Πρόκειται για έργα συνολικής αξίας πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, τα οποία καλύπτουν κρίσιμους τομείς της οικονομίας και των δημόσιων υπηρεσιών – από την ανώτατη εκπαίδευση και τις μεταφορές έως την υγεία, τη δικαιοσύνη και τις σιδηροδρομικές υποδομές. Παρά τη δυναμική τους, ωστόσο, η υλοποίησή τους συναντά και καθυστερήσεις, με τον μέσο χρόνο από την έναρξη της διαδικασίας έως την υπογραφή σύμβασης να προσεγγίζει σε ορισμένες περιπτώσεις τα πέντε έτη, γεγονός που μεταθέτει χρονικά την πραγματική έναρξη των έργων και αυξάνει τον κίνδυνο ανατροπών στον σχεδιασμό και στη χρηματοδότηση.
Από τη μία πλευρά, πρόκειται για ένα πολυσχιδές χαρτοφυλάκιο έργων που μπορεί να αλλάξει το παραγωγικό και κοινωνικό αποτύπωμα της περιοχής, από την άλλη, όμως, οι χρονοβόρες διαδικασίες ωρίμανσης, αδειοδότησης και ανάθεσης λειτουργούν ως τροχοπέδη, καθιστώντας αναγκαία την επιτάχυνση και τον θεσμικό εκσυγχρονισμό.
ΣΔΙΤ στην εκπαίδευση: φοιτητικές εστίες 630 εκατ. ευρώ
Ξεκινώντας με τον τομέα της εκπαίδευσης, προωθείται ένα πακέτο έργων συνολικής αξίας 630 εκατ. ευρώ, με επίκεντρο τη δημιουργία νέων φοιτητικών εστιών. Πέντε μεγάλα έργα αφορούν το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με συνολική δυναμικότητα περίπου 4.000 κλινών.
Ιδιαίτερο βάρος έχει το έργο του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο προβλέπει την ανέγερση φοιτητικών εστιών σε Κοζάνη, Καστοριά, Φλώρινα και Πτολεμαΐδα, με συνολική δυναμικότητα 750 κλινών. Η κατανομή προβλέπει 350 κλίνες στην Κοζάνη, 150 στη Φλώρινα, 100 στην Πτολεμαΐδα και 150 στην Καστοριά, ενώ το έργο περιλαμβάνει και κοινόχρηστους χώρους και διαμορφώσεις πρασίνου, φιλοδοξώντας να αναβαθμίσει συνολικά τη φοιτητική μέριμνα στη Δυτική Μακεδονία.
Παράλληλα, δύο ακόμη ΣΔΙΤ αφορούν το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Στη Θράκη, το έργο εκτείνεται σε Αλεξανδρούπολη, Κομοτηνή και Ξάνθη και περιλαμβάνει φοιτητικές εστίες, πανεπιστημιακές κατοικίες, χώρους σίτισης, κεντρική βιβλιοθήκη και ερευνητικό κέντρο αριστείας 10.000 τ.μ. στη Ξάνθη. Η κλίμακα του έργου καθιστά το συγκεκριμένο ΣΔΙΤ ένα από τα σημαντικότερα επενδυτικά εγχειρήματα για την πανεπιστημιακή υποδομή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Οδικοί άξονες και σιδηρόδρομος: 900 εκατ. ευρώ σε μεταφορές
Βασικό έργο στις οδικές υποδομές αποτελεί η αναβάθμιση του άξονα ΕΟ2 στο τμήμα Μαυροβούνι – Έδεσσα, με παράκαμψη Γιαννιτσών και Χαλκηδόνας και λειτουργία-συντήρηση έως την Έδεσσα, μέσω ΣΔΙΤ συνολικού προϋπολογισμού 445 εκατ. ευρώ. Το έργο αυτό αναμένεται να βελτιώσει ουσιαστικά την οδική ασφάλεια και τη συνδεσιμότητα της Κεντρικής Μακεδονίας.
