Σε μια περίοδο που οι προκρατήσεις για την τουριστική σεζόν βρίσκονται στο αποκορύφωμά τους και οι εφοδιαστικές αλυσίδες εξακολουθούν να λειτουργούν υπό πίεση, το «θολό τοπίο» που διαμορφώνεται λειτουργεί ανασταλτικά για τον προγραμματισμό επιχειρήσεων και καταναλωτών. Η Βόρεια Ελλάδα και ειδικότερα η Θεσσαλονίκη βρίσκονται στο επίκεντρο των εξελίξεων, τόσο λόγω των στενών δεσμών με το Ισραήλ στον τουρισμό και τις επενδύσεις, όσο και λόγω της σημασίας της περιοχής ως κόμβου logistics και μεταφορών.
Οι διεθνείς εξελίξεις και η διάρκεια της κρίσης
Σύμφωνα με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ενδέχεται να διαρκέσουν «τέσσερις έως πέντε εβδομάδες», εκτίμηση που εντείνει την ανησυχία των αγορών. Η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια και την ένταση της σύρραξης λειτουργεί ως βασικός παράγοντας κινδύνου, με τις επιχειρήσεις να αποφεύγουν δεσμεύσεις και να επανεξετάζουν σχέδια ανάπτυξης, μεταφορών και επενδύσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς (ΕΒΕΠ) καταγράφει πέντε τομείς που πλήττονται περισσότερο από την κρίση στη Μέση Ανατολή, αποτυπώνοντας με σαφήνεια τις αλυσιδωτές επιπτώσεις σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο.
Τουρισμός: Ακυρώσεις, ανασφάλεια και αναμονή
Ο τουρισμός είναι από τους πρώτους κλάδους που δέχεται πιέσεις, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις ενισχύουν το αίσθημα ανασφάλειας στους ταξιδιώτες. Οι ακυρώσεις και οι μειωμένες κρατήσεις καταγράφονται κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία αντιμετωπίζεται ως «γειτονική ζώνη αστάθειας». Για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς το Ισραήλ συγκαταλέγεται στις πιο δυναμικές αγορές για τον ελληνικό τουρισμό τα τελευταία χρόνια.
Εκτιμάται ότι πριν από την έναρξη των συγκρούσεων, περισσότεροι από 1 εκατ. Ισραηλινοί τουρίστες επισκέφθηκαν την Ελλάδα, με σημαντικό ποσοστό να κατευθύνεται στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική. Το 2024, περίπου 620.000 Ισραηλινοί ταξίδεψαν στη χώρα. Οι τουριστικές εισροές από το Ισραήλ κατέγραψαν αύξηση το πρώτο τρίμηνο του 2025 κατά 85,7%, σε σχέση με αντίστοιχο διάστημα του 2024 (75.389 από 40.600 επισκέπτες), ενώ το 2024 σημείωσαν επίσης αύξηση κατά 29,5% σε σχέση με 2023 (620.805 από 479.163), σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν τη βαρύτητα της αγοράς, αλλά και την ευαλωτότητά της σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.
Η σύνδεση Θεσσαλονίκη – Αμμάν
Ιδιαίτερη σημασία για τη Βόρεια Ελλάδα έχει και η απευθείας αεροπορική σύνδεση Θεσσαλονίκης–Αμμάν, η οποία επρόκειτο να εγκαινιαστεί στις 20 Μαρτίου. Παρότι οι πτήσεις προς την Ιορδανία εκτελούνται κανονικά και ο εναέριος χώρος παραμένει ανοιχτός, στελέχη της αεροπορικής εταιρείας Royal Jordanian Airlines ανέφεραν στα Μακεδονικά Νέα ότι τυχόν μαζικές ακυρώσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καθυστέρηση της έναρξης του δρομολογίου. «Μέχρι στιγμής όλα παραμένουν ως έχουν και παρακολουθούμε κι εμείς τις εξελίξεις», είπαν χαρακτηριστικά. Προς το παρόν, το πρώτο δρομολόγιο από Θεσσαλονίκη προς Αμμάν εμφανίζει πληρότητα 50%.
