Εξαιρετικά απίθανο χαρακτηρίζει το ενδεχόμενο πλήρους αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ ο κ. Δημήτριος Τσαϊλάς, την ώρα που η πολεμική ένταση στην περιοχή, οι επιθέσεις σε πλοία και οι εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν συντηρούν ένα περιβάλλον υψηλής γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Ο ανώτερος αναλυτής του Research Institute for European and American Studies και Υποναύαρχος ε.α. τονίζει σε συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα ότι, ακόμη κι αν δεν υπάρξει ολικός αποκλεισμός των στενών, οι στοχευμένες διαταραχές, η αδυναμία πλήρους προστασίας όλων των εμπορικών πλοίων και η ασάφεια γύρω από τη διαδοχή στην Τεχεράνη αρκούν για να επηρεάσουν την περιφερειακή ασφάλεια, τις ενεργειακές αγορές και τη στρατηγική ισορροπία στην ευρύτερη περιοχή, υπογραμμίζοντας ωστόσο πως πρέπει να αποφευχθεί ο πανικός.
Ο κ. Τσαϊλάς προκρίνει τρία σενάρια για την επόμενη μέρα στο Ιράν, μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, τονίζοντας πως σε κάθε περίπτωση ο νέος ηγέτης θα παραμείνει στο στόχαστρο, καθώς η Δύση δεν προτίθεται να σταματήσει την επιχείρηση αν δεν διασφαλίσει τη στρατηγική σταθερότητα στην περιοχή.
Απαντώντας σε ερώτηση για το οπλοστάσιο του Ιράν και τις δυνατότητές του να πλήξει μακρινούς στόχους, ακόμη και στην Κύπρο και στην Ελλάδα (Σούδα), ο κ.Τσαϊλάς τονίζει ότι αν και γενικά έχει τη δυνατότητα, δεν φαίνεται ικανό να προχωρήσει σε ένα τέτοιο χτύπημα στην παρούσα φάση, υστερώντας σε καθαρά επιχειρησιακό αποτέλεσμα έναντι της συμμαχικής υπεροχής.
Επισημαίνει ακόμη πως η πραγματική απειλή έγκειται στην πιθανότητα το Ιράν να διαβεί το «πυρηνικό κατώφλι», αποκτώντας ένα αποτρεπτικό μέσο ανάλογο της Βόρειας Κορέας, που θα περιόριζε δραματικά τις δυτικές επιλογές. Ωστόσο, σημειώνει με νόημα πως η ένταση των επιχειρήσεων «Epic Fury» και «Βρυχηθμός του Λιονταριού» έχει ήδη επιφέρει καίρια πλήγματα στα συστήματα διοίκησης και ελέγχου της Τεχεράνης, καθιστώντας τα πλέον κατακερματισμένα και δυσχεραίνοντας τον συντονισμό ευρείας κλίμακας χτυπημάτων μακριά από το κύριο θέατρο των επιχειρήσεων.
Ακολουθεί πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Δ. Τσαϊλά, στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη
O ανώτερος αναλυτής στο Research Institute for European and American Studies, Υποναύαρχος ε.α, Δημήτριος Τσαϊλάς
- Το καθεστώς της Τεχεράνης ανακοίνωσε πως τα στενά του Ορμούζ είναι κλειστά. Μάλιστα είχαμε και δύο επιθέσεις σε πλοία το τελευταίο 24ωρο. Τι σημαίνει αυτό τόσο για την εξέλιξη του πολέμου, όσο και για τη διεθνή ναυσιπλοΐα;
Αυτά συμβαίνουν σε μια στιγμή βαθιάς γεωπολιτικής σημασίας. Είναι μια στιγμή όπου διαμορφώνεται το μέλλον της Μέσης Ανατολής και η σταθερότητα των παγκοσμίων ενεργειακών αγορών και της διεθνούς ασφάλειας. Έχουμε, δηλαδή, την τομή αυτών των τριών γεωπολιτικών στοιχείων, που είναι γεωπολιτική, γεωοικονομία και γεωστρατηγική.
