Σε 24 μεγάλων διαστάσεων έργα, εμπνευσμένα από τις 24 ραψωδίες της Οδύσσειας, ο εικαστικός δημιουργός προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση του ομηρικού έπους: όχι αναπαράσταση, αλλά μεταφορά του συναισθήματος, της έντασης και της κίνησης του κειμένου στη ζωγραφική επιφάνεια. Σε μια εποχή που η τέχνη συχνά επιδιώκει το εφήμερο σοκ, η προσέγγισή του επιμένει σε κάτι πιο αργό και δομικό: τη μετατροπή της αφήγησης σε εμπειρία.
Για τον Διαμαντή Σταγγίδη, η «Οδύσσεια» είναι ένα θεμελιώδες αφήγημα για την ανθρώπινη εμπειρία. «Είναι ένα έργο που αγαπούσα πάντα. Ένα τεράστιο κείμενο - ίσως το σημαντικότερο όλων των εποχών. Το θέμα του είναι καταπληκτικό: ο αγώνας του ανθρώπου και το συνεχές ταξίδι, που είναι και το νόημα της ζωής. Και επειδή είναι έπος, έπρεπε να αποδοθεί από μένα με πολλή δουλειά. Ζωγράφισα 24 έργα, μεγάλων διαστάσεων - 2 Χ 1 το καθένα. Ήταν και ένα προσωπικό έπος για μένα αυτή η δημιουργία. Ένας στόχος να μπορέσω να ολοκληρώσω κάτι τόσο μεγάλο σε διάρκεια και σε ένταση», λέει.
Ο ίδιος τοποθετεί την αφετηρία της δουλειάς του σε ένα διαχρονικό ερώτημα της Τέχνης: «Είναι θα έλεγα ένα πάγιο αίτημα στην ιστορία της Τέχνης να προσπαθούμε να απεικονίσουμε αυτό που δεν έχει εικόνα. Η πλειοψηφία των λέξεων που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι εμπεριέχουν σημασίες, όχι εικόνες. Για εμάς που ασχολούμαστε με την αφηρημένη τέχνη, το ζήτημα είναι πώς μπορείς ένα κείμενο να το μεταφέρεις όχι ως αναπαράσταση, αλλά ως δύναμη, ως κίνηση, ως χρώμα. Η δική μου απόπειρα στην “Οδύσσεια” ήταν να αποδώσω το ίδιο το σύστημα του κειμένου. Δεν ξέρω αν πέτυχε – αυτό θα το κρίνει ο θεατής – αλλά για μένα ήταν σημαντικό να μπορώ να δείξω αυτό που γεννιόταν μέσα μου με έναν σχεδόν μηχανικό τρόπο».
«Ήθελα να μπει μέσα μου ο ομηρικός λόγος»
Η σύγχρονη τέχνη, σε μεγάλο βαθμό, έχει διολισθήσει
Η ενότητα «Οδύσσεια» δημιουργήθηκε σε διάστημα περίπου δύο ετών (2009–2010), με κάθε έργο να απαιτεί πάνω από δύο εβδομάδες δουλειάς. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο εικαστικός δημιουργός, το κρίσιμο στάδιο δεν ήταν η ολοκλήρωση αλλά η έναρξη: «Η μεθοδολογία ξεκινούσε με επαναλαμβανόμενη ανάγνωση του κειμένου, σαν μάντρα. Ήθελα να μπει μέσα μου ο ομηρικός λόγος, να δημιουργήσει εικόνες. Αυτές οι εικόνες μετά μετατρέπονταν σε κίνηση. Οι πίνακές μου έχουν περιοχές με ένταση, με δράση, με διαφορετικές υφές. Η πρώτη απόδοση, το χώρισμα της επιφάνειας, γινόταν σχεδόν αυτόματα. Αυτό ήταν το πιο σημαντικό στάδιο, η αυτόματη γραφή, ουσιαστικά. Μετά ερχόταν η επεξεργασία. Αλλά η ουσία ήταν εκεί, στο ξεκίνημα, στη μεταφορά αυτής της ενέργειας από το κείμενο στον καμβά».
