Ο Decumanus Maximus, ως ιστορική γραμμή που διατρέχει αιώνες, γίνεται το νήμα που ενώνει την αρχαία πόλη με τη σύγχρονη.
Η πλατφόρμα, που είναι διαθέσιμη στο digitaldecumanus.culture.gov.gr, παρουσιάζει μέσα από τρισδιάστατα μοντέλα, διαδραστικούς χάρτες και εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας, τον τρόπο με τον οποίο ο άξονας αυτός λειτούργησε ως καρδιά της αστικής ζωής επί αιώνες.
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2014-2020 και το ΕΣΠΑ 2021-2027, με τίτλο «Θεσσαλονίκη. Από τη Χρυσή Πύλη στην Κασσανδρεωτική. Μεταμορφώσεις - μετασχηματισμοί ενός κεντρικού οδικού άξονα από την ίδρυση της πόλης έως την πυρκαγιά του 1917». Τον γενικό συντονισμό είχε η αρχαιολόγος, αν. προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, Ελισάβετ Τσιγαρίδα.
Η πλατφόρμα περιλαμβάνει περισσότερα από 2.000 ψηφιοποιημένα κινητά ευρήματα από ανασκαφές στο ιστορικό κέντρο, με πάνω από 100 τρισδιάστατα μοντέλα επιλεγμένων αντικειμένων. Τα ευρήματα προέρχονται κυρίως από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης και από εργασίες σε οικόπεδα κατά μήκος του κεντρικού άξονα.
Σταυρός των βυζαντινών χρόνων
Ο διαδραστικός χάρτης, κεντρικό εργαλείο της πλατφόρμας, δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να παρακολουθήσουν τις πολεοδομικές αλλαγές σε διάφορες ιστορικές περιόδους: από την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, μέχρι τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο και τις αρχές του 20ού αιώνα.
Διαδραστικός χάρτης
Οκτώ μνημεία σε εικονική πραγματικότητα
Η εφαρμογή εικονικής πραγματικότητας επιτρέπει την περιήγηση σε οκτώ επιλεγμένα μνημεία: τη Ροτόντα, την Αψίδα του Γαλέριου (Καμάρα), το Ανακτορικό συγκρότημα, τη Βόρεια σιγμοειδή πλατεία και τη Νότια κυκλική πλατεία στον Σταθμό Αγίας Σοφίας, την πλατεία νότια του decumanusmaximus και το Τετράπυλο στον Σταθμό Βενιζέλου, καθώς και την Αχειροποίητο.
Η Ροτόντα σε 3D
Για την Αψίδα του Γαλερίου και την Αχειροποίητο διατίθενται τρισδιάστατες σαρώσεις υψηλής ανάλυσης. Η εφαρμογή για κινητά επιτρέπει την ενεργοποίηση περιεχομένου επαυξημένης πραγματικότητας σε σημεία πληροφόρησης, προβάλλοντας τρισδιάστατες αναπαραστάσεις μνημείων στον πραγματικό χώρο.
Έμφαση δίνεται στον 6ο αιώνα μ.Χ., εποχή μεγαλεπήβολου πολεοδομικού ανασχεδιασμού της Θεσσαλονίκης κατά τη βασιλεία του Ιουστινιανού Α΄ (527-565). Τότε διαμορφώθηκαν οι μνημειακές πλατείες στη διασταύρωση του decumanus maximus με τις κάθετες οδούς, στη θέση των σημερινών οδών Εγνατία, Πλάτωνος και Αγίας Σοφίας.
Η βόρεια σιγμοειδής πλατεία, που αποκαλύφθηκε κατά την ανασκαφή για το Μετρό στον Σταθμό Αγίας Σοφίας, καταλάμβανε συνολική επιφάνεια 940 τετραγωνικών μέτρων. Από αυτά, μόλις 190 τετραγωνικά μέτρα εντοπίστηκαν και παραμένουν ορατά σήμερα. Στη νότια πλευρά, η κυκλική πλατεία – πιθανώς η γνωστή από τις πηγές «πλατεία του πράσινου λίθου» – καταλάμβανε έκταση 3.000 τ.μ. Η πλατεία παρέμεινε ανοιχτός δημόσιος χώρος καθ' όλη τη βυζαντινή εποχή μέχρι τον 15ο αιώνα και τμήμα της πλακόστρωσης με δύο αναστηλωμένους κίονες είναι ορατό στη νότια είσοδο του σταθμού του Μετρό.
Βόρεια σιγμοειδής πλατεία- Μετρό Αγίας Σοφίας
Στη διασταύρωση των δύο κεντρικών οδών, στη θέση των σημερινών οδών Εγνατία και Βενιζέλου, αποκαλύφθηκε μνημειακό τετράπυλο που χρονολογείται στα τέλη του 5ου – αρχές 6ου αιώνα. Το οικοδόμημα εκτάσεως 385 τετραγωνικών μέτρων αποτελείται από 16 πεσσούς με τοξωτά ανοίγματα. Οι πεσσοί διαμορφώνουν τρεις παράλληλες στοές: την κεντρική για το αμαξιτό τμήμα των οδών και τις δύο πλευρικές για τα πεζοδρόμια.
Δίπλα στο τετράπυλο, νότια του decumanus maximus, αναπτυσσόταν περίστυλη μαρμαρόστρωτη πλατεία με ημικυκλική εξέδρα. Στο μέσον της εξέδρας υψωνόταν τετράστυλο «βήμα», από το οποίο διασώθηκαν τρεις από τους τέσσερις πεσσούς. Η πλατεία αποκαλύφθηκε σε έκταση 500 τετραγωνικών μέτρων, αν και μέρος της εκτείνεται εκτός των ορίων της ανασκαφής. Από τον 8ο αιώνα, ο χώρος καταλήφθηκε από εργαστήρια αργυροχρυσοχοΐας και καταστήματα της βυζαντινής αγοράς.
Ψηφιακή προσβασιμότητα
Μαρμάρινο αγαλματίδιο Αφροδίτης, 2ος-3ος αι.
Το Digital Decumanus απευθύνεται σε ευρύ κοινό – από ερευνητές και εκπαιδευτικούς μέχρι μαθητές και επισκέπτες. Η πλατφόρμα επιτρέπει διαφορετικά επίπεδα προσέγγισης: από την απλή περιήγηση μέχρι τη λεπτομερή εξέταση υψηλής ανάλυσης μοντέλων και την πρόσβαση σε εξειδικευμένες πληροφορίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ψηφιακό βίντεο που παρουσιάζει την τρισδιάστατη αναπαράσταση του decumanusmaximus τον 6ο αιώνα, από την Κασσανδρεωτική Πύλη των ανατολικών Τειχών μέχρι τη Χρυσή Πύλη στα δυτικά Τείχη. Το βίντεο αναδεικνύει μνημεία που διασώθηκαν αλλάκαι μη ορατά μνημειακά σύνολα, τα οποία ανασυντέθηκαν ψηφιακά βάσει αρχαιολογικής τεκμηρίωσης.
Το έργο εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα ψηφιακής αναβάθμισης που περιλαμβάνει 107 μνημεία και θέσεις στην Ελλάδα. Σε αντίθεση με παλαιότερες προσεγγίσεις που εστίαζαν στην απλή ψηφιοποίηση, το DigitalDecumanus αξιοποιεί προηγμένες τεχνολογίες – επαυξημένη και εικονική πραγματικότητα, τρισδιάστατη σάρωση, διαδραστικούς χάρτες – για να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό περιβάλλον.
