Από τον Μάρτιο του 1967, επί κυβερνήσεως ΕΡΕ του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, διεξαγόταν κάθε χρόνο στο Λιτόχωρο, την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου, μνημόσυνο για τα 12 θύματα της επίθεσης των ανταρτών στον σταθμό χωροφυλακής της κωμοπόλεως, στις 31 Μαρτίου 1946.
Με την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ η συγκεκριμένη γιορτή θεωρήθηκε «γιορτή μίσους» και έπαψε να τελείται υπό την αιγίδα της νομαρχίας. Για μερικά χρόνια το μνημόσυνο το διοργάνωνε η τοπική οργάνωση της Νέας Δημοκρατίας και στη συνέχεια η Ένωση Αποστράτων Χωροφυλακής.
Στην πλατεία του Λιτοχώρου υπάρχει και ένα μνημείο αφιερωμένο στην Εθνική Αντίσταση το οποίο τα τελευταία χρόνια, από το 2017, έχασε τον ενωτικό του χαρακτήρα και μετατράπηκε σε μνημείο του ΕΑΜ—ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ. Μάλιστα, το εν λόγω μνημείο βρίσκεται σε απόσταση περίπου 20 μέτρων από τον Σταθμό Χωροφυλακής που δέχθηκε την επίθεση από τους αντάρτες το 1946.
Έτσι, πριν από μερικές εβδομάδες αναγγέλθηκε και η φετινή καθιερωμένη τελετή για την Κυριακή 29 Μαρτίου. Αίφνης, η τοπική κοινωνία και οι διοργανωτές της τελετής πληροφορούνται πως την ίδια μέρα έχει συγκέντρωση το ΚΚΕ για να τιμήσει τα 80 χρόνια από την ίδρυση του ΔΣΕ και στην εκδήλωση θα παραστεί και ο Δ. Κουτσούμπας.
Θα περίμενε κάποιος, τόσο η Αστυνομική Διεύθυνση Πιερίας όσο και το τοπικό συμβούλιο του Δήμου Λιτοχώρου να απευθυνθούν στο ΚΚΕ και να ζητήσουν να μετατεθεί η ημερομηνία της εκδήλωσής τους, καθώς, πέραν όλων των άλλων, ο ΔΣΕ ιδρύθηκε μετά από εφτά μήνες ακριβώς, στις 28 Οκτωβρίου 1946. Δηλαδή η 29 Μαρτίου ουδεμία σχέση έχει με τον ΔΣΕ-- άλλωστε την επίθεση στο Λιτόχωρο την εκτέλεσε μια ομάδα ατάκτων και ασύντακτων ανταρτών.
Και όμως η Αστυνομική Διεύθυνση Πιερίας και το τοπικό συμβούλιο πίεσαν την Ένωση Αποστράτων αυτή να μεταθέσει την ημερομηνία της εκδήλωσης. Οι άνθρωποι επειδή είναι νομιμόφρονες, με βαριά καρδιά πήγαν την ημερομηνία του μνημοσύνου μια ημέρα πίσω, το Σάββατο 28 Μαρτίου. Επρόκειτο για μια ακόμα επίδειξη «τσαμπουκά» του ΚΚΕ που πέρασε. Σίγουροι πως ουδεμία Αρχή θα απευθυνθεί σε αυτούς, προκάλεσαν όλους αυτούς που τιμούν την μνήμη των 12 νεκρών εκείνης της τραγικής ημέρας του 1946.
