Παροχή υπηρεσιών χωρίς αυτούς που θα τις παρέχουν γίνεται; Η λεγόμενη «βαριά βιομηχανία» της χώρας, ο τουρισμός, αναζητά προσωπικό και δεν βρίσκει. Επιχειρηματίες, λίγο πριν αρχίσει η σεζόν, δηλώνουν ότι είναι σε απόγνωση, αφού αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να υπολειτουργούν ή να μην είναι σε θέση να παράσχουν το επίπεδο υπηρεσιών που απαιτεί ένας τόσο ανταγωνιστικός κλάδος.
Σε έρευνα που διενήργησε σε μέλη του το Επιμελητήριο Χαλκιδικής, στο ερώτημα «πόσο μεγάλη δυσκολία αντιμετωπίζετε στην εύρεση προσωπικού;» σχεδόν 9 στις 10 επιχειρήσεις απάντησαν «πολύ μεγάλη» ή «αρκετή», ενώ όταν ρωτήθηκαν για το βασικότερο πρόβλημα μίλησαν για «έλλειψη υποψηφίων», «έλλειψη ειδίκευσης», «υψηλό κόστος», «μισθολογικές προσδοκίες» και «αποχωρήσεις από τον κλάδο». Μάλιστα 6 στους 10 επιχειρηματίες, στην ερώτηση «σε ποιο βαθμό οι υποψήφιοι που βρίσκετε καλύπτουν τις ανάγκες σας;», απάντησαν «λίγο ή καθόλου». Ίδια, μέσες-άκρες, είναι η κατάσταση στις περισσότερες περιοχές-«ναυαρχίδες» του τουρισμού.
Οι θέσεις που «καίνε» περισσότερο αφορούν καμαριέρες, σερβιτόρους, μάγειρες, βοηθούς κουζίνας και ρεσεψιονίστ. Δηλαδή, όλα τα ζωτικά πόστα που κρατούν «ζωντανή» την καθημερινή λειτουργία μιας τουριστικής επιχείρησης. «Η σεζόν ξεκινά και εμείς ακόμα ψάχνουμε κόσμο», λένε επαγγελματίες του χώρου, συμπληρώνοντας ότι «δεν είναι θέμα επιλογής, δεν υπάρχουν υποψήφιοι».
Εδώ, λοιπόν, έχουμε το παράδοξο να έχουμε στραφεί σχεδόν «μονοθεματικά» στον τουρισμό, να πανηγυρίζουμε για τα αλλεπάλληλα ρεκόρ σε αφίξεις και εισπράξεις, να πασχίζουμε -καλώς ή κακώς- να αυξήσουμε την επισκεψιμότητα και μάλιστα σε δωδεκάμηνη βάση και ταυτόχρονα να μην έχουμε εξασφαλίσει ότι όλο αυτό το σχέδιο μπορούμε να το υποστηρίξουμε σε επίπεδο προσωπικού.
Παρά την ύπαρξη δεκάδων σχολών τουρισμού, δημόσιων και ιδιωτικών, η «παραγωγή» νέων αποφοίτων κινείται στο πεδίο των 4.000 ετησίως, όταν οι ανάγκες της αγοράς φτάνουν τις δεκάδες χιλιάδες. Απ’ αυτούς μάλιστα πολλοί δεν εργάζονται ποτέ στον τουρισμό, αφού άλλοι φεύγουν στο εξωτερικό και πολλοί εγκαταλείπουν τον κλάδο λόγω συνθηκών. Άρα το πραγματικό διαθέσιμο νέο προσωπικό δεν ξεπερνά σε καμία περίπτωση τις 3.000 κατ’ έτος.
Το πρόβλημα, λοιπόν, στην κάλυψη των κενών θέσεων στον τουρισμό δεν είναι μόνο η εκπαίδευση, είναι η προσέλκυση και η διατήρηση προσωπικού. Δεν είναι δηλαδή μόνο ότι δεν στρέφουμε τους νέους στην ενασχόληση με τον κλάδο, αλλά εμφανώς ότι ο και κλάδος «ασθενεί» και δεν καθίσταται ελκυστικός. Με εξαντλητικά ωράρια, σε πολλές περιπτώσεις ειδικά πριν την ψηφιακή κάρτα εργασίας απλήρωτα, με μισθούς που δεν καλύπτουν το κόστος ζωής σε συνδυασμό με την έλλειψη στέγασης, είναι λογικό το διαθέσιμο προσωπικό να μειώνεται ακόμη περισσότερο και να είναι λιγότερο εξειδικευμένο. Ο κανόνας της αγοράς είναι γνωστός παλαιόθεν: «ό,τι δίνεις, παίρνεις».
Πώς έχουν την προσδοκία κάποιες τουριστικές επιχειρήσεις να καλύψουν τις ανάγκες τους σε προσωπικό όταν το υποαμείβουν, το στεγάζουν σε κοντέινερ ή σε «τρύπες» και όταν οι υποψήφιοι γνωρίζουν ότι θα εργάζονται για δύο ακόμη και επτά μέρες την εβδομάδα; Δεν είναι στραβός ο γιαλός. Στραβά αρμενίζουμε.
Οι άνθρωποι της αγοράς μιλούν πλέον ανοιχτά για μια «χρόνια κρίση προσωπικού», που απειλεί να γίνει ο πιο αδύναμος κρίκος του ελληνικού τουρισμού. Παρά τις μετακλήσεις από τρίτες χώρες και τις μισθολογικές βελτιώσεις, το «αγκάθι» παραμένει. Αν δεν καλυφθούν τα κενά, θα αυξηθεί περαιτέρω η πίεση στους εργαζόμενους, θα πέσει η ποιότητα υπηρεσιών και μοιραία θα επηρεαστεί η εμπειρία των επισκεπτών. Κι αυτό, σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που οι προσδοκίες από τον τουρισμό είναι υψηλές, μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβά.
