Από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα: Η Ars Moriendi ταξιδεύει με το «1984» στο Θέατρο Μικρό Γκλόρια

Μια θεατρική ομάδα με έδρα στη Θεσσαλονίκη αποφασίζει να δοκιμαστεί στην αθηναϊκή πιάτσα και αυτό δεν είναι κάτι που συμβαίνει συχνά. Η Ars Moriendi Theatre Group παρουσιάζει από την Τετάρτη 4 Μαρτίου στο Θέατρο Μικρό Γκλόρια της Αθήνας το «1984» του George Orwell, σε σκηνοθεσία Θάνου Νίκα

Στο ελληνικό θεατρικό τοπίο, η απόσταση μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αθήνας είναι μεγαλύτερη από τα χιλιόμετρα που χωρίζουν τις δύο πόλεις. Η Αθήνα συγκεντρώνει τη χρηματοδότηση, τα μεγάλα θέατρα, τους κριτικούς και το κοινό που μπορεί να εξασφαλίσει συνέχεια σε μια παραγωγή. Η Θεσσαλονίκη έχει ζωντανή θεατρική σκηνή, αλλά λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με εσωστρέφεια. Η θεατρική επικοινωνία γίνεται σχεδόν πάντα προς τη μία κατεύθυνση: από Νότο προς Βορρά, με αθηναϊκές παραγωγές να «περιοδεύουν» στη Θεσσαλονίκη, και όχι το αντίστροφο. Η Ars Moriendi Theatre Group, μια ομάδα με σχεδόν δύο δεκαετίες πορείας, υλοποιεί το αντίστροφο βήμα. «Μας ενδιαφέρει πολύ η πόλη μας να γνωρίζει ότι μια θεσσαλονικιώτικη ομάδα τολμά, δημιουργεί και συνεχίζει να ονειρεύεται δυνατά», δηλώνουν τα μέλη της.

Η ηθοποιός Άννα Μαρία Κόκκινου, μέλος της ομάδας, μιλάει για το ασυνήθιστο αυτό εγχείρημα: «Στη Θεσσαλονίκη έρχονται πολλές παραστάσεις από την Αθήνα. Οιομάδες της πόλης είναι δύσκολο να κατεβούν, γιατί στην Αθήνα υπάρχουν ήδη πάρα πολλοί θίασοι καιπαραγωγές — όταν παίζονται μέσα σε έναν μήνα 120 παραστάσεις, είναι δύσκολο», λέει. «Επιπλέον υπάρχειτο θέμα του κόστουςτης μετακίνησης και της διαμονής. Οι παραστάσεις που έρχονται από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη είναι μεγάλες παραγωγές που μπορούν να καλύψουν αυτά τα έξοδα. Οι μικρές ομάδες της Θεσσαλονίκης δεν μπορούν να τα καλύψουν μόνες τους».

Η Ars Moriendi το τόλμησε παρ' όλα αυτά και η απόφαση δεν ήταν παρορμητική. Το «1984» είχε ανέβει πρώτα στη Θεσσαλονίκη πριν από δύο χρόνια, με θετικές κριτικές και ανταπόκριση από το κοινό. «Όλη η ομάδα θέλαμε να το συνεχίσουμε και να το κατεβάσουμε στην Αθήνα», λέει η Άννα Μαρία Κόκκινου. «Είναι η πρότασή μας, ο τρόπος που εμείς βλέπουμε κάποια πράγματα. Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια έγιναν οι απαραίτητες συνεννοήσεις και είπαμε ότι ναι, θα το κάνουμε».

Από τον Orwell στο σήμερα

Το μυθιστόρημα του George Orwell, γραμμένο το 1949 ως προειδοποίηση για τον ολοκληρωτισμό, έχει επιστρέψει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης τα τελευταία χρόνια, καθώς ζητήματα παρακολούθησης, χειραγώγησης της πληροφορίας και συγκέντρωσης εξουσίας απασχολούν την επικαιρότητα.

Ο Θάνος Νίκας αντιμετωπίζει το εμβληματικό κείμενο ως υλικό που συνδιαλέγεται άμεσα με το σήμερα. «Το "1984" παρουσιάζεται ως μια προφητεία για το τέλος του κόσμου, όπου το σύστημα αποσκοπεί στον απόλυτο έλεγχο και την κατάργηση κάθε πραγματικής ελευθερίας των ανθρώπων. Μια σπουδή πάνω στη βία που έρχεται από την εξάρτηση των σημερινών νέων από τα κοινωνικά δίκτυα. Η μηχανή πλάθει γενιές υπερβολικά αφοσιωμένες στους ορισμούς των μηχανημάτων επικοινωνίας», σημειώνει ο σκηνοθέτης. Τι συμβαίνει όταν η γλώσσα παύει να περιγράφει την πραγματικότητα και αρχίζει να την κατασκευάζει; Όταν οι λέξεις γίνονται «αυτές που πρέπει», τα νοήματα μετακινούνται αθόρυβα και μαζί τους μετακινείται και η ευθύνη.

«Ο Orwell εμφάνισε αυτό που συμβαίνει στο μυθιστόρημα ως δυστοπία, παρ' όλα αυτά, στη σύγχρονη κοινωνία που ζούμε, μόνο δυστοπία δεν είναι», λέει η Άννα Μαρία Κόκκινου. «Φέρνει πράγματα που ζούμε και βιώνουμε όλοι σήμερα. Η συνεχής παρακολούθηση, η κάθε κίνηση που καταγράφεται γιατί είμαστε έρμαια των socialmedia. Πλέον οι άνθρωποι έχουν ηλεκτρονική ταυτότητα περισσότερο παρά προσωπική».

Η σκηνοθετική προσέγγιση δεν εστιάζει τόσο στον Μεγάλο Αδελφό ως πολιτική φιγούρα, αλλά στο πώς είναι να ζεις σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο όπου καμία κίνησή σου δεν περνά απαρατήρητη — και καμία επιλογή σου δεν είναι απαλλαγμένη από εξωτερική επιρροή. Η παράστασηαξιοποιεί την τεχνολογία ως σκηνικό εργαλείο με τρόπο που ενισχύει αυτήνακριβώς τη θεματική. Επί σκηνής οι προβολές δεν έρχονται από εξωτερική πηγή, αλλά τις δημιουργούν οι ίδιοι οι ηθοποιοί. «Πολλές σκηνές παίζονται εκείνη τη στιγμή ζωντανά, και παράλληλα μεταδίδονται σε οθόνη live», εξηγεί η Άννα Μαρία Κόκκινου.Αυτή η επιλογή παράγει ένα απρόβλεπτο αποτέλεσμα που τα μέλη της ομάδας παρατήρησαν κατά τις παραστάσεις στη Θεσσαλονίκη. «Αυτό που είναι προς διερεύνηση είναι το γιατί πολλοί θεατές, ενώ έχουν τους ηθοποιούς ζωντανά μπροστά τους, επιλέγουν να κοιτούν την οθόνη», λέει η Άννα Μαρία Κόκκινου. «Έχουμε τέτοια πρόσβαση σε πληθώρα εικόνων, που τείνουμε να πιστεύουμε ότι αυτό είναι το φυσιολογικό,ότι η διαμεσολαβημένη εικόνα είναι πιο "αληθινή" από την άμεση εμπειρία».

Η