Από τις αρχές του 1943 ήταν φανερή η αντίθεση του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής στην ανάπτυξη στην Ελλάδα μεγάλων αντιστασιακών στρατών.
Οι Βρετανοί προέκριναν μικρές, ευέλικτες ομάδες σαμποτέρ και κατασκόπων που θα προέβαιναν σε πράξεις δολιοφθοράς κατά συγκεκριμένων στόχων και στη συλλογή πληροφοριών. Θεωρούσαν πως η δράση των μεγάλων μονάδων ελάχιστα θα προσέφερε στον συμμαχικό αγώνα, ενώ συγχρόνως θα ήταν και πολυδάπανη. Από την άλλη το ΚΚΕ -η σπονδυλική στήλη του ΕΑΜ—ΕΛΑΣ- μέσω της δημιουργίας ενός αντιστασιακού στρατού προωθούσε και τη στρατηγική της επόμενη μέρας. Δηλαδή τον έλεγχο των εξελίξεων στην απελευθερωμένη Ελλάδα. Οι Βρετανοί έβλεπαν πως τα τυφλά κτυπήματα των ανταρτών μοιραία θα έφερναν και τα μαζικά αντίποινα των δυνάμεων κατοχής με συνέπεια την ερήμωση της υπαίθρου και την καταστροφή της γεωργικής παραγωγής. Όμως τα αντίποινα και ο φόβος που προκαλούσαν ήταν ένας ασφαλής τρόπος για να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ χωρικοί που υπό άλλες συνθήκες θα καλλιεργούσαν τα χωράφια τους. Τελικά οι Βρετανοί, αδυνατώντας να επιβάλουν την τακτική τους, έστειλαν στις μονάδες του ΕΛΑΣ συνδέσμους για να κατευθύνουν και να ελέγχουν τη δράση τους. Οι πρώτοι Βρετανοί σύνδεσμοι ήταν πτυχιούχοι πανεπιστημίων, τα οποία στη δεκαετία του 1930, κυριαρχούνταν από τις σοσιαλιστικές ιδέες. Όπως ήταν επόμενο οι εκθέσεις τους προς τους προϊσταμένους ήταν ευνοϊκές για τον ΕΛΑΣ.
Μια συνήθης πρακτική των ανταρτών ήταν η εκτέλεση μεμονωμένων Γερμανών που προκαλούσε αναπόφευκτα μαζικά αντίποινα. Τυπικά ήταν μια πράξη αντίστασης κατά του εχθρού, ουσιαστικά όμως ελάχιστα συνέβαλε στον αντιστασιακό αγώνα, ενώ το εκδικητικό μένος των δυνάμεων κατοχής σκορπούσε τον θάνατο, την καταστροφή και έναν ανείπωτο πόνο. Στον βαθμό που αυτού του είδους οι εκτελέσεις Γερμανών δεν αποτελούσαν ένα συγκυριακό φαινόμενο αλλά εμφανιζόταν σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, μπορούμε να υποστηρίξουμε πως αποτελούσαν μέρος ενός γενικότερου σχεδιασμού. Να αναφέρω χαρακτηριστικά πως η σφαγή του Ασβεστοχωρίου και του Χορτιάτη ήταν η συνέπεια μιας τέτοιας ενέργειας. Ελασίτες εκτέλεσαν Γερμανούς οι οποίοι ουδεμία σχέση είχαν με πολεμικές ή συναφείς δραστηριότητες.