Παρότι κάθε έργο αντιστοιχεί σε μια ραψωδία, ο ίδιος απορρίπτει την ιδέα ότι πρόκειται για ανεξάρτητες ενότητες. Αντιθέτως, αντιμετωπίζει το σύνολο ως ένα ενιαίο έργο: «Δεν το βλέπω ως 24 ξεχωριστά έργα. Είναι ένα έργο σε 24 μέρη. Όπως και η ίδια η Οδύσσεια έχει ενότητα ύφους. Έχει στιγμές ηρεμίας, έντασης, μυστηρίου, γιορτής. Αν πάρεις ένα κομμάτι μόνο του, δεν λέει τίποτα. Το ίδιο ισχύει και εδώ. Έπρεπε να υπάρχει μια συνοχή, μια συνέχεια. Αυτό ήταν το δύσκολο: να κρατήσεις αυτή την ισορροπία».
Σε σχέση με την απομάκρυνση από την αναπαράσταση ο Διαμαντής Σταγγίδης εξηγεί ότι επιδιώκει να αποδώσει όχι το «τι» αλλά το «πώς» ενός γεγονότος: «Το βασικό σημείο για μένα ήταν να ξεφύγω από την εικόνα. Δηλαδή, αν υπάρχει μια μάχη, να μην ζωγραφίσω ήρωες με σπαθιά. Αλλά να υπάρχει η κίνηση, η βία της μάχης. Η λογική θα σου έλεγε να δείξεις κάτι αναγνωρίσιμο. Το σύστημα όμως -αυτό που με ενδιέφερε- έχει μόνο δύναμη, χρώμα, γραμμές, κίνηση. Αυτό είναι πιο κοντά στο κείμενο απ’ ό,τι μια αναπαράσταση. Ο εξπρεσιονισμός προέκυψε σχεδόν αναγκαστικά, γιατί το ίδιο το θέμα το απαιτούσε».
Ο τρόπος παρουσίασης των έργων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος παρουσίασης των έργων με τους καμβάδες να κρέμονται από την οροφή του Ισλαχανέ, σαν πανιά. Ο καλλιτέχνης εξηγεί: «Αυτό ξεκίνησε εν μέρει από κάτι πολύ πρακτικό. Έπρεπε να αποθηκεύσω τα έργα και δεν υπήρχε χώρος για τελάρα. Τα τύλιγα, μετά τα άπλωνα, και κάποια στιγμή διαπίστωσα ότι μπορώ να τα κρεμάσω. Έτσι μπορούσα να τα αποθηκεύω και να τα μεταφέρω πιο εύκολα. Στη συνέχεια κατάλαβα ότι αυτό λειτουργεί και εκθεσιακά. Τα έργα κινούνται στον χώρο του Ισλαχανέ, δεν είναι στατικά. Δημιουργούν μια αίσθηση σαν να είναι πανιά ιστιοφόρου, σαν σχεδία. Και τελικά αυτό συνομιλεί με το ίδιο το θέμα της Οδύσσειας, το ταξίδι».
Η έννοια του ταξιδιού αποτελεί και τον άξονα μέσω του οποίου ο εικαστικός δημιουργός συνδέει το έργο με το σήμερα. «Αυτό το ταξίδι που δεν τελειώνει ποτέ. Όσο υπάρχει ο άνθρωπος, θα υπάρχει και αυτό. Είναι διαχρονικό. Δεν πρόκειται να ξεπεραστεί. Το βλέπουμε και σε άλλους, όπως στον Κ. Π. Καβάφη. Η ιδέα της πορείας, της αναζήτησης, της επιστροφής ή και της μη επιστροφής είναι ζητήματα που μας αφορούν πάντα».
