Με αφορμή την επέτειο της μάχης του Φαρδύκαμπου (4-6 Μαρτίου 1943) είδαν το φως της δημοσιότητας επετειακά αφιερώματα τα οποία όλα εκινούντο στο γνωστό μοτίβο. Την μάχη την έδωσε ο ΕΛΑΣ υπό τον Υψηλάντη και τον Γκανάτσιο.
Αποσιωπάται πλήρως η συμμετοχή της ΕΚΑ (‘Ενωση Κοινωνικής Αμύνης) που ίδρυσε το φθινόπωρο του 1942 ο ταγματάρχης Χρήστος Παπαβασιλείου και η οποία αποτελούσε το τοπικό παράρτημα των ΥΒΕ (Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος) στην Κοζάνη. Η παρουσία της συγκεκριμένης οργάνωσης θορύβησε την ηγεσία του ΕΑΜ της περιοχής που προσπάθησε, με τη μεσολάβηση του Μητροπολίτη Κοζάνης Ιωακείμ —ο οποίος ήταν ο πνευματικός ηγέτης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ— να εντάξει την ΕΚΑ στους κόλπους του.
Στις αρχές του 1943 επιτεύχθηκε συμφωνία συνεργασίας εθνικιστών αξιωματικών με τον ΕΛΑΣ, κάτι που προκάλεσε την αντίδραση των περισσοτέρων αξιωματικών, διότι διέβλεπαν πως πίσω από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν το ΚΚΕ. Επικεφαλής των αντικομμουνιστών αξιωματικών ήταν οι Παπαβασιλείου και Χατζής. Παρ΄όλα αυτά, μπροστά στις ιταλικές δυνάμεις κατοχής, οι εθνικιστές αξιωματικοί και οι ηγέτες του τοπικού ΕΛΑΣ συμφώνησαν να συνεργαστούν.
Στη μάχη του Φαρδύκαμπου αυτό που αποσιωπάται είναι το γεγονός πως τον σχεδιασμό της μάχης τον έκαναν οι εθνικιστές αξιωματικοί, κάτι που το αναγνώρισαν και οι ίδιοι οι Ελασίτες, ενώ συμμετείχαν και περί τους 400 εθνικιστές ενόπλους. Έτσι η λογική εξέλιξη των πραγμάτων θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός κοινού αρχηγείου. Όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις τα προβλήματα αρχίζουν όταν τίθεται το θέμα της λήψης των αποφάσεων. Οι εθνικιστές αξιωματικοί ζητούσαν αυτοί να ελέγχουν το κοινό αρχηγείο, ως οι αρμοδιότεροι, το ίδιο από τη δική τους πλευρά και οι ηγέτες του ΕΛΑΣ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν μάλιστα υπάρχουν και κολοσσιαίες ιδεολογικές διαφορές, μιλούν τα όπλα.
Στις 11 Απριλίου 1943 δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στις εθνικιστικές ομάδες που βρισκόταν στον Αυγερινό Κοζάνης για να τις διαλύσουν. Ένα από τα σημαντικά στελέχη των εθνικιστών —που αριθμούσαν 350-400 ενόπλους— ήταν ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Σιδηρόπουλος, ο οποίος και φονεύθηκε κατά τη σύγκρουση. Από τους αξιωματικούς αιχμαλωτίστηκαν οι ταγματάρχες Παναγιωτίδης Δημ. ο οποίος ηγείτο των εθνικιστών, Πόρτης Μιλτ., Μάτζιος Λάζαρος, ο υπολοχαγός Μπουλογιάννης Κοσμάς και ο ανθυπασπιστής της Χωροφυλακής Αγγελλόπουλος Βασίλειος. Παραπέμφθηκαν σε ανταρτοδικείο και καταδικάστηκαν σε θάνατο άπαντες, πλην του Παναγιωτίδη. Εκτελέστηκαν μετά από λίγες μέρες.
Αυτή είναι η «στεγνή» περιγραφή των γεγονότων. Όμως υπήρξε και μια άλλη διάσταση των όσων έγιναν. Ο ΕΛΑΣ αποδέχθηκε τους όρους των εθνικιστών αξιωματικών, συν τον πρόσθετο όρο να απολυθεί ο συλληφθείς, πριν από λίγες μέρες, ταγματάρχης Πόρτης. Προς τούτο μια επιτροπή αξιωματικών μετέβη στο αρχηγείο των κομμουνιστών στον Πεντάλοφο. Ενώ η σχετική συμφωνία υπογραφόταν, την ίδια ώρα οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν στον Αυγερινό κατά των εθνικιστικών τμημάτων, με τα αποτελέσματα που προαναφέρθηκαν. Μάλιστα, όπως περιγράφει ο διασωθείς λοχαγός Νικολαϊδης σε έκθεσή του τον Φεβρουάριο του 1945, όλοι οι συλληφθέντες υποβλήθηκαν πριν εκτελεστούν σε βασανιστήρια.
Η βία φέρνει βία. Μετά από μερικές μέρες, στις 23 Απριλίου 1943, εξοντώθηκαν στα Ίμερα Κοζάνης εφτά στελέχη του ΚΚΕ μεταξύ των οποίων και τρία μέλη του Μακεδονικού Γραφείου. Δράστης αυτών των δολοφονιών φέρεται πως ήταν ο Μιχάλαγας. Άλλες πηγές εμπλέκουν και τους αξιωματικούς της ΥΒΕ, Παπαβασιλείου και Παπαζήση. Τα θύματα ήταν οι Κερασίδης Σίμος, Ζήσης Ζησιάδης-Τερπόφσκι, Μέντζας Γιώργος, Τάσιου Παναγιώτης, Τερζόπουλος Βασίλης, Κουτσαντώνης Νίκος, Γουλάρας Μιχάλης. Ο ταγματάρχης Παπαζήσης στη συνέχεια προσχώρησε στον ΕΛΑΣ και ήταν ο στρατιωτικός διοικητής του 2ου Συντάγματος που συνέλαβαν οι Βρετανοί στην Κηφισιά στις πρώτες μέρες των Δεκεμβριανών.
Σχεδόν όλοι οι επιζήσαντες εθνικιστές αξιωματικοί εγκατέλειψαν την περιοχή και κατέφυγαν στη Θεσσαλονίκη για προσωπική ασφάλεια. Μετά την ήττα των κομμουνιστών στη μάχη της Αθήνας και τον τερματισμό της Εαμοκρατίας, ο Μητροπολίτης Ιωακείμ πρώτα κηρύχθηκε έκπτωτος και μετά καθαιρέθηκε. Η Εκκλησιαστική Δικαιοσύνη τον αποκατάστησε το 1958, χωρίς το δικαίωμα να επανέλθει στα καθήκοντά του.
Σήμερα, τα όσα έγιναν τον Απρίλιο του 1943 στην Κοζάνη θεωρούνται ως η γενέθλια πράξη του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα.
