Στις 11 Ιανουαρίου 1945, στις 22.30, υπογράφηκε η ανακωχή μεταξύ του αντιστρατήγου Ρόναλντ Σκόμπι και των Ζέβγου, Παρτσαλίδη, Μακρίδη, Αθηνέλλη που εκπροσωπούσαν την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ.
Λίγες μέρες πριν, στις 6 Ιανουαρίου ο λαός του Πειραιά με μια μαζική συμμετοχή γιόρτασε--πανηγύρισε τα Θεοφάνια. Οι Ελασίτες είχαν εγκαταλείψει όλο το Λεκανοπέδιο την προηγουμένη, ενώ ο Πειραιάς είχε απελευθερωθεί πολύ νωρίτερα. Καθ΄όλο το 1944 οι κάτοικοι του Πειραιά υπέστησαν την τρομοκρατία της φονικής τριάδας της ΟΠΛΑ των Μπουρδή—Μονέδα—Αυγέρη η οποία βαρυνόταν με τη συμμετοχή σε περίπου 400 δολοφονίες «αντιδραστικών» στην Κοκκινιά, το Κερατσίνι, τον Κορυδαλλό. Η δίκη τους στο Κακουργιοδικείο ήταν η πρώτη που έγινε μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας. Και οι τρείς καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν το 1947.
Πριν φθάσουμε όμως στην σύναψη ανακωχής είχαμε τη σύσκεψη στη Λαμία, στις 8 Ιανουαρίου 1945, της ηγεσίας του ΚΚΕ με την ηγεσία του ΕΛΑΣ. Αντικείμενο της σύσκεψης ήταν οι εντολές που θα έπρεπε να δοθούν στη διαπραγματευτική ομάδα που θα συζητούσε με τους Βρετανούς τους όρους της ανακωχής. Συμμετείχαν στη σύσκεψη οι Σιάντος, Ιωαννίδης, Ζέβγος, Βελουχιώτης, Μακρίδης και ο Μάντακας. Στην σύσκεψη αυτή ο Θ. Μακρίδης υπέβαλε μια έκθεση στην οποία υποστήριζε πως ο ΕΛΑΣ θα μπορούσε να πολεμήσει τουλάχιστον άλλα δύο χρόνια, υπό την προϋπόθεση πως η πολιτική ηγεσία θα άφηνε την ηγεσία του ΕΛΑΣ αυτή να διεξαγάγει τον ανταρτοπόλεμο, χωρίς παρεμβάσεις. Σε αυτή τη θέση προσχώρησε και ο Βελουχιώτης. Με αυτό το σκεπτικό θα έπρεπε η διαπραγματευτική ομάδα ΚΚΕ—ΕΛΑΣ να απαιτήσει ανακωχή όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διάρκειας για να ανασυνταχθούν οι ανταρτικές δυνάμεις. Παρόμοιες θέσεις εξέφρασαν από τη Θεσσαλονίκη και οι Βαφειάδης και Μπακιρτζής.
Τη διαπραγμάτευση από βρετανικής πλευράς την διεξήγαγε ο ταξίαρχος Χιού Μεϊγουέριγκ. Απέναντί του είχε τους Ζέβγο, Παρτσαλίδη, Μακρίδη και Αθηνέλλη, όπως προανέφερα. Από τα πρακτικά των συνεδριάσεων προκύπτει πως ο Βρετανός ταξίαρχος αντιμετώπισε την άλλη πλευρά χωρίς την έπαρση του νικητή. Χειρίστηκε όλα τα επίμαχα ζητήματα με γνώμονα πρωτίστως να υπογραφεί η ανακωχή και ακολούθως, με τις λιγότερες υποχωρήσεις από την πλευρά των Βρετανών. Ήταν ξεκάθαρο σε Αλεξάντερ και ΜακΜίλαν πως δεν μπορούσαν να διατηρούν 40.000 επίλεκτες δυνάμεις στην Ελλάδα, ενώ μαίνονταν οι μάχες στην Ιταλία. Έτσι, η βρετανική πλευρά άφησε εκτός της συμφωνίας ανακωχής την επιστροφή των ομήρων που η ελληνική κυβέρνηση τους υπολόγιζε περί τις 12.000, ενώ συμφώνησε στην ανταλλαγή αιχμαλώτων. Τελικά συμφωνήθηκε η κατάπαυση του πυρός να ισχύσει από τις 14 Ιανουαρίου και όλες οι μετακινήσεις των μονάδων του ΕΛΑΣ να έχουν ολοκληρωθεί ως τις 24 Ιανουαρίου.