Τώρα, το σύμβολο αυτής της διασύνδεσης που σας είπα, είναι το στενό του Ορμούζ. Γιατί σε ένα διασυνδεδεμένο παγκόσμιο σύστημα ό,τι συμβαίνει σε μια λεκάνη του κόσμου μπορεί να έχει επιπτώσεις σε όλες τις ηπείρους. Και αυτό είναι το Ορμούζ, μια στενή λωρίδα θάλασσας, ένας στενός δίαυλος που είναι κάτι περισσότερο από γεωγραφικό χαρακτηριστικό. Είναι μια ζωτική γραμμή παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού. Μέσω του Ορμούζ διέρχεται καθημερινά περίπου το 1/5 του παγκόσμιου αργού πετρελαίου.
Οπότε καταλαβαίνουμε πως οποιαδήποτε σημαντική διαταραχή εκεί, γίνεται άμεσα αισθητή στις τιμές των καυσίμων, στο κόστος της αποστολής προϊόντων, στις χρηματοπιστωτικές αγορές από την Ασία ως την Ευρώπη και πέρα από αυτές τις ηπείρους.
Τώρα βέβαια, για να λέμε την αλήθεια, τα στενά του Ορμούζ, τόσα χρόνια αυτή η πλωτή οδός έχει χρησιμοποιηθεί από τους Ιρανούς ως ένα «χαρτί» στις διάφορες περιφερειακές διαμάχες, ως «άσος στο μανίκι» δηλαδή. Το Ιράν έχει απειλήσει επανειλημμένως ότι θα κλείσει ή θα διαταράξει την κυκλοφορία μέσω αυτού του πορθμού, σε περιόδους έντονης έντασης, σαν μορφή καταναγκαστικής πίεσης εναντίον των αντιπάλων του. Όμως αυτές οι απειλές, αν και αποτελεσματικές ως πολιτική ρητορική, σπάνια έχουν υλοποιηθεί με πλήρη αποκλεισμό και θα εξηγήσω γιατί.
Διότι το πραγματικό κλείσιμο δεν επηρεάζει μόνο τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τους συμμάχους, αλλά προκαλεί σοβαρές ζημιές στο ίδιο το Ιράν. Συμπεριλαμβανομένων των δικών του δηλαδή οικονομικών πόρων, της πρόσβασης σε εισαγωγές, σε εμπορικές σχέσεις και ιδιαίτερα με σημαντικούς πελάτες του Ιράν όπως είναι η Κίνα, η οποία εξαρτάται από αδιάλειπτες ροές ενέργειας.
Για αυτούς τους λόγους και παρά τους ανησυχητικούς τίτλους, είμαι από αυτούς που πιστεύω ότι ο πλήρης αποκλεισμός είναι εξαιρετικά απίθανος.
Εξάλλου δεν είναι μόνο θαλάσσιος χώρος ελεγχόμενος από το Ιράν αλλά και από τα άλλα κράτη της περιοχής. Βέβαια οι ίδιες οι αγορές είναι ευαίσθητες στον κίνδυνο και τιμολογούν τον κίνδυνο, αλλά θα έλεγα χωρίς πανικό.
- Ήδη προεξόφλησαν από την προηγούμενη εβδομάδα την αμερικανική επέμβαση και κάποιες τιμές ανέβηκαν. Θα περίμενε κανείς πως η συμμαχία ΗΠΑ – Ισραήλ θα είχε προβλέψει ως πιθανότητα τον αποκλεισμό των στενών. Δεν είναι εφικτό, με τη στρατιωτική υπεροχή να εξαλείψουν κάθε κίνδυνο για τα διερχόμενα πλοία;
Όχι, για όλα τα πλοία, όχι. Ότι μπορεί να υποστούν κάποιες επιθέσεις κάποια τάνκερ είναι δεδομένο.
