«Γράμμα στον Πατέρα» στο Θέατρο Αυλαία: Ο Κάφκα επιστρέφει για πέμπτη χρονιά

Πολιτισμός

Ακούστε το άρθρο 8'

26.01.2026 | 08:00

«Γράμμα στον Πατέρα» στο Θέατρο Αυλαία: Ο Κάφκα επιστρέφει για πέμπτη χρονιά

Το «Γράμμα στον Πατέρα» του Φραντς Κάφκα επιστρέφει από σήμερα Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026 για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά στο Θέατρο Αυλαία στη Θεσσαλονίκη, αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν θέματα που δεν χάνουν ποτέ την επικαιρότητά τους. Η επιστολή που ο Κάφκα έγραψε στον πατέρα του και δεν την παρέδωσε ποτέ, μεταφέρθηκε στη σκηνή σε σκηνοθεσία και δραματουργική σύνθεση Στέλιου Βραχνή, καταφέρνοντας κάθε χρόνο να συναντά νέο κοινό.

Το 1919, λίγα χρόνια πριν πεθάνει από φυματίωση, ο 36χρονος Φραντς Κάφκα γράφει σε ένα πανδοχείο της Πράγας μια επιστολή προς τον πατέρα του. Με ειλικρίνεια και σαρκασμό, αναμετριέται με τις τραυματικές μνήμες της παιδικής του ηλικίας, αφήνοντας την εξομολόγηση ενός παιδιού που δεν κατάφερε ποτέ να ξεφύγει από τη σκιά του πατέρα του.

Ο Στέλιος Βραχνής αποδίδει την αντοχή της παράστασης στον χρόνο όχι σε κάποιο σκηνοθετικό εύρημα, αλλά στην ίδια την πρώτη ύλη του έργου. «Αυτά τα κείμενα έχουν συστατικά τα οποία σε υπερβαίνουν και εσένα. Αυτό που λειτούργησε εξαιρετικά με την υπόθεση του Κάφκα έχει να κάνει πρώτα με τη σχέση πατέρα-γιου. Είναι μία σχέση που δεν θίγεται συχνά, είναι πιο ακριβοθώρητη σε σύγκριση, ας πούμε, με τη σχέση μητέρας-κόρης, η οποία έχει αποτυπωθεί σε αμέτρητα θεατρικά έργα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Αντίθετα, η σχέση πατέρα-γιου παραμένει στη σκιά κι αυτό διότι συνήθως δεν μιλάνε μεταξύ τους. Ο πατέρας αποτελεί ένα σύμβολο που έχει μια ουσία. Τα πρώτα χρόνια ενός παιδιού λειτουργεί ίσως και ως φαντασίωση, ως ένα ιδανικό. Αλλά μετά, πρακτικά -κι αυτό συνέβαινε ιδιαίτερα στις παλαιότερες— ο πατέρας δεν είχε τόσο λειτουργική, συναισθηματική σχέση με το παιδί. Δεν ήξερε πώς. Δεν του έμαθε κανείς».

Ένα πραγματικό γράμμα

Ο Στέλιος Βραχνής επιμένει ότι το «Γράμμα στον Πατέρα» δεν είναι λογοτεχνία με τη στενή έννοια. «Είναι ένα πραγματικό γράμμα που έγραψε ο Κάφκα όταν ήταν 36 χρονών στον πατέρα του, το οποίο μάλιστα δεν του έδωσε ποτέ καθώς πέθανε από φυματίωση κι από την άποψη αυτή το έργο είναι ένα ντοκουμέντο», τονίζει. Η παράσταση δεν επιχειρεί να δικάσει τον πατέρα, αλλά να φωτίσει την εσωτερική εμπειρία του παιδιού.Αυτή η εσωτερική εμπειρία, όπως αναδεικνύεται στη σκηνή, λειτουργεί και ως κλειδί για ολόκληρο το συγγραφικό έργο του Κάφκα. «Όποιος διαβάσει το “Γράμμα στον Πατέρα” μπορεί να καταλάβει γιατί γράφτηκε η “Μεταμόρφωση”, γιατί “Η Δίκη”. Υπάρχουν όλα τα στοιχεία μέσα. Δείχνει από πού ξεκινάνε όλα», παρατηρεί ο σκηνοθέτης.