Στην Ανατολική Μακεδονία, ο κάθετος άξονας Δράμα – Αμφίπολη, προϋπολογισμού 248,5 εκατ. ευρώ, έρχεται να καλύψει ένα χρόνιο κενό στη σύνδεση της Δράμας με την Εγνατία Οδό, διευκολύνοντας τις εμπορευματικές ροές και τη διασύνδεση με λιμάνια και μεγάλα αστικά κέντρα.
Στον σιδηρόδρομο, η αναβάθμιση του Σιδηροδρομικού Άξονα Βορείου Ελλάδος, προϋπολογισμού 220 εκατ. ευρώ, αφορά συνολικά 481,7 χλμ. γραμμών και περιλαμβάνει εκτεταμένες εργασίες ανακαίνισης, αναβάθμισης και συντήρησης, με στόχο τη διασφάλιση της λειτουργικότητας και της ασφάλειας ενός κρίσιμου διαδρόμου μεταφορών.
Δικαιοσύνη και υγεία: κρίσιμες κοινωνικές υποδομές
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται και έργα δικαστικών μεγάρων στην Κεντρική Μακεδονία, προϋπολογισμού 125,1 εκατ. ευρώ, που αφορούν την ανέγερση νέων μεγάρων σε Έδεσσα, Σέρρες και Κιλκίς, καθώς και την ανακατασκευή και συντήρηση του Δικαστικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης.
Στον τομέα της υγείας, ξεχωρίζει το νέο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, δυναμικότητας 425 κλινών και προϋπολογισμού 350,55 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για μια υπερσύγχρονη μονάδα ογκολογικής φροντίδας, με ΜΕΘ, μονάδες ημερήσιας νοσηλείας, ακτινοθεραπευτικό τμήμα και ολοκληρωμένες διαγνωστικές υποδομές, που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον χάρτη της αντικαρκινικής περίθαλψης στη Βόρεια Ελλάδα.
Γιατί «κολλάνε» τα ΣΔΙΤ
Οι καθυστερήσεις δεν οφείλονται στο ίδιο το μοντέλο των ΣΔΙΤ, αλλά στην πολυπλοκότητα του θεσμικού και διοικητικού πλαισίου. Ελλιπείς μελέτες σκοπιμότητας, υποεκτιμήσεις κόστους, αυξήσεις στις τιμές των κατασκευών μετά το 2021, χρονοβόρες αδειοδοτήσεις, αρχαιολογικά ευρήματα, κοινωνικές αντιδράσεις, αλλά και ιδιοκτησιακά ζητήματα και απαλλοτριώσεις συνθέτουν ένα πλέγμα εμποδίων που μεταθέτει τα χρονοδιαγράμματα.
Το χρηματοδοτικό σχήμα των έργων ΣΔΙΤ βασίζεται σε έναν σύνθετο συνδυασμό δημόσιων και ιδιωτικών πόρων. Κεφάλαια αντλούνται από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ενώ συμπληρώνονται από ιδιωτική χρηματοδότηση μέσω ίδιων και δανειακών κεφαλαίων ελληνικών τραπεζών, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του χρηματοδοτικού εργαλείου JESSICA. Η πολυεπίπεδη αυτή δομή επιτρέπει την υλοποίηση έργων μεγάλης κλίμακας, ωστόσο αυξάνει την πολυπλοκότητα των διαδικασιών και τις απαιτήσεις συντονισμού.
Ένα στοίχημα για τη Βόρεια Ελλάδα
Το χαρτοφυλάκιο των ΣΔΙΤ στη Βόρεια Ελλάδα συνιστά ευκαιρία για αναβάθμιση των υποδομών, ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Το στοίχημα δεν είναι μόνο η εξασφάλιση της χρηματοδότησης, αλλά κυρίως η επιτάχυνση των διαδικασιών, ο καλύτερος συντονισμός των φορέων και η απλοποίηση του θεσμικού πλαισίου, ώστε τα έργα αυτά να περάσουν γρήγορα από τα χαρτιά στο εργοτάξιο και από εκεί στην καθημερινότητα των πολιτών.
