Οι κλοπές χαλκού δεν είναι πια ένα περιστασιακό φαινόμενο μικροεγκληματικότητας. Έχουν εξελιχθεί σε οργανωμένη πάγια λεηλασία δημόσιων υποδομών με έναν σταθερό πληρωτή: την κοινωνία.
Το παράδειγμα του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ είναι χαρακτηριστικό. Μετασχηματιστές αντικαθίστανται με μεγάλο κόστος και μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα καταστρέφονται ξανά για τον χαλκό που περιέχουν. Παρόμοια κατάσταση επικρατεί και στο σιδηροδρομικό δίκτυο: καλώδια σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης αφαιρούνται συστηματικά, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα λειτουργίας και κυρίως ασφάλειας των συγκοινωνιών. Δεν πρόκειται απλώς για κλοπές υλικών αλλά για επιθέσεις, για σαμποτάζ σε κρίσιμες υποδομές της χώρας. Η δε μεταφορά της λείας πραγματοποιείται σχεδόν πάντα με κλεμμένα οχήματα ανυποψίαστων συνανθρώπων μας.
Εν τω μεταξύ κάθε φορά η «σειρά» είναι η ίδια: ζημιές, αποκαταστάσεις, νέες κλοπές. Ο «λογαριασμός» του «πάρτι», φυσικά, δεν εξαφανίζεται με έναν μαγικό τρόπο.
Μετακυλίεται μεγαλοπρεπώς στους μηνιαίους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος και στις δημόσιες δαπάνες. Δηλαδή στους συνεπείς φορολογούμενους, οι οποίοι πληρώνουν επανειλημμένα τις ίδιες καταστροφές.
Στην ύπαιθρο η κατάσταση έχει γίνει εκρηκτική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Γερακαρού Θεσσαλονίκης: 10 φορές έχει κλαπεί ο μετασχηματιστής της γεώτρησης που υδροδοτεί την περιοχή μέσα σε 2 χρόνια. Οι κάτοικοι έχουν πει το νερό... νεράκι. Οι αγρότες βλέπουν μετασχηματιστές και καλώδια να εξαφανίζονται από τα αντλιοστάσια, αφήνοντας δίκτυα χωρίς ρεύμα κατά την κρίσιμη αρδευτική περίοδο. Οι καλλιέργειες κινδυνεύουν και οι κόποι μιας ολόκληρης χρονιάς μπορεί να χαθούν μέσα σε λίγες ημέρες. Δεν είναι τυχαίο ότι όλο και περισσότεροι απειλούν να πάρουν τον νόμο στα χέρια τους για να προστατέψουν το βιός τους, με κίνδυνο να μετατραπούν περιοχές σε «φαρ ουέστ».
Το πιο εξοργιστικό όμως είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι καινοφανές. Οι αρχές γνωρίζουν πολύ καλά «παίκτες» και ρόλους: ποιοι και πώς δρουν, όπως και ποιοι αγοράζουν το κλεμμένο υλικό. Εδώ και χρόνια καταδεικνύεται από αλλεπάλληλες εκθέσεις της Ελληνικής Αστυνομίας ότι μεγάλο μέρος αυτής της εγκληματικότητας προέρχεται από συγκεκριμένη πληθυσμιακή μερίδα σε αγαστή συνεργασία με επαγγελματίες κλεπταποδόχους που αγοράζουν τον χαλκό εξασφαλίζοντας πολύ και εύκολο χρήμα.
Κι όμως, παρά τη σαφή εικόνα του προβλήματος, η αντίδραση της πολιτείας και των μηχανισμών της παραμένει στην καλύτερη περίπτωση «χλιαρή», αν όχι παρεξηγήσιμη.
Αναδεικνύεται, λοιπόν, εδώ μια πραγματικότητα που πολλοί διστάζουν να ονοματίσουν: η ιδιότυπη ασυλία που κάποιοι παραδοσιακά απολαμβάνουν. Φοβικά σύνδρομα, πολιτική ορθότητα, γιαλαντζί ανθρωπισμός, αδιαφορία και χρόνια αδράνεια έχουν παγιώσει την αντίληψη ότι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ο νόμος εφαρμόζεται με διαφορετικά μέτρα και σταθμά. Μερικοί είναι πιο... ίσοι απέναντι στον νόμο. Έτσι τοπικές κοινωνίες αισθάνονται απροστάτευτες, αφού το κράτος δεν επιβάλλει την αυτονόητη τάξη. Την ίδια στιγμή, όσοι παρανομούν γνωρίζουν ότι το ρίσκο είναι μικρό και το κέρδος μεγάλο. Κορόιδα είναι να αλλάξουν ρότα; Άλλα είναι τα κορόιδα…
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιοι κλέβουν, αλλά γιατί εξακολουθούμε να τους αφήνουμε να το κάνουν. Γιατί η παράνομη αγορά μετάλλων εξακολουθεί να λειτουργεί; Γιατί κρίσιμες υποδομές παραμένουν ουσιαστικά ανυπεράσπιστες; Γιατί οι πολίτες καλούνται να πληρώνουν συνεχώς τον λογαριασμό μιας κατάστασης που όλοι γνωρίζουν αλλά κανείς δεν αντιμετωπίζει αποφασιστικά;
Η κοινωνία δεν μπορεί να συνηθίσει την παρανομία ως κανονικότητα. Όταν δημόσια δίκτυα καταστρέφονται, αγροτικές καλλιέργειες απειλούνται, δημόσια μέσα μεταφοράς τίθενται σε κίνδυνο, τότε δεν μιλάμε απλώς για εγκληματικότητα. Μιλάμε για περίτρανη αποτυχία επιβολής του νόμου ισότιμα για όλους. Όσο αυτή η αποτυχία συνεχίζεται, τόσο η αγανάκτηση της κοινωνίας θα μεγαλώνει.
