργο στη μεγαλύτερη αρχαιολογική έρευνα που έγινε ποτέ στη Βόρεια Ελλάδα.
Το μουσείο δημιουργείται για να στεγάσει την «αόρατη» πόλη που αναδύθηκε από τα έγκατα της Θεσσαλονίκης, αποδεικνύοντας, όπως ακριβώς συνέβη με τους σταθμούς «Βενιζέλου» και «Αγίας Σοφίας», ότι η τεχνολογική πρόοδος και η αρχαιολογική κληρονομιά, μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά.
Το κτήριο του Μουσείου
Το κτήριο Α3, όπου θα στεγαστεί το Μουσείο, αποτελούσε κτήριο στρατωνισμού και σήμερα είναι ένα μνημείο που αποκαθίσταται. Η συνολική, ωφέλιμη επιφάνειά του είναι περίπου 3.000 τ.μ. και βρίσκεται στον πυρήνα του αρχικού στρατοπέδου, που αναπτύχθηκε στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, περί το 1895, το οποίο και αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα οργανωμένου στρατοπέδου σε ελληνικό έδαφος.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, παράλληλα με την έκθεση των ευρημάτων στο εσωτερικό του κτηρίου, στον αύλειο και περιβάλλοντα χώρο του, οργανώνεται μόνιμη έκθεση αρχαιοτήτων, που αποσπάστηκαν κατά τη διάρκεια των αρχαιολογικών ανασκαφών της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, για την κατασκευή του Μετρό.
Μέσω του σχεδιασμού εξασφαλίζεται η λειτουργία του χώρου του νότιου προκηπίου ως υπαίθριου μουσείου με εκθέματα την έπαυλη της ύστερης αρχαιότητας, η οποία ανασκάφηκε στον Σταθμό «Αγία Σοφία» και δύο σαρκοφάγους από τη δυτική νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης, οι οποίες αποκαλύφθηκαν στις ανασκαφές για την κατασκευή του Σταθμού «Δημοκρατίας».
Όπως είχε επισημάνει η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, το έργο, συνολικά, της αποκατάστασης του κτηρίου-μνημείου του Στρατωνισμού Α3, στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά και οι αρχαιολογικές εκθέσεις- χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού με πόρους 14.500.000 ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. «Στο κτήριο Α3 δημιουργούμε ένα σύγχρονο και λειτουργικό Μουσείο για την έκθεση και ανάδειξη μέρους των πολυάριθμων ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών για την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης. Η ίδρυση του Μουσείου εντάσσεται στο πλαίσιο του ευρύτερου Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπλασης του πρώην Στρατοπέδου και της ανάδειξής του σε χώρο υπερτοπικού πρασίνου, με χρήσεις μητροπολιτικής εμβέλειας και ως χώρο προβολής και ανάδειξης του πολιτιστικού αποθέματος της Θεσσαλονίκης. Με τη διαμόρφωση του αύλειου και περιβάλλοντος χώρου του κτηρίου Α3 σε υπαίθρια αρχαιολογική έκθεση, όπου θα προβάλλονται και θα αναδεικνύονται τα αποσπασμένα ψηφιδωτά δάπεδα, τα υπόκαυστα και οι τοίχοι της έπαυλης από τον Σταθμό ‘‘Αγία Σοφία’’, ο επισκέπτης θα αποκτά βιωματική προσέγγιση του κτηριακού συγκροτήματος, η οποία συμπληρώνει τη μουσειακή έκθεση που αναπτύσσεται εντός του Α3. Ο επισκέπτης μπορεί να αντιληφθεί το μέγεθος και τη διάταξη της έπαυλης, την οργάνωσή της στον χώρο, την κατασκευαστική δομή των επιμέρους στοιχείων της και την υψηλή καλλιτεχνική αξία των ψηφιδωτών που την κοσμούσαν», είχε υπογραμμίσει η κ. Μενδώνη.
Η έπαυλη
Σύμφωνα πάντα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η έπαυλη της ύστερης αρχαιότητας προέκυψε κατά την ανασκαφική διερεύνηση στο κέλυφος του Σταθμού «Αγία Σοφία» στο πλαίσιο κατασκευής του μετρό κατά τα έτη 2017 – 2018. Τα ψηφιδωτά της έπαυλης χρονολογούνται στο β΄ μισό του 4ου - αρχές 5ου αι. Από το κτηριακό συγκρότημα αποσπάστηκαν όλα τα σωζόμενα τμήματα των ψηφιδωτών δαπέδων, τα οποία και συντηρήθηκαν. Επίσης, αποσπάστηκαν τα δύο υπόκαυστα των λουτρών, καθώς και οι τοίχοι της νότιας αίθουσας και συγκεκριμένα όλη η ανωδομή του θεμελίου τους μαζί με την πλινθόκτιστη κλίμακα.
Οι Σαρκοφάγοι προέρχονται από το δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης και αποκαλύφθηκαν στην κατασκευή του Σταθμού «Δημοκρατίας». Η μία αφορά σε μαρμάρινη σαρκοφάγο του 4ου αι., ασύλητη. Στο εσωτερικό της βρέθηκαν τρεις νεκροί και χρυσά κτερίσματα. Η δεύτερη μαρμάρινη ενεπίγραφη σαρκοφάγος του 3ου αι., περιελάμβανε τέσσερις νεκρούς, με λιγοστά κτερίσματα, καθώς φαίνεται να συλήθηκε κατά την αρχαιότητα. Στην επιγραφή γίνεται αναφορά στην Πετρωνία, λατρεμένη τροφό της οικογένειας, για την οποία θα πρέπει να κατασκευάσθηκε η σαρκοφάγος.
Οι θησαυροί της καθημερινότητας
Εκτός από τα επιβλητικά μνημεία, η συλλογή περιλαμβάνει χιλιάδες αντικείμενα που φωτίζουν την καθημερινή ζωή των Θεσσαλονικέων: κοσμήματα και νομίσματα, πήλινα αγγεία και είδη καλλωπισμού, εργαλεία και εμπορεύματα.
Η λειτουργία του μουσείου αναμένεται να αλλάξει τον πολιτιστικό χάρτη της πόλης για δύο βασικούς λόγους:
- Τουριστική Ανάπτυξη: Η Θεσσαλονίκη αποκτά ένα τοπόσημο παγκόσμιας εμβέλειας, προσελκύοντας επισκέπτες που ενδιαφέρονται για την αρχαιολογία και την αστική εξέλιξη.
- Αποκέντρωση: Η επιλογή του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά στη Δυτική Θεσσαλονίκη δίνει νέα πνοή σε μια περιοχή, μετατρέποντάς την σε πολιτιστικό πνεύμονα.