Η σχολή της ομορφιάς
Παράλληλα, ο Διαμαντής Σταγγίδης τοποθετεί τη δουλειά του σε μια ευρύτερη συζήτηση για τη σύγχρονη τέχνη και την έννοια της ομορφιάς. Ο ίδιος επισημαίνει: «Η σύγχρονη τέχνη, σε μεγάλο βαθμό, έχει διολισθήσει. Παράγονται πάρα πολλά έργα τα οποία δεν αναδεικνύουν την ομορφιά. Πολλές φορές αρκεί να εντυπωσιάζουν ή να προκαλούν, ακόμη κι αν βασίζονται στην ασχήμια. Εγώ δεν ανήκω εκεί. Είμαι της σχολής της ομορφιάς. Μελετώ τον μηχανισμό της ομορφιάς, κοιτάζω τα παλιά έργα για να δω πού είναι το “ζουμί” τους, ποιο είναι το σημείο που τα κάνει να λειτουργούν. Ξεκινώ, για παράδειγμα, από έναν κλασικό πίνακα –μπορεί να είναι ένας Caravaggio ή ένας Rembrandt– και αναλύω τις γραμμές του, τη δομή του. Σταδιακά αφαιρώ στοιχεία, μετασχηματίζω τη σύνθεση, μέχρι να φτάσω σε ένα σημείο που να σου θυμίζει τον πίνακα αλλά να είσαι βέβαιος ότι δεν είναι αυτός. Εκεί, ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη, υπάρχει κάτι που εξακολουθεί να είναι όμορφο χωρίς να είναι η αρχική εικόνα. Αυτό το σημείο με ενδιαφέρει, γιατί κρύβει μια γεωμετρία και μια αρμονία που δεν περιγράφονται εύκολα με λόγια. Νομίζω ότι ο δυτικός πολιτισμός χτίστηκε πάνω σε αυτή την αναζήτηση της ομορφιάς και κάπου στην πορεία χάθηκε ο προσανατολισμός. Σήμερα βλέπουμε έργα που βασίζονται κυρίως στην πρόκληση, κάτι που εκ των πραγμάτων είναι πρόσκαιρο. Η ομορφιά, αντίθετα, έχει διάρκεια — και αυτό είναι που με ενδιαφέρει να διερευνώ».
Η έκθεση στον Πολυχώρο Ισλαχανέ αποτελεί ένα ολοκληρωμένο κεφάλαιο της πορείας του καλλιτέχνη. Όπως ο ίδιος αναφέρει, πρόκειται για ένα από τα πιο συνεκτικά σώματα δουλειάς του, σε αντίθεση με μεταγενέστερα έργα που λειτουργούν περισσότερο ως μεμονωμένες καταγραφές. Η «Οδύσσεια» παραμένει ένα σημείο αναφοράς τόσο για τον ίδιο όσο και για την πρόσληψη του έργου του από το κοινό.
Ο Διαμαντής Σταγγίδης γεννήθηκε στην Προσοτσάνη το 1959 και, από το 1987, ζει και εργάζεται στην Καβάλα. Συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στις εκθέσεις: 3η Μπιενάλε της Αθήνας (2011) με την ομάδα Ορίζοντας Γεγονότων, 7η Μπιενάλε της Φλωρεντίας (2009), Opera Gallery (2009) στη Βουδαπέστη, The Brick Lane Gallery London (2007), Edinburgh Art Fair (2007), Cambridgeshire Art Fair (2007), καθώς και σε ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα.
«Οδύσσεια»
Πολυχώρος Πολιτισμού Ισλαχανέ (Ελένης Ζωγράφου 3, Άνω Πόλη)
Εγκαίνια: Τετάρτη 1 Απριλίου 2026 στις 18:30
Μέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα ως Παρασκευή: 10.00-14.00 / Τετάρτη και: 16.00-20.00
Διάρκεια: έως 30 Απριλίου 2026
Είσοδος ελεύθερη.