Δεν μπορείς να τα προστατεύσεις όλα. Μπορούν ας πούμε τα πολεμικά πλοία της συμμαχίας που βρίσκονται εκεί, να αυτοπροστατευθούν, μπορούν να παρέχουν κάποια συνοδεία εξωτερικά από τα στενά του Ορμούζ, αλλά μέσα στο Ορμούζ καταλαβαίνετε ότι υπάρχει κάποια δυσκολία εκεί.
- Επιχειρησιακά δηλαδή φαντάζομαι ότι είναι αυτό δύσκολο να γίνει.
Σαφώς, ναι. Δηλαδή δεν είναι όπως στην Ερυθρά Θάλασσα όπου έχουμε επιθέσεις από τους Χούθι και υπάρχει η εγγύς προστασία των εμπορικών πλοίων από πολεμικά. Εκεί ο Χάρτης αν τον δείτε είναι τελείως διαφορετικός.
Όταν εξέλθουν του Ορμούζ βεβαίως, σαφώς και μπορούν να τους παρέχουν την οποιαδήποτε προστασία.
- Τώρα ένα μεγάλο ερώτημα είναι το οπλοστάσιο του Ιράν. Είδαμε βαλλιστικούς πυραύλους να εκτοξεύονται στο Ισραήλ και προς άλλες γειτονικές χώρες. Τι άλλο μπορεί να έχει στη διάθεσή του και κατά πόσο μπορεί να απειλήσει ουσιαστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ;
Το Σάββατο (28/2) ξεκίνησε αυτή η εκστρατεία που είναι στην ουσία δύο επιχειρήσεις. Η μία είναι του Ισραήλ που ονομάζεται ο «Βρυχηθμός του Λιονταριού» και η άλλη είναι η αμερικανική επιχείρηση «Epic Fury».
Αυτές οι δύο εκστρατείες στοχεύουν την πυραυλική υποδομή του Ιράν, την αεράμυνα, το ναυτικό του Ιράν και τις εγκαταστάσεις των φρουρών της επανάστασης, καθώς και στοιχεία του πυρηνικού προγράμματος. Ήδη τα Β-2 (βομβαρδιστικά αεροσκάφη), σύμφωνα με πληροφορίες, βρίσκονται στον αέρα για να επιτεθούν σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Τώρα πώς μπορεί να συνδυαστεί αυτή η εκστρατεία. Είναι εκστρατεία σοκ πολλαπλών κυμάτων. Έτσι λέγεται στρατιωτικά. Η εναρκτήρια επίθεση, ομοβροντία, περιλάμβανε πυραύλους κρουζ, τόμαχοκ από τις Ηνωμένες Πολιτείες που εκτοξεύτηκαν από τα αντιτορπιλικά που βρίσκονται στον Ινδικό, πυρομαχικά ακινητοποίησης – αυτά είναι ηλεκτρονικού πολέμου που εκτοξεύονται από αέρος - από αεροσκάφη και έγιναν και επακόλουθες αεροπορικές επιδρομές από τους Ισραηλινούς.
Δεν ήταν μόνο μια σύντομη επιδρομή ξέρετε, του «αποκεφαλισμού» της Ιρανικής ηγεσίας, αλλά μια δομημένη πολυμερής ακολουθία επιθέσεων που είχε σχεδιαστεί εδώ και πολύ καιρό, για την καταστολή των θέσεων εκτόξευσης των Ιρανικών πυραύλων, την υποβάθμιση του συστήματος διοίκησης και ελέγχου, την εξουδετέρωση των ναυτικών δυνάμεων του Ιράν και τη στοχευμένη υποδομή των φρουρών της επανάστασης.
Τώρα από τη μεριά του Ιράν που με ρωτήσατε, από ό,τι ξέρουμε η χώρα διαθέτει περίπου 3.000 βαλλιστικούς πυραύλους με εμβέλεια έως και 2.000 χιλιόμετρα. Διαθέτουν σημαντικά περιφερειακά δίκτυα proxy και τις σχέσεις τους με τη Ρωσία και την Κίνα, οι οποίες χώρες μέχρι στιγμής δεν έχουν ενεργοποιηθεί ενεργά στο επιχειρησιακό πεδίο.
