Η πρώτη, με τίτλο «Martial Raysse. Sinéma», επικεντρώνεται στο λιγότερο γνωστό κινηματογραφικό και βιντεογραφικό έργο του Γάλλου καλλιτέχνη Martial Raysse. Η δεύτερη, «Ευρωπαϊκή Pop. Η μάχη των ρεαλισμών και των αφηγήσεων», αντλεί από τις συλλογές του Μουσείου και ιδιωτικές συλλογές για να εξετάσει πώς η αναπαράσταση επανήλθε δυναμικά κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Οι δύο εκθέσεις λειτουργούν ως ένα ενδιαφέρον δίπτυχο: η μία εστιάζει σε μια ισχυρή φωνή ενός απρόβλεπτου δημιουργού, η άλλη σε ένα ευρύτερο καλλιτεχνικό τοπίο.
Η έκθεση για τον Raysse έχει ως πυρήνα τα φιλμ και τα βίντεο που δημιούργησε από το 1966 έως το 2008. Αν και το όνομά του έχει συνδεθεί με την ευρωπαϊκή Pop και τους Νέους Ρεαλιστές, το κινούμενο έργο του παραμένει σχετικά άγνωστο στο ελληνικό κοινό. Στις αίθουσες του Μουσείου, η κινούμενη εικόνα παρουσιάζεται ως φυσική συνέχεια της ζωγραφικής του και σε διάλογο με αυτήν. Ο Raysse μεταχειρίζεται το φιλμ όπως τον καμβά: με έντονο χρώμα, τεχνικά εφέ, ειρωνεία και επίγνωση της μαζικής κουλτούρας που διαμόρφωσε τη δεκαετία του 1960. Η προσωπική του χρωματική γλώσσα, η «Martial color», συνομιλεί με το Technicolor και τη διαφημιστική αισθητική της εποχής, χωρίς να εγκαταλείπει τη ζωγραφική σκέψη.
Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του MOMUS-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και επιμελήτρια των εκθέσεων Θούλη Μισιρλόγλου, υπογραμμίζει τη σημασία αυτής της πρώτης εκτενούς παρουσίασης του κινηματογραφικού έργου του Raysse στην Ελλάδα: «Είναι μεγάλη χαρά για το Μουσείο να φιλοξενεί την έκθεση αυτή σε συνδιοργάνωση με το Fonds Martial Raysse. Πρόκειται για έναν σπουδαίο καλλιτέχνη, διεθνώς αναγνωρισμένο, που στην Ελλάδα δεν είναι τόσο γνωστός. Η αφετηρία ήταν το έργο του που διαθέτουμε στη συλλογή μας, από τη δωρεά του Αλέξανδρου Ιόλα, ένα ιστορικό έργο με πορτρέτα μεταβλητής γεωμετρίας. Από εκεί ξεκινήσαμε για να αναδείξουμε μια πολυδιάστατη διαδρομή. Ο Raysse είναι ζωγράφος σε όλη του την πορεία, αλλά παράλληλα δημιούργησε εγκαταστάσεις, βίντεο και φιλμ. Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκονται τα φιλμ και τα βίντεο, όπου το χιούμορ και η ανατροπή λειτουργούν με τρόπο απρόβλεπτο. Είναι ένας καλλιτέχνης που συχνά βρέθηκε μπροστά από την εποχή του».
Ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα
Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του MOMUS-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και επιμελήτρια των εκθέσεων Θούλη Μισιρλόγλου
Στα έργα που παρουσιάζονται, η ανθρώπινη μορφή, τα τοπία και οι μυθολογικές αναφορές συνυπάρχουν με την καταναλωτική πραγματικότητα. Ο Raysse επηρεάστηκε από τη διαφήμιση και τη μαζική παραγωγή, αλλά ταυτόχρονα διατήρησε μια κριτική απόσταση. Κάποια στιγμή απομακρύνθηκε από τον πυρήνα της καλλιτεχνικής σκηνής, εγκαταστάθηκε στον νότο της Γαλλίας και επαναπροσδιόρισε τη σχέση του με την τέχνη.
Η κ. Μισιρλόγλου επιμένει στην ιδιαιτερότητα αυτής της στάσης: «Είναι μεγάλο προνόμιο για ένα μουσείο να παρουσιάζει έναν καλλιτέχνη όπως ο Raysse, από τα πιο ελεύθερα και ανεξάρτητα πνεύματα της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής τέχνης. Δεν βολεύτηκε ποτέ σε μια μανιέρα. Το έργο του είναι πολλαπλό, κινείται ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Ακόμη και όταν δουλεύει με την κινούμενη εικόνα, επιστρέφει στην απλότητα της ζωγραφικής. Χρησιμοποιεί το φιλμ σαν να είναι πίνακας. Και ενώ βρίσκεται στον πυρήνα της σύγχρονης τέχνης, σκέφτεται τους κλασικούς, κάνει τοιχογραφίες με μυθολογικά θέματα, εμπνέεται από την “Οδύσσεια”, τον ενδιαφέρει η αλληγορία».
