Στην καρδιά του εγχειρήματος βρίσκονται τέσσερις μουσικοί με διεθνή παρουσία, διαφορετικές αφετηρίες και κοινό ενδιαφέρον για τη διεύρυνση της σύγχρονης μουσικής γλώσσας: Ο Χρήστος Χατζής, ο Αντώνης Σουσάμογλου, ο Χρήστος Ραφαηλίδης και ο Πέτρος Κλαμπάνης. Οι δύο πρώτοι προέρχονται από τη σύγχρονη κλασική μουσική, οι άλλοι δύο από την τζαζ. Ζουν και εργάζονται σε τέσσερις διαφορετικές πόλεις, σε δύο ηπείρους: Τορόντο, Νέα Υόρκη, Θεσσαλονίκη, Αθήνα. Η χιλιομετρική απόσταση, παρά τις πρακτικές δυσκολίες που επιφύλασσε, αναδείχθηκε εντέλει σε οργανικό μέρος της ταυτότητας του έργου. Στη σκηνή, το πρότζεκτ παρουσιάζεται ως επταμελές σχήμα, με τους τέσσερις μουσικούς να πλαισιώνονται από τους David Alexander Bogorad (βιολί), Αθανάσιο Σουργκούνη (βιόλα) και Βασίλη Σαΐτη (βιολοντσέλο).
Η πρώτη παρουσίαση της δουλειάς έγινε τον Ιούλιο του 2022 στο Φεστιβάλ Αθηνών. Έκτοτε, το υλικό ωρίμασε, ηχογραφήθηκε, ξαναδουλεύτηκε και τώρα επιστρέφει για μια νέα παρουσίαση στη σκηνή. Όπως εξηγεί ο Αντώνης Σουσάμογλου, πρόκειται ουσιαστικά για την πρώτη επίσημη παρουσίαση του δίσκου στο κοινό, μετά από μια διαδρομή που ξεκίνησε ζωντανά στη σκηνή, πέρασε από το στούντιο και επανέρχεται στο live με νέες προοπτικές. «Έχουμε πρωτοεμφανιστεί στο Φεστιβάλ Αθηνών με την ίδια σύνθεση, αλλά είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζουμε το άλμπουμ επίσημα, αφού ηχογραφήθηκε και πήρε την τελική του μορφή. Μετά τη συναυλία αποφασίσαμε να δουλέψουμε το υλικό παραπάνω, να το αφήσουμε να ωριμάσει. Η μίνι περιοδεία ξεκίνησε από την Κοζάνη, συνεχίζεται η Θεσσαλονίκη και ακολουθεί η Αθήνα. Η διαδρομή ήταν live, ηχογράφηση και επιστροφή στο live — και μάλιστα με καινούργιο υλικό, γιατί ήδη συζητάμε να διευρύνουμε το ρεπερτόριό μας».
Η δημιουργία του Climate Change αποδείχτηκε σύνθετη και απαιτητική υπόθεση. Για σχεδόν δύο χρόνια, η ομάδα προσπαθούσε να λύσει ένα παζλ: τέσσερις δημιουργοί σε διαφορετικά σημεία του ορίζοντα, που προέρχονταν από διαφορετικά μουσικά ιδιώματα, έπρεπε να βρουν όχι μόνο κοινό καλλιτεχνικό έδαφος, αλλά και κοινό χρόνο και χώρο.
«Ήταν εξαιρετικά περίπλοκο, όχι μόνο ως καλλιτεχνική δημιουργία –γιατί μιλάμε για τη συνάντηση δύο μουσικών κόσμων που είναι πολύ απαιτητική συνθετική διαδικασία– αλλά και πρακτικά. Ζούσαμε σε δύο ηπείρους, σε τέσσερις πόλεις, και έπρεπε να καταφέρουμε όχι μόνο να συνυπάρξουν τα μουσικά μας ιδιώματα, αλλά να βρεθούμε και εμείς στον ίδιο χώρο. Να βρούμε ημερομηνίες μέσα σε πολύ περίπλοκες ατζέντες», σημειώνει ο Αντώνης Σουσάμογλου.
Το ίδιο το όνομα Climate Change παραπέμπει σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Από τη μία, υποδηλώνει την αλλαγή του μουσικού κλίματος: τη διάθεση να καταστούν πιο ανοιχτά και φιλόξενα τα οικοσυστήματα μέσα στα οποία μεγάλωσε ο καθένας τους —η τζαζ, η σύγχρονη κλασική, η world music. Από την άλλη, αναδύεται η αγωνία για την κατάσταση του κόσμου μας. Ο Αντώνης Σουσάμογλου τονίζει: «Θέλουμε να αλλάξουμε το οικοσύστημα μέσα στο οποίο μεγαλώσαμε, να το κάνουμε πιο δεκτικό, πιο φιλόξενο στο να συνυπάρξει με κάτι άλλο. Αυτό είναι, νομίζω, ένα κομμάτι του εαυτού μας. Υπάρχει όμως και το climate change ως κυριολεξία: η αγωνία για όσα συμβαίνουν στον πλανήτη, από την οποία κανείς δεν μπορεί να αποστρέψει το βλέμμα του. Αυτή η αγωνία υπάρχει και μέσα στη μουσική, και έρχεται κυρίως από τη μουσική του Χρήστου Χατζή, που συνέλαβε δημιουργικά το πώς μεταφράζεται αυτή η ιδέα της συνύπαρξης σε ήχο».