Τώρα το Ιράν απαντάει με εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων, με διάφορες επιθέσεις με drones, με επιθέσεις κατά του Ισραήλ αλλά και κατά των αμερικανικών βάσεων στην Ιορδανία, στο Κουβέιτ, το Κατάρ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
- Είναι ουσιαστικές αυτές οι επιθέσεις; Μπορούν να επιτύχουν κάτι σε επιχειρησιακό επίπεδο;
Σε επιχειρησιακό επίπεδο δεν νομίζω, όχι. Δεν μπορούν να επιτύχουν κάτι. Προσπαθούν να μεταβάλουν ένα κλίμα εναντίον της συμμαχίας ΗΠΑ Ισραήλ «γιατί τους βοηθάτε ενώ εμείς είμαστε ομόδοξοι, βοηθήστε εμάς». Κάπως έτσι το βλέπουνε.
Για να δείτε τώρα, να κάνουμε μια σύγκριση με τη Βόρεια Κορέα, μόλις η Πιόνγιανγκ ανέπτυξε πυρηνικά όπλα και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, είδατε ότι οι επιλογές της Δύσης και ιδιαίτερα των ΗΠΑ, περιορίστηκαν.
Αυτός είναι ο φόβος της Ουάσινγκτον, ότι το Ιράν θα διασχίσει το ίδιο όριο. Δηλαδή επιδιώκουν οι ΗΠΑ να αποτρέψουν το Ιράν από το να επιτύχει αυτό το βιώσιμο πυρηνικό αποτρεπτικό μέσο. Κατά πόσο είναι δίκαιο, αυτό είναι κάποια άλλη συζήτηση.
Βέβαια η όλη επιχείρηση, αυτή που ξεκίνησε, δεν έχει καμία σχέση με το Ιράκ του 2003. Δεν έχει σχεδιαστεί κάποιας μεγάλης κλίμακας χερσαία εισβολή, διότι το Ιράν είναι τεράστιο. Τα σύγχρονα όπλα ακριβείας και η intelligence surveillance και reconnaissance το ISR (Πληροφορίες, Επιτήρηση και Αναγνώριση), μειώνουν την ανάγκη για μια παρατεταμένη κατοχή.
Οπότε η εκστρατεία έχει σχεδιαστεί ως επιχείρηση πίεσης περιορισμένης διάρκειας. Τώρα αυτή η περιορισμένη διάρκεια, έχω πει ότι μπορεί να υπολογίζουμε τις 48 ώρες και να φτάσουμε στους 48 μήνες. Κανένας δεν γνωρίζει.
Βέβαια εάν δεν βοηθηθεί το Ιράν από συμμάχους δικούς του ας πούμε, δεν του δοθούν οπλικά συστήματα, δεν μπορεί να το συνεχίσει επ` αόριστον αυτό.
- Φαντάζομαι πλέον είναι δύσκολο αυτό να γίνει, δεδομένου του αποκλεισμού.
Σωστά. Λόγω και του ουκρανικού πεδίου από τους Ρώσους… Και η Κίνα έχει άλλα θέματα να αναπτύξει.
- Χθες έγινε και μία συζήτηση με Βρετανική υπαιτιότητα για το κατά πόσο η Κύπρος υπήρξε στο στόχαστρο των Ιρανών. Διαψεύστηκε τελικά. Ωστόσο υπάρχει ως ενδεχόμενο αυτό; Είτε για την Κύπρο, είτε για άλλους στόχους μακριά από το θέατρο των επιχειρήσεων;
Ναι. Υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Αλλά αυτή τη στιγμή όπως διαφαίνεται, τα συστήματα ελέγχου και διοικήσεως είναι κατεστραμμένα, κατακερματισμένα μέσα στο Ιράν. Οπότε δυσκολεύει ακόμα περισσότερο να κάνουν τέτοια χτυπήματα είτε προς Κύπρο, είτε προς Σούδα, που ακούγεται και αυτό. Και βέβαια ο θάνατος του ηγέτη τους, του Χαμενεΐ, σηματοδοτεί όπως λέμε μια ιστορική στιγμή, διότι βρίσκονται και αυτοί τώρα στη δράση να βρουν τον αντικαταστάτη.
