Η δημιουργός προσεγγίζει το ανθρώπινο πρόσωπο με τον τρόπο που λειτουργεί ένας υπολογιστής: 0 ή 1, ενεργοποίηση ή αναστολή. Κάθε βλέμμα και κάθε έκφραση δεν είναι απλώς μια απεικόνιση, αλλά ένα σήμα που «ανάβει» ή «σβήνει» το σύστημα της επικοινωνίας.
Μέσα από την αντίθεση ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον αυστηρό φορμαλισμό, τα φωτεινά χρώματα και το γραμμικό σχέδιο, η Σμαρώ Ταχματζίδου διερευνά τη διπλή φύση του ανθρώπου: Από τη μία η συναισθηματική πλευρά και από την άλλη η ψυχρή, λογική επεξεργασία. Η τέχνη της γίνεται το εργαλείο μιας αναζήτησης που προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει την ανθρώπινη αντίληψη, τις σχέσεις και την επικοινωνία.
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται ένα σύντομο κείμενο-μανιφέστο που υπογράφει η ίδια η καλλιτέχνις, θέτοντας τους κανόνες μιας νέας εικαστικής γλώσσας.
Η Σμαρώ Ταχματζίδου επισημαίνει: «Το συναίσθημα δεν είναι συνεχές.Λειτουργεί σε δυαδική συνθήκη: 0 ή 1.Ενεργοποίηση ή αναστολή.Στον εγκέφαλο, κάθε συναισθηματική εμπειρία αντιστοιχεί σε ηλεκτρική δραστηριότητα. Το αν ένα συναίσθημα εμφανίζεται εξαρτάται από το αν το κύκλωμα ενεργοποιείται.To «Δυαδικό Σύστημα» παρουσιάζει μια σειρά έργων όπου η ανθρώπινη μορφή αναλύεται και επανασυντίθεται μέσα από τον ρεαλισμό, τον εξπρεσιονισμό και τον φορμαλισμό. Γόνιμος έμπνευση η νευρωνική δραστηριότητα του εγκεφάλου, το φυσικό ηλεκτρικό ρεύμα που παράγει βάση ερεθισμάτων, και οι αρχές του δυαδικού συστήματος (0/1).Σε νευροβιολογικό επίπεδο, κάθε συναισθηματική εμπειρία αντιστοιχεί σε ηλεκτρική δραστηριότητα. Το συναίσθημα δεν νοείται ως συνεχής ροή, αλλά ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων συνθηκών που επιτρέπουν ή εμποδίζουν την ενεργοποίησή του.Το πορτρέτο αντιμετωπίζεται ως σύστημα που ρυθμίζει αυτές τις συνθήκες. Το βλέμμα δεν λειτουργεί ως έκφραση ή αφήγηση, αλλά ως μηχανισμός ελέγχου. Σύμφωνα με τη θεωρία του βλέμματος του Foucault, η θέαση δεν είναι ουδέτερη πράξη αλλά διαδικασία πειθαρχίας και ρύθμισης. Το βλέμμα στο πορτρέτο καθορίζει αν το σύστημα επιτρέπει ή μπλοκάρει την ενεργοποίηση.Όπως και στην καθημερινή ανθρώπινη επαφή, η συνάντηση των βλεμμάτων λειτουργεί ως στιγμή αξιολόγησης, όπου η σύνδεση είτε πραγματοποιείται είτε αποτυγχάνει, είτε βρίσκεται στο 1 είτε στο 0. Η συναισθηματική απόκριση δεν προϋπάρχει στην εικόνα. Παράγεται μόνο όταν οι συνθήκες επιτρέπουν τη μετάβαση από το 0 στο 1.Το πορτρέτο δεν αναπαριστά εσωτερικές καταστάσεις.Ορίζει λειτουργικές πιθανότητες.Η ανθρώπινη μορφή αντιμετωπίζεται ως δομή.Το συναίσθημα δεν εκφράζεται· εκτελείται.Η τέχνη δεν αφηγείται.Λειτουργεί».
Η πρόταση είναι σαφής και ανατρεπτική: η ανθρώπινη μορφή απογυμνώνεται από τον παραδοσιακό της ρόλο ως φορέας αφήγησης και επαναπροσδιορίζεται ως ένα ζωντανό δίκτυο πιθανοτήτων.
Πώς προέκυψε η ιδέα
Η ιδέα του «Δυαδικού Συστήματος», όπως εξηγεί η Σμαρώ Ταχματζίδου, διαμορφώθηκε μέσα από τη ζωγραφική της πρακτική και μια παράλληλη θεωρητική αναζήτηση. «Προέκυψε με διττό τρόπο. Στη ζωγραφική μου συνδυάζω πολλές φορές ρεαλισμό μαζί με φορμαλισμό. Αυτή η διττότητα –μια γραμμική, αυστηρή πλευρά και μια πιο ρεαλιστική, συναισθηματική– σε συνδυασμό με την προσωπική μου αναζήτηση για τις ανθρώπινες σχέσεις, με έφεραν στο σημείο να τα συνδυάζω όλα με την εγκεφαλική λειτουργία. Ο εγκέφαλός μας είναι ρεύμα, νευρώνες που διαμοιράζονται ηλεκτρικό φορτίο. Κάπως έτσι άρχισα». Η αναφορά της στη νευροαισθητική λειτουργεί ως θεωρητικό υπόβαθρο της εικαστικής της γλώσσας.