Αυτό που κάνει την παράσταση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι ότι δεν παραμένει στατική. Κάθε χρόνο, η ομάδα την επανεξετάζει, την ανακαλύπτει εκ νέου. «Καμία εκδοχή του "Γράμματος στον πατέρα" δεν είναι ίδια με τις προηγούμενες», σημειώνει ο Στέλιος Βραχνής. «Ωριμάζουν τα πράγματα. Όταν ξεκίνησα, είχα άλλη ηλικία. Τώρα είμαι κοντά στην ηλικία του θανάτου του Κάφκα. Ανακαλύπτεις έναν άλλον Κάφκα κάθε φορά. Το ίδιο κείμενο χτυπάει διαφορετικά μετά από τόσα χρόνια».Η φετινή παραγωγή παρουσιάζεται ως «μια σκηνική φούγκα για τρεις ηθοποιούς και τρεις μουσικούς επί σκηνής», με πρωτότυπη μουσική του Κωστή Παλαιογιάννη. Οι ηθοποιοί Παύλος Τάνης, Απόστολος Λινάρδος και Πάνος Αναγνωστόπουλος συνυπάρχουν επί σκηνής με τους μουσικούς Ορφέα Σαραντάκο (βιολί), Βασίλη Παλληκάρη (ακορντεόν) και Ζωή Θωμαή Μπάρμπα (τσέλο), δημιουργώντας ένα «θεατρικό σεξτέτο ή διαφορετικά, μία πειραματική όπερα για τρεις ηθοποιούς και τρεις μουσικούς», όπως λέει ο σκηνοθέτης. «Οι μουσικοί δεν συνοδεύουν απλώς τη δράση – συνομιλούν με τους ηθοποιούς». Το αποτέλεσμα είναι μια παράσταση όπου ο λόγος, η μουσική και η σιωπή λειτουργούν ισότιμα.

Το σπίτι είναι το φίλτρο

Για τον Στέλιο Βραχνή, η επικαιρότητα του έργου δεν εξαντλείται στη λογοτεχνική του αξία. «Οποιοσδήποτε βλέπει το έργο ταυτίζεται είτε με τον πατέρα είτε με τον Φραντς. Συνήθως με τον Φραντς. Και αυτό που θίγει τελικά αυτή η επιστολή έχει να κάνει με το ότι τα προβλήματα σε κοινωνικό ή και πολιτειακό επίπεδο ξεκινάνε από τον οίκο», υποστηρίζει. «Αν κάτι πρέπει να λυθεί, πρέπει να λυθεί στο τραύμα που δημιουργεί ο οίκος. Τίποτα δεν φταίει από μόνο του. Ποιος γεννά τη βία; Ποιος γεννά τους βίαιους ανθρώπους; Κυρίως το σπίτι είναι το φίλτρο. Θεωρώ ότι τα προβλήματα σε επίπεδο ανθρωπότητας έχουν να κάνουν με την οικο-παθογένεια. Είναι εύκολο να λέμε ότι φταίει η πολιτική, η πολιτεία. Τίποτα δεν φταίει από μόνο του».

Η ανταπόκριση του κοινού επιβεβαιώνει την καθολική διάσταση του έργου. «Σε προηγούμενες σεζόν έρχονταν πατεράδες από άλλες πόλεις με τους γιους τους που σπούδαζαν εδώ», λέει ο σκηνοθέτης. Η παράσταση γίνεται έτσι πολλές φορές αφορμή για συζήτηση.

Ο φετινός κύκλος εννέα συνολικά παραστάσεων στο θέατρο «Αυλαία», σηματοδοτεί και έναν προσωρινό αποχαιρετισμό. «Είναι ο τελευταίος κύκλος που θα κάνω για καιρό στη Θεσσαλονίκη όσον αφορά το “Γράμμα”. Μετά το έργο θα ταξιδέψει στην Αθήνα και θα κάνουμε και κάποιες περιοδείες», αναφέρει ο Στέλιος Βραχνής.