Από τα πρώτα πειραματικά φιλμ της έγχρωμης τηλεόρασης έως τα μεταγενέστερα βίντεο, ο Raysse διερευνά τη σχέση εικόνας και πραγματικότητας. Όπως είχε δηλώσει ο ίδιος, ο κινηματογράφος λειτουργεί για εκείνον σαν «σεισμολογική καταγραφή» των εικόνων που περνούν από το μυαλό του. Στο πλαίσιο της έκθεσης, η φράση αυτή αποκτά υλική διάσταση: κάθε προβολή αποτελεί επέκταση της ζωγραφικής του σκέψης.
Για τον γιο του καλλιτέχνη Alban Raysse, πρόεδρο του Fonds Martial Raysse, η ανάδειξη αυτής της λιγότερο προβεβλημένης ενότητας του έργου του πατέρα του στο ελληνικό κοινό αποκτά ξεχωριστή σημασία. «Όλοι έχουν εστιάσει στα έργα του της δεκαετίας του ’60, ωστόσο η δουλειά του συνέχισε να εξελίσσεται τα επόμενα 60 χρόνια. Είναι σημαντικό να δείξουμε και τις άλλες πλευρές της καλλιτεχνικής του έκφρασης», τόνισε και πρόσθεσε: «Ήταν μία μεγάλη ευκαιρία να δουλέψουμε με τους ανθρώπους του MOMus και είναι σημαντικό για εμάς να βρισκόμαστε στην Ελλάδα, διότι τρέφουμε μεγάλη αγάπη για τη χώρα και την Ιστορία της».
Η έκθεση συνδιοργανώνεται με το Fonds Martial Raysse.
Βοηθός επιμελητής: Θοδωρής Μάρκογλου
Η μάχη των ρεαλισμών
Η δεύτερη έκθεση, «Ευρωπαϊκή Pop. Η μάχη των ρεαλισμών και των αφηγήσεων», μετατοπίζει το βλέμμα από την ατομική περίπτωση σε ένα συλλογικό φαινόμενο. Με έργα από τις συλλογές του MΟΜus και ιδιωτικές συλλογές, παρουσιάζονται καλλιτέχνες που συνδέθηκαν με τη Nouvelle Figuration ή τους Νέους Ρεαλιστές, καθώς και δημιουργοί που κινήθηκαν στον απόηχό τους. Ανάμεσά τους οι Arman, Eduardo Arroyo, Νίκος Κεσσανλής, Jean Tinguely και Jacques Villeglé. Η αναγνωρίσιμη εικόνα επιστρέφει δυναμικά μετά την κυριαρχία της αφαίρεσης, σχολιάζοντας την κοινωνική αποξένωση, την πολιτική ένταση αλά και την επιρροή των ΜΜΕ.
Σύμφωνα με τη Θούλη Μισιρλόγλου, η έκθεση αυτή συνομιλεί άμεσα με τη συλλογή του Μουσείου και αναδεικνύει τη θέση της ελληνικής τέχνης στον διεθνή διάλογο: «Οι δύο εκθέσεις φωτίζουν τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, εμβαθύνοντας σε κομβικά σημεία της συλλογής μας. Μας απασχολεί τι συμβαίνει στα δύο μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής, το Παρίσι και η Νέα Υόρκη, και πώς οι Έλληνες καλλιτέχνες που σπούδασαν στο εξωτερικό συμμετείχαν σε αυτή τη συζήτηση. Είναι μια στιγμή εξωστρέφειας της ελληνικής τέχνης. Θέλουμε να δείξουμε τους προβληματισμούς εκείνων των δεκαετιών, που παραμένουν επίκαιροι. Η αναπαράσταση δεν επιστρέφει ως απλή αντιγραφή της πραγματικότητας, αλλά ως τρόπος να αποδοθούν οι εσωτερικές συγκρούσεις και οι κοινωνικές αντιφάσεις».
Καλλιτέχνες: Arman, Eduardo Arroyo, Δανιήλ (Παναγόπουλος), Erik Dietman, Erró, Hervé Fischer, Raymond Hains, Νίκος Κεσσανλής, Peter Klasen, Jacques Monory, Παύλος (Διονυσόπουλος), Jean-Pierre Raynaud, Χρύσα Ρωμανού, Antonio Segui, Βασίλης Σκυλάκος, Yvon Taillandier, Jean Tinguely, Jacques Villeglé.
Βοηθός επιμελητή: Κατερίνα Σύρογλου
Διάρκεια εκθέσεων: έως 12 Απριλίου 2026