- Θα κινηθεί η χώρα σε αντικατάσταση του Χαμενεΐ με άτομο με τα ίδια σκληροπυρηνικά χαρακτηριστικά ή θα επιχειρήσει να κατευνάσει τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη διεθνή κοινότητα, με κάποιο πιο μετριοπαθές πρόσωπο;
Αυτό είναι η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου. Σύμφωνα με το Σύνταγμα τους συστήνεται το Συμβούλιο Ηγεσίας και η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων για να επιλέξει τον επόμενο ανώτατο ηγέτη. Τώρα αυτό που με ρωτήσατε θα απαντήσω κάπως διπλωματικά με τρία γενικά αποτελέσματα.
Το πρώτο θα είναι η συνέχεια. Η συνέπεια και συνέχεια. Δηλαδή ένας διάδοχος ευθυγραμμισμένος με την τρέχουσα ιδεολογική στρατηγική πορεία, διατηρώντας τις υφιστάμενες πολιτικές.
Το δεύτερο είναι μια ενισχυμένη σκληροπυρηνική διακυβέρνηση. Όπου εκεί οι θεσμοί ασφαλείας, όπως είναι οι φρουροί της επανάστασης, θα ασκούν μεγαλύτερο έλεγχο, ενισχύοντας ενδεχομένως την αντιπαράθεση.
Και το τρίτο σενάριο είναι αυτό που ευελπιστούν και οι Αμερικανοί και θα είναι μια διαχειριζόμενη εποπτεία. Δηλαδή όπου οι εσωτερικές πιέσεις, οι εγχώριες αναταραχές, η οικονομική αναγκαιότητα, θα ωθούν σε περιορισμένη αναπροσαρμογή, αλλά όχι σε δραματικό μετασχηματισμό.
Δεν περιμένουμε δραματικό μετασχηματισμό, δηλαδή να έχουμε ανθρώπους που να πουν «ζήτω η Αμερική», «ζήτω το Ισραήλ». Όποια πορεία και αν εξελιχθεί, θα υπάρχουν επιπτώσεις, καταλαβαίνουμε, στην περιφερειακή ασφάλεια και τη δυναμική αποτροπής με τα γειτονικά κράτη, όπως το Ισραήλ, τις μοναρχίες του Κόλπου και έναν ευρύτερο στρατηγικό ανταγωνισμό που θα περιλαμβάνει και εξωτερικούς παράγοντες όπως είναι οι ΗΠΑ και η Κίνα.
- Πάντως στα δύο πρώτα σενάρια που αναπτύξατε, φαντάζομαι ότι οποιοσδήποτε τεθεί στη θέση του Ανώτατου Ηγέτη, θα καταστεί αυτόματα στόχος εκ νέου των Αμερικανών και των Ισραηλινών.
Σωστά. Εφόσον το ξεκίνησαν δεν θα το σταματήσουν, διότι θα αποδεχθούν την ήττα τους έτσι.
Αυτή η σύνδεση της αλλαγής ηγεσίας και της στρατηγικής σταθερότητας, σε μια περιφερειακή σταθερότητα και μια ενεργειακή ασφάλεια τι μπορεί να σημαίνει;
Εμείς όλοι παρακολουθούμε στενά τη συνέχεια ή την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής, καθώς και τη στρατιωτική στάση του Ιράν. Αυτή η περίοδος διαμάχης για τη διαδοχή, θα μπορούσε να ενθαρρύνει περιθωριακά στοιχεία ή και πληρεξούσιους παράγοντες να ενεργήσουν και αυτόνομα. Για να αυξήσουν την αστάθεια, χωρίς σαφή κεντρικό έλεγχο.