Όπως θυμάται ο Αντώνης Σουσάμογλου, την περίοδο που σπούδαζε, η σύγχρονη μουσική είχε, σε μεγάλο της μέρος, μια ιδιαίτερα στενή και αυστηρή ταυτότητα. Επρόκειτο, όπως λέει, για έναν χώρο «με εξαιρετικά ταλαντούχους ανθρώπους, σπουδαίους δημιουργούς και σημαντικές συνθετικές αρετές, αλλά και με σαφή όρια ως προς το ποιοι και πώς μπορούσαν να κινηθούν μέσα του». Σε μουσικούς όπως ο ίδιος και ο Χρήστος Χατζής, που προέρχονται από τον χώρο της σύγχρονης κλασικής μουσικής, ενεργοποίησε ένα κοινό ένστικτο. «Θέλαμε η μουσική που κάνουμε να είναι φρέσκια και σύγχρονη. Να έχει τις αρετές που μας έχει δώσει η μουσική του 20ού αιώνα και ταυτόχρονα να απευθύνεται και στο θυμικό. Όχι μόνο στη διανόηση. Να απευθύνεται και στον ακροατή που η μόνη του αποστολή στη συναυλία είναι να αφεθεί σε ένα μουσικό ταξίδι», τονίζει.
Στο επίκεντρο του άλμπουμ βρίσκεται το Vanishing Point, όρος δανεισμένος από τη ζωγραφική: το φανταστικό σημείο του ορίζοντα όπου τέμνονται οι παράλληλες γραμμές. Τον τίτλο έδωσε Ένα έργο του Χρήστου Χατζή. «Το Vanishing Point μας συγκίνησε γιατί είναι ταυτόχρονα κάτι πολύ προσωπικό και κάτι συλλογικό. Είναι το κέντρο του καθενός μας, πολύ βαθιά εσωτερικά, αλλά και το σημείο όπου συναντιούνται οι πορείες όλων. Εκεί τέμνονται οι διαδρομές μας, οι διαφορές μας, οι επιθυμίες μας», λέει ο Αντώνης Σουσάμογλου. «Η ανάγκη για συνύπαρξη, για σεβασμό στη διαφορετικότητα, για να δεις το διαφορετικό όχι ως απειλή αλλά ως πλούτο. Αυτό, για μένα, έχει βαθύ υπαρξιακό περιεχόμενο».
Στο ερώτημα αν μια τέτοια σύμπραξη ισχυρών δημιουργικών προσωπικοτήτων με υψηλές καλλιτεχνικές και τεχνικές απαιτήσεις μπορεί να λειτουργήσει απρόσκοπτα, ο Αντώνης Σουσάμογλου απαντά «και ναι και όχι». Πρόκειται, όπως λέει, για μια διαδικασία απαιτητική και συχνά δύσκολη, καθώς η μουσική πράξη –και ειδικά σε έργα τόσο υψηλής ακρίβειας– προϋποθέτει εντατική προετοιμασία, πολλές πρόβες και τη συνύπαρξη πολλών διαφορετικών φωνών που καλούνται να συμφωνήσουν σε μια κοινή κατεύθυνση. Εκείνο που λειτουργεί καθοριστικά, όμως, είναι η συνειδητή απουσία εγωισμών. «Υπάρχει αυτό που λέμε “check your ego at the door”: “Άφησε τον εγωισμό σου έξω”», λέει. «Προσπαθούμε να υπερισχύει η καλύτερη ιδέα, ανεξάρτητα από το ποιος την είχε. Και επειδή η μουσική είναι δική μας, ο συνθέτης κάθε έργου έχει λίγο παραπάνω την ευθύνη της κατεύθυνσης — αυτό βοηθά ώστε να φιλτράρονται οι αποφάσεις. Παρ’ όλα αυτά όλοι είμαστε εξαιρετικά ενεργοί μέσα σε αυτήν τη διαδικασία».
Το έργο τοποθετείται απέναντι στη σύγχρονη κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα. «Μας απασχολεί πολύ το τι συμβαίνει στον κόσμο. Το ερώτημα “τι μπορώ να κάνω εγώ;” είναι βασανιστικό. Αυτό που ίσως αλλάζει την αίσθηση της αδυναμίας είναι το “μαζί”. Η μουσική ήταν πάντα το καλύτερο όχημα ενάντια στον ρατσισμό και τις φοβίες, γιατί είναι μια γλώσσα εξωλεκτική. Φτάνει σε ανθρώπους πέρα από σύνορα και περιορισμούς γλώσσας. Κατά κάποιον τρόπο, είναι μια απάντηση σε όλα αυτά τα συγκρουσιακά που ζούμε».
Χρήστος Χατζής Σύνθεση
Χρήστος Ραφαηλίδης Βιμπράφωνο, σύνθεση
Πέτρος Κλαμπάνης Κοντραμπάσο, φωνητικά, σύνθεση
Αντώνης Σουσάμογλου Βιολί, σύνθεση
David Alexander Bogorad Βιολί
Αθανάσιος Σουργκούνης Βιόλα
Βασίλης Σαΐτης Βιολοντσέλο
ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ
15€, 10€ (μειωμένο) Εισιτήρια: https://www.tch.gr/