Τι έγινε ακριβώς τότε στις 31 Μαρτίου 1946, μακριά από μεταγενέστερους μύθους και σκοπιμότητες;
Στα τέλη Μαρτίου 1946 ο Νίκος Ζαχαριάδης μεταβαίνοντας στον Τσεχοσλοβακία για να παραστεί στο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας, έκανε μια στάση στη Θεσσαλονίκη. Εδώ συναντήθηκε με τον Μάρκο Βαφειάδη και του ζήτησε να γίνει ένα θεαματικό κτύπημα στη Β. Ελλάδα. Ο Μάρκος, με βάση τις δυνατότητες των ανταρτών, επέλεξε δύο πόλεις. Τη Νάουσα ή το Λιτόχωρο. Τελικά μαζί με τον καπετάν-Υψηλάντη κατέληξαν στο Λιτόχωρο, καθώς ήταν ευκολότερη η πρόσβαση μέσω θαλάσσης.
Στην επίθεση έλαβαν μέρος περί τους 40 αντάρτες οι οποίοι εξουδετέρωσαν τον σταθμό χωροφυλακής, μετά από μάχη που κράτησε πάνω από μια ώρα, σκοτώνοντας συνολικά δώδεκα χωροφύλακες και εθνοφύλακες και έφυγαν παίρνοντας μαζί τους και τέσσερις πολίτες ως ομήρους και στρατιωτικό υλικό. Διασώθηκε μόνον ένας χωροφύλακας, ο Νικόλαος Παπακωνσταντίνου, ο οποίος στη συνέχεια ήταν ένας εκ των ομιλητών του ετήσιου μνημοσύνου.Η επίθεση έγινε την ημέρα που διεξαγόταν οι βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, οι πρώτες μετά από δέκα ολόκληρα χρόνια. Έτσι ήταν επόμενο αυτή η καταδρομική επιχείρηση να μην τύχει της απαιτούμενης δημοσιότητας, άλλωστε είχε γίνει σε μια μικρή πόλη της επαρχιακής Ελλάδας. Η δε πρώτη αντίδραση του «Ριζοσπάστη» ήταν να την χαρακτηρίσει έργο προβοκατόρων.
Επιστρέφοντας ο Ν. Ζαχαριάδης από την Πράγα -και πιθανόν και από την Κριμαία όπου λέγεται πως συνάντησε τον Στάλιν- έγραψε άρθρο στον «Ριζοσπάστη» τονίζοντας πανηγυρικά πως «θα γεμίσουν τα βουνά Μπαρουτάδες», αφήνοντας να εννοηθεί πως της επίθεσης ηγείτο ο καπετάν-Μπαρούτας, κάτι απολύτως ανακριβές. Ο εν λόγω καπετάνιος βρισκόταν σε άλλη περιοχή εκείνες τις μέρες. Έκτοτε η κρατούσα άποψη ήταν πως η επίθεση στο Λιτόχωρο σηματοδότησε την έναρξη του γενικευμένου εμφυλίου πολέμου, διότι οι αντάρτες πέρασαν από τη φάση της αυτοάμυνας σε αυτή των συντεταγμένων επιθέσεων κατά των κυβερνητικών δυνάμεων. Αν θέλουμε να είμαστε πιο κοντά στην τότε διαμορφωμένη κατάσταση, θα θεωρούσαμε ως γενέθλια ημέρα του εμφυλίου την 28η Οκτωβρίου 1946, όταν ιδρύθηκε ο ΔΣΕ και οι 4.000 περίπου διασκορπισμένοι αντάρτες άρχισαν να αποκτούν μια ιεραρχική δομή και να υποδέχονται τον άφθονο οπλισμό που τους έστελναν οι Γιουγκοσλάβοι.
Επανερχόμενος στο σήμερα θα θεωρούσα αξιοπερίεργο ένα κόμμα να γιορτάζει πανηγυρικά την έναρξη ενός αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου. Όμως με βάση τη νεοδιαμορφωμένη θέση του ΚΚΕ δεν επρόκειτο για εμφύλιο πόλεμο, αλλά για έναν ταξικό αγώνα. Και ως γνωστόν, με βάση την λενινιστική θέση, ο εμφύλιος πόλεμος είναι απλώς μια μορφή της ταξικής πάλης, αναγκαίος αν αυτό το απαιτεί η επανάσταση.