Τουριστικοί πράκτορες οι οποίοι δραστηριοποιούνται στη Μέση Ανατολή παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, επισημαίνοντας ότι η σύρραξη λειτουργεί αποτρεπτικά για τον προγραμματισμό μελλοντικών ταξιδιών. Η ελπίδα για άμεση αποκλιμάκωση παραμένει, ωστόσο το κλίμα ανασφάλειας έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά του.
Ναυτιλία και logistics: Αυξημένο κόστος και καθυστερήσεις
Η ναυτιλία αποτελεί επίσης σημαντικό τομέα που πλήττεται έντονα. Η αύξηση ναύλων και ασφαλίστρων, η αναδρομολόγηση πλοίων και οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις συνθέτουν ένα σκηνικό αυξημένου κόστους και μειωμένης προβλεψιμότητας. Με δεδομένη την αναγκαστική παράκαμψη μέσω Αφρικής, οι χρόνοι μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων αυξάνονται κατά 10 έως 15 ημέρες, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις εφοδιαστικές αλυσίδες, σύμφωνα με όσα δήλωσαν στα Μακεδονικά Νέα στελέχη της αγοράς logistics.
Σύμφωνα με τα ίδια στελέχη, έχουν ήδη επιβληθεί έκτακτες προσαυξήσεις «κινδύνου πολέμου», ενώ προβλήματα καταγράφονται και στις αερομεταφορές, καθώς ο Περσικός Κόλπος αποτελεί σημαντικό κόμβο για τη διακίνηση εμπορευμάτων.
Επιπτώσεις για τις εξαγωγές της Βόρειας Ελλάδας
Όπως δήλωσε στα Μακεδονικά Νέα ο Λευτέρης Πεγλίδης, γενικός διευθυντής της DSV Air & Sea, μέσω του αεροδρομίου της Αθήνας διακινούνται μηνιαίως περίπου 30 τόνοι φορτίου προς τη Μέση Ανατολή, εκ των οποίων οι 10 τόνοι αφορούν την Ιορδανία. Εφόσον η σύρραξη παραταθεί, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Βόρειας Ελλάδας ενδέχεται να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις στις μεταφορές των προϊόντων τους. Προς το παρόν, ωστόσο, η αγορά μιλά για επιφυλάξεις και όχι για ουσιαστικά προβλήματα. Την ίδια στάση κρατούν και επιχειρηματίες της Θεσσαλονίκης οι οποίοι εξάγουν στη Μέση Ανατολή τονίζοντας στα Μακεδονικά Νέα ότι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις χωρίς να υπάρχουν σημαντικές επιπτώσεις.
Με βάση τα τελευταία στατιστικά στοιχεία του διμερούς εμπορίου αγαθών Ελλάδας-Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων στο Ντουμπάι, ο αντίκτυπος της γεωπολιτικής αστάθειας αποτυπώνεται ήδη και στο διμερές εμπόριο της Ελλάδας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Συγκεκριμένα, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024, οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών προς τα ΗΑΕ διαμορφώθηκαν στα 183 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας μείωση 9% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2023. Ακόμη εντονότερη ήταν η υποχώρηση των εισαγωγών από τα ΗΑΕ, οι οποίες ανήλθαν σε 45 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 83% σε ετήσια βάση. Η πτώση και στις δύο κατευθύνσεις συνδέεται κυρίως με τις μειωμένες παραδόσεις πετρελαιοειδών, ενώ επιβαρυντικό ρόλο διαδραματίζει και η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας, που έχει αυξήσει τόσο τη χρονική διάρκεια όσο και το κόστος διαμετακόμισης. Σε επίπεδο προϊόντων, τις βασικές κατηγορίες των ελληνικών εξαγωγών προς τα ΗΑΕ αποτελούν τα τσιγάρα, τα προϊόντα πετρελαίου, ο μηχανολογικός εξοπλισμός, τα μάρμαρα και τα προϊόντα αλουμινίου, κλάδοι που επηρεάζονται άμεσα από τις μεταβολές στο ενεργειακό κόστος και στη λειτουργία των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Ενέργεια: Υψηλό risk premium και πληθωριστικές πιέσεις
Η ενεργειακή διάσταση της κρίσης αποτελεί ίσως τον μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο. Σε ανάρτησή του, ο Αντώνης Παπαδάκης, αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Aegean Oil, εκτίμησε ότι η ένταση στο Ιράν δεν θα εκτονωθεί σύντομα, οδηγώντας σε μια παρατεταμένη περίοδο γεωπολιτικής τριβής. Το αποτέλεσμα είναι η διατήρηση υψηλού ενεργειακού risk premium, με τις τιμές πετρελαίου και LNG να δύσκολα επιστρέφουν άμεσα στα πρόσφατα επίπεδα.