Όμως η ηγεσία του ΚΚΕ, έχοντας κατά νου μια επανάληψη των εχθροπραξιών σύμφωνα με την έκθεση Μακρίδη, προχώρησε στη σύγκληση της Κεντρικής Επιτροπής προς το τέλος Ιανουαρίου 1945, στα Τρίκαλα, στο κτίριο της Μητρόπολης. Απουσίαζαν μόνον οι Αναστασιάδης, Στρίγκος, Βαφειάδης, Ερυθριάδης και Καραγκίτσης οι οποίοι βρισκόταν στη Βόρειο Ελλάδα. Το αντικείμενο της συνεδρίασης ήταν η συνέχιση του ένοπλου αγώνα και διήρκεσε μόνον μια μόλις μέρα. Ο Ιωαννίδης πήρε το λόγο και αμέσως έβαλε τέλος στα σχέδια για ένα νέο αντάρτικο, καθώς είχε ήδη λάβει το μήνυμα των Σοβιετικών. Πλήρης αδυναμία και απροθυμία παροχής οποιασδήποτε βοήθειας. Κομιστής του μηνύματος ο Γκεόργκι Δημητρόφ. Οι Σοβιετικοί είχαν ως αποκλειστικό στόχο τους την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας και φυσικά τη διατήρηση της αντιφασιστικής συμμαχίας. Ενώ ο ίδιος ο Στάλιν ήθελε να τιμήσει τη συμφωνία του με τον Τσόρτσιλ στη Μόσχα, που μονόγραψε στις 9-10 Οκτωβρίου 1944.
Οι πολέμαρχοι του ΕΛΑΣ απογοητεύτηκαν από αυτή την εξέλιξη, αν και βρήκαν συμμάχους μέσα στην Κεντρική Επιτροπή τον Ζέβγο μαζί με τη σύζυγό του Καίτη και τον Καραγιώργη. Βέβαια ο Ζέβγος, που ήταν και μέλος της τριμελούς γραμματείας του Πολιτικού Γραφείου, αναγκάστηκε στη δευτερολογία του να συνταχθεί με την πλειοψηφία.
Ενώ αυτά γίνονταν μέσα στο ΚΚΕ, στο κυβερνητικό στρατόπεδο επικρατούσε απογοήτευση διότι εξαιρέθηκε από τους όρους της ανακωχής η επιστροφή των ομήρων. Όταν στις 17 Ιανουαρίου 1945 οι Αλεξάντερ και Μακμίλαν επισκέφθηκαν τον αντιβασιλέα αρχιεπίσκοπο εισέπραξαν αυτό το αρνητικό κλίμα. Όμως ήταν κάθετοι και οι δύο. Η ανακωχή έπρεπε να υπογραφεί για να αποδεσμευτεί ο κύριος όγκος των βρετανικών δυνάμεων από την Ελλάδα. Συγχρόνως, προχώρησαν και ένα βήμα παραπέρα. Υπογράμμισαν την αναγκαιότητα να συγκληθεί μια διάσκεψη για μια μόνιμη ειρήνευση και απαίτησαν της κυβερνητικής αντιπροσωπείας να ηγηθεί ο μετριοπαθής Ιωάννης Σοφιανόπουλος.
Οι Βρετανοί και αυτοί ιεραρχώντας πρώτα την ανάγκη να ηττηθεί η Γερμανία, αφού κατοχύρωσαν την ηγετική τους θέση στην Ελλάδα πολεμώντας στους δρόμους της Αθήνας, ήθελαν στη συνέχεια να αφήσουν τους Έλληνες να λύσουν ειρηνικά τις διαφορές τους. Αυτό βέβαια ήταν αδύνατον. Το αίμα που είχε χυθεί την περίοδο 1943—1944 απαιτούσε εκδίκηση, κάτι που χαρακτήρισε τους επόμενους μήνες μετά τη Βάρκιζα.
Για αυτό το κείμενο συμβουλεύτηκα το βιβλίο του Σπύρου Γασπαρινάτου «Απελευθέρωση-Δεκεμβριανά—Βάρκιζα» (τόμος 2), εκδ. Σιδέρη και το βιβλίο του Πέτρου Μακρή—Στάικου «Ο Δεκέμβρης του 1944, τέσσερα άγνωστα κείμενα», εκδ. Ίκαρος.
