Η δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τις συνομιλίες που περιλαμβάνονται στις δικογραφίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ συνοδεύεται από έναν τόνο έκπληξης, σχεδόν σοκ. Όμως, ειλικρινά, ποιος πραγματικά εκπλήσσεται; Ζούμε σε μια χώρα όπου η έννοια της «εξυπηρέτησης» δεν είναι απλώς γνωστή, αλλά βαθιά ριζωμένη στην πολιτική και κοινωνική κουλτούρα δεκαετιών.
Ας είμαστε ειλικρινείς: δεν ανακαλύψαμε τώρα ότι τα βουλευτικά γραφεία λειτουργούν συχνά σαν άτυπα ΚΕΠ. Πολίτες απευθύνονται σε αυτά όχι μόνο για ενημέρωση ή θεσμική παρέμβαση, αλλά για να λύσουν προσωπικά ζητήματα – από μια κλήση που «πρέπει να σβηστεί», μέχρι μια μετάθεση στον στρατό ή μια θέση εργασίας για τους ίδιους ή τα παιδιά τους, προφανώς σε βάρος των παιδιών των άλλων. Επίσης, για να είμαστε σωστοί, να συμφωνήσουμε ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένες και σπάνιες περιπτώσεις. Είναι μια πρακτική που έχει καλλιεργηθεί και λειτουργεί αμφίδρομα, αφού ως γνωστόν «το τανγκό χορεύεται με δύο».
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχουν «εξυπηρετήσεις». Υπάρχουν και το γνωρίζουμε όλοι. Το ζήτημα είναι ποια είναι η φύση αυτών των αιτημάτων και πώς αντιμετωπίζονται. Είναι άλλο πράγμα να ζητά ένας πολίτης βοήθεια για να ξεμπλοκάρει μια άδικη διοικητική διαδικασία ή κωλυσιεργία και άλλο να απαιτεί προνομιακή μεταχείριση εις βάρος άλλων και ακόμα χειρότερα να την πετυχαίνει. Εκεί βρίσκεται η γραμμή που διαχωρίζει την κοινωνική ευαισθησία από την πελατειακή πρακτική.
Το πρόβλημα γίνεται πιο σύνθετο όταν οι πολιτικοί, αντί να εντοπίζουν τα συστημικά προβλήματα που γεννούν αυτά τα αιτήματα και να τα επιλύουν παρεμβαίνοντας νομοθετικά και προς όφελος όλων, επιλέγουν τη λύση της «τηλεφωνικής παρέμβασης». Με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο δεν λύνουν το πρόβλημα, αλλά το διαιωνίζουν. Διότι κάθε «εξυπηρέτηση» που γίνεται εκτός θεσμικού πλαισίου δημιουργεί την αίσθηση ότι το σύστημα λειτουργεί μόνο για όσους έχουν πρόσβαση.
Εδώ, λοιπόν, αναδεικνύεται η μεγαλύτερη ευθύνη του πολιτικού προσωπικού: να μετατρέψει τα πολλά μεμονωμένα αιτήματα σε αφορμή για θεσμικές αλλαγές. Αν, για παράδειγμα, δεκάδες πολίτες ζητούν διευκολύνσεις για το ίδιο ζήτημα, αυτό δεν είναι απλώς μια σειρά ατομικών υποθέσεων, αλλά ένδειξη ότι υπάρχει ένα ευρύτερο πρόβλημα που απαιτεί νομοθετική παρέμβαση. Εκεί κρίνεται η σοβαρότητα και η ποιότητα της πολιτικής.
Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και τη δική μας ευθύνη ως πολίτες. Όσο συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τον βουλευτή ως «διαμεσολαβητή» για προσωπικά αιτήματα, τόσο θα συντηρούμε ένα σύστημα που βασίζεται στις εξαιρέσεις και όχι στους κανόνες. Η αλλαγή κουλτούρας και ο απογαλακτισμός από πρακτικές που έχουν τις ρίζες τους στη σκλαβιά 400 ετών από τους Οθωμανούς δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά είναι απαραίτητη.
Οι αποκαλύψεις, λοιπόν, δεν θα πρέπει να μας σοκάρουν τόσο όσο να μας προβληματίσουν. Όχι για το αν το φαινόμενο υπάρχει, αλλά για το γιατί συνεχίζει να υπάρχει και ποιοι το τροφοδοτούν. Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ένα σύγχρονο, δίκαιο κράτος, τότε οφείλουμε να αφήσουμε πίσω μας τη λογική της «εξυπηρέτησης» και να απαιτήσουμε κανόνες που ισχύουν για όλους.
Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουν οι πολίτες να ζητούν βοήθεια. Εξάλλου ποιος θα ήταν ο ρόλος των πολιτικών; Το ζητούμενο είναι να πάψουν να ζητούν προνομιακή μεταχείριση και οι βουλευτές να τους την προσφέρουν.