Για την Ευρώπη, ως καθαρό εισαγωγέα ενέργειας, το κόστος είναι διπλό: αυξημένη οικονομική έκθεση και περιορισμένη γεωπολιτική επιρροή. Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι σύνθετη, καθώς το αυξημένο ενεργειακό κόστος πιέζει την οικονομία, ενώ η ναυτιλία παρουσιάζει μεγαλύτερη κινητικότητα και μεταβλητότητα.
Η χώρα παραμένει καθαρός εισαγωγέας ενέργειας με εξάρτηση άνω του 70%. Αν και δεν εισάγει σε μεγάλο βαθμό πετρέλαιο απευθείας από τον Περσικό Κόλπο, οι διεθνείς τιμές μεταφέρονται άμεσα στην εγχώρια αγορά. Στο φυσικό αέριο, η διαφοροποίηση πηγών μετά το 2022 –μέσω LNG και αγωγών– ενισχύει την ασφάλεια εφοδιασμού, χωρίς όμως να θωρακίζει πλήρως τη χώρα από τη μεταβλητότητα των διεθνών αγορών.
Τα Στενά του Ορμούζ και ο παγκόσμιος κίνδυνος
Καθοριστικής σημασίας παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται το 30% της παραγωγής αραβικού πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου προς τη Δύση. Περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, δηλαδή το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, περνούν από το συγκεκριμένο πέρασμα. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία, πυροδοτώντας αλυσιδωτές αυξήσεις σε καύσιμα, ρεύμα, αέριο και βασικά αγαθά.
Κρουαζιέρα: Ακυρώσεις και εγκλωβισμένα πλοία
Στο στόχαστρο της κρίσης βρίσκεται και η κρουαζιέρα. Πλοία της Celestyal παραμένουν εγκλωβισμένα στην περιοχή, με περίπου 50 Έλληνες επιβάτες. Οι κρουαζιέρες Celestyal Journey και Celestyal Discovery με προγραμματισμένες αναχωρήσεις στις 2 Μαρτίου ακυρώθηκαν, ενώ τα πλοία παραμένουν ελλιμενισμένα σε Ντόχα και Ντουμπάι αντίστοιχα, έως ότου το επιτρέψουν οι επιχειρησιακές συνθήκες και οι οδηγίες των τοπικών αρχών.
Θεσσαλονίκη: Τουρισμός, επενδύσεις και ακίνητα
Παρά την αναταραχή, η Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να αποτελεί επενδυτικό καταφύγιο για Ισραηλινούς, ιδιαίτερα στον τομέα των ακινήτων. Οι συναισθηματικοί δεσμοί, η γεωγραφική εγγύτητα, η πολιτική και οικονομική σταθερότητα και οι σχετικά χαμηλότερες τιμές σε σύγκριση με το Ισραήλ διατηρούν το ενδιαφέρον για κατοικίες, οικόπεδα και τουριστικά projects. Ωστόσο, η αναστολή ταξιδιών και η γενικότερη αβεβαιότητα ενδέχεται να επιβραδύνουν βραχυπρόθεσμα τη δυναμική.
Όλα θα κριθούν από τη διάρκεια
Προς το παρόν, οι επιπτώσεις για τη Βόρεια Ελλάδα χαρακτηρίζονται ελεγχόμενες, με τις αγορές να επιδεικνύουν σχετική ψυχραιμία. Ωστόσο, σε μια στενά διασυνδεδεμένη παγκοσμιοποιημένη οικονομία, η διάρκεια της σύρραξης θα κρίνει τα πάντα. Ανατιμήσεις λόγω αυξημένου μεταφορικού κόστους και φρένο στις προκρατήσεις αποτελούν τους δύο άμεσους κινδύνους. Αν η κρίση παραταθεί, τα πλήγματα σε τουρισμό, εμπόριο, ενέργεια και logistics ενδέχεται να γίνουν βαθύτερα, επηρεάζοντας άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα και την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