Η θέση ότι το συναίσθημα λειτουργεί ως 0 ή 1 ακούγεται απόλυτη. Η εικαστική δημιουργός αναγνωρίζει την ένταση αυτής της διατύπωσης, χωρίς ωστόσο να την αναιρεί. «Η προσλαμβάνουσα εικόναμετατρέπεται σε κάθε άνθρωπο διαφορετικά. Έρχεται η μετατόπιση από το “όχι ρεύμα” στο “ναι”, είτε είναι συγκίνηση είτε οτιδήποτε. Κάθε εγκέφαλος είναι μοναδικός, με μοναδική λειτουργία και επεξεργασία», λέει.
Το πορτρέτο, για την Σμαρώ Ταχματζίδου, είναι το κατάλληλο πεδίο για αυτή τη δοκιμή. «Το πορτρέτο είναι ο τομέας μου. Ένιωσα την ανάγκη να εμβαθύνω στο βλέμμα και στη γλώσσα του προσώπου. Νιώθω άνετα δημιουργικά με τα πορτρέτα, πάντα τα αγαπούσα. Είναι γλώσσα άμεσης επικοινωνίας. Μια έκφραση, το βλέμμα, μπορούν άμεσα να μιλήσουν, σε σχέση με τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό», επισημαίνει.
Η ίδια προτιμά τις μεγάλες κλίμακες και το λάδι ως βασικό υλικό, ενώ έχει δουλέψει και με σπρέι σε γκράφιτι. Στα έργα της συνυπάρχει το έντονο χρώμα με σκοτεινότερες εκφράσεις, ενώ το γραμμικό σχέδιο με κάρβουνο, όπως παρατηρεί, «από μακριά ίσως παραπέμπει σε κάτι πιο ρομποτικό, πιο ανδροειδές». Εκεί εντοπίζει και τη «διπλή μας φύση»: από τη μία ανθρώπινη, από την άλλη ψυχρή και λογική.
Αφορμή σκέψης
Παρά τον τίτλο, η καλλιτέχνις απορρίπτει την ιδέα ότι η δουλειά της αποτελεί σχόλιο υπέρ της τεχνολογίας. «Έχω άρνηση προς την τεχνολογία ως κλασική ζωγράφος, του αναλογικού πινέλου και χαρτιού», σημειώνει. Ωστόσο, η ψηφιακή συνθήκη λειτουργεί ως αφορμή σκέψης. «Με οδήγησε στο να βλέπω τις ανθρώπινες σχέσεις πιο γειωμένα και πρακτικά. Δεν μπορούσα να βρω λογική σε πολλές συμπεριφορές στην εξέλιξη της κοινωνίας. Οπότε είπα να το κατακερματίσω και να το δω ψυχρά, επιστημονικά». Η αναγωγή του συναισθήματος σε νευρωνική δραστηριότητα είναι, όπως λέει, ένας τρόπος κατανόησης και αποδοχής.
Η ενασχόλησή της με το πορτρέτο συνδέεται και με τη θεωρία του βλέμματος του Michel Foucault, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης έρευνας που ακολουθεί η ίδια σε διδακτορικό επίπεδο. Στο μανιφέστο της σημειώνει ότι «το βλέμμα δεν λειτουργεί ως έκφραση ή αφήγηση, αλλά ως μηχανισμός ελέγχου». Η συνάντηση δύο βλεμμάτων, στον δημόσιο χώρο της βιτρίνας, γίνεται έτσι δοκιμή ενεργοποίησης: είτε το σύστημα περνά στο «1» είτε παραμένει στο «0». Από το ζωγραφικό στο φωτογραφικό πορτρέτο – εκεί έρχεται και η τεχνολογία αναγκαστικά.
Η επιλογή του χώρου
Η επιλογή των Βιτρινών του ΟΤΕ ως εκθεσιακού χώρου προσφέρει τη δυνατότητα για νέα ανάγνωση των έργων της καλλιτέχνιδας. Πρόκειται για έναν διάφανο, δημόσιο χώρο, εκτεθειμένο στο βλέμμα κάθε περαστικού.«Αν είχα να διαλέξω, λόγω του μεγέθους, ήθελα να προκαλέσω ένα δέος, να τραβήξω την προσοχή ώστε κάποιος να σταθεί μπροστά στο έργο και να αφεθεί, να σκεφτεί».
Εικαστική επιμέλεια: Γιάννης Αργυριάδης
Φωτογραφίες:Άκης Ταχματζίδης
Διάρκεια: έως 28 Φεβρουαρίου 2026