Δεύτερον, οι σχέσεις αποτροπής ενδέχεται να μεταβληθούν. Δηλαδή, περιφερειακοί παράγοντες, όπως είναι το Ισραήλ και τα κράτη του Κόλπου, θα επανεκτιμήσουν τους υπολογισμούς τους για την ασφάλεια, υπό το πρίσμα τόσο της μετάβασης στην ηγεσία του Ιράν, όσο και του ευρύτερου συγκρουσιακού περιβάλλοντος.
Δηλαδή, θα βρίσκονται όλοι σε μια αυξημένη επιφυλακή για ενδείξεις πρόθεσης, κλιμάκωσης ή και αυτοσυγκράτησης.
Και το τρίτο είναι το στρατηγικό περιβάλλον γύρω από το στενό του Ορμούζ που παραμένει ευαίσθητο. Όπως σας είπα και προηγουμένως κατά την άποψη μου, με την εμπειρία που έχω, το πλήρες κλείσιμο είναι απίθανο, αλλά ακόμα και αυτή η περιορισμένη διαταραχή έχει υπερβολικά μεγάλες επιπτώσεις σε τέτοιες περιόδους γεωπολιτικής αναταραχής.
Δηλαδή, είναι προς το συμφέρον όλων των ενεργειακά εξαρτώμενων κρατών, αυτό το σημείο της διέλευσης να παραμείνει ανοικτό και ασφαλές.
- Οι τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν ότι είχαμε δύο πλοία ανοιχτά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ομάν που δέχτηκαν επίθεση και ότι οι Αμερικανοί ανακοίνωσαν πως έχουν πλήξει ένα Ιρανικό πολεμικό πλοίο με ενδείξεις και για άλλα. Υπάρχουν άλλες πληροφορίες για 150 τάνκερ που έχουν μείνει στον Κόλπο και δεν διασχίζουν τα στενά του Ορμούζ για να φύγουν λόγω της κατάστασης.
Σαφώς. Θα περιμένουν τις εξελίξεις, θα περιμένουν μάλλον να δουν αν θα τους δοθεί κάποιο πράσινο φως για να κινηθούν κατά μήκος των ακτών, όχι από τη μεριά του Ιράν, αλλά όσο γίνεται πιο δυτικά, γιατί ποτέ δεν ξέρεις πώς θα κινηθούν οι Φρουροί της Επανάστασης, που έχουν και θαλάσσια drones.
Κοιτάξτε, το στενό του Ορμούζ παραμένει μια κρίσιμη αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου. Ένα σύμβολο ευπάθειας, αλλά και διασύνδεσης. Καθώς το Ιράν πλέον εισέρχεται στο νέο πολιτικό κεφάλαιο, μετά τον θάνατο του ηγέτη του, βρίσκεται θα έλεγα στο σταυροδρόμι κινδύνου και ευκαιριών.
Το χάος είναι πιθανό αλλά δεν είναι αναπόφευκτο. Οι αγορές και οι κυβερνήσεις και οι πολίτες, όλοι,παρακολουθούμε στενά γιατί μας ενδιαφέρει, από την τιμή της βενζίνης μέχρι την τιμή της ντομάτας.
Αλλά αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι να αποφευχθεί ο φόβος. Ξέρετε όλα τα χρηματιστήρια και αυτά, είναι πολύ επιρρεπή αν υπάρξει φόβος. Και αυτό είναι που υπολογίζει το Ιράν, να δημιουργήσει αυτόν το φόβο.
Αυτήν τη στιγμή της αβεβαιότητας, δεν πρέπει να ενδώσουμε στον πανικό. Αυτό είναι το ζητούμενο. Δηλαδή δεν πρέπει να αρχίσουμε με πηχυαίους τίτλους, «χτυπήθηκε αυτό», «έγινε εκείνο». Δεν πρέπει να ενδώσουμε στον πανικό. Πρέπει να αναζητήσουμε κατανόηση. Να ακολουθήσουμε μετρημένες πολιτικές που προστατεύουν αυτές τις ενεργειακές ροές, καθότι και εμείς, η ναυτιλία μας έχει ένα τεράστιο παγκόσμιο μερίδιο.