Μια τέτοια περίπτωση, λιγότερο γνωστή, ήταν η εκτέλεση του γιατρού Χανς στο χωριό Αλωνάκια. Ποιος ήταν αυτός ο γιατρός; Ήταν Αυστριακός και υπηρετούσε σε στρατιωτική γερμανική μονάδα στην Κοζάνη. Δεν περιορίστηκε στην άσκηση των υπηρεσιακών του καθηκόντων, αλλά θέλησε να βοηθήσει την τοπική κοινωνία στο μέτρο των δυνάμεών του. Έτσι, ζήτησε και του παραχωρήθηκε μια αίθουσα στο 5ο Δημοτικό σχολείο την οποία και διαμόρφωσε σε ιατρείο στο οποίο δεχόταν καθημερινά κατοίκους της Κοζάνης. Για τις υπηρεσίες του-όπως αφηγείται η Μαριέττα Παλαμήδους η οποία, ως ερυθροσταυρίτισσα, ήταν βοηθός του- ποτέ δεν έπαιρνε χρήματα και όταν, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, του προσέφεραν τρόφιμα αυτός τα μοίραζε στους φτωχούς. Ο γιατρός δεν ήταν τυχαία προσωπικότητα. Γεννημένος στη Βιέννη, είχε γιαγιά Ελληνίδα από την Κωνσταντινούπολη και έτσι είχε έναν πρόσθετο λόγο για αυτό το φιλανθρωπικό έργο του.
Η Μαριέττα Παλαμήδους, με σπουδές στην Ελβετία, είχε προσφέρει τις υπηρεσίες της ως νοσοκόμα στον πόλεμο του 1940 και στη συνέχεια έκρινε πως θα έπρεπε να συνδράμει στο έργο του γιατρού Χανς. Συνεννοούνταν στη γαλλική γλώσσα που μιλούσαν και οι δύο άψογα. Μια μέρα του Ιανουαρίου 1944 ο γιατρός ενημερώνει την ερυθροσταυρίτισσα πως τον ειδοποίησαν για ένα ατύχημα στην Μπάρα Σιατίστης και σπεύδει εκεί για να επιτελέσει το ιατρικό του καθήκον. Όταν έφτασε διαπίστωσε πως δεν είχε συμβεί κανένα ατύχημα. Όπως αποδείχτηκε επρόκειτο περί παγίδας. Στο χωριό Αλωνάκια του είχαν στήσει ενέδρα και τον δολοφόνησαν. Η εντολή δόθηκε από τον καπετάν Υψηλάντη ( Αλέξανδρος Ρόσιος) –καθηγητή από τη Σιάτιστα– ο οποίος ήταν υπεύθυνος της περιοχής που υπαγόταν στην 9η Μεραρχία του ΕΛΑΣ.
Τα αντίποινα των Γερμανών έφεραν την εκτέλεση 44 Κοζανιτών και 21 άλλων πολιτών που συναντούσε το γερμανικό απόσπασμα στους δρόμους και στα χωράφια. Σύνολο 65 άτομα εκτελέστηκαν στις 26 Ιανουαρίου 1944. Αυτή η ενέργεια του Ρόσιου αποδοκιμάστηκε από το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ που ζήτησε από την διοίκηση της 9ης Μεραρχίας να αποφεύγονται παρόμοιες ενέργειες. Στο βιβλίο του ο Ρόσιος με τίτλο «Φτερά του οράματος» δεν αναφέρει το συγκεκριμένο γεγονός, ενώ προφορικά ισχυριζόταν πως εκτελούσε εντολή του τοπικού ΕΑΜ.
Όπως προανέφερα η εκτέλεση μεμονωμένων Γερμανών από τον ΕΛΑΣ, που δεν είχαν σχέση με πολεμικές επιχειρήσεις, δεν ήταν ένα τοπικό φαινόμενο. Εμφανιζόταν ομοιόμορφα σε όλη την κατεχόμενη Ελλάδα, αν και ήταν γνωστές οι τρομακτικές συνέπειες σε αυτούς που αποφάσιζαν τέτοιες εκτελέσεις. Το «αθώων αίμα» δεν ήταν άδολο ούτε τυχαίο.
Ευχαριστώ τον καλό μου φίλο Κοζανίτη, κ. Γιάννη Κορκά για τις πληροφορίες που μου έδωσε.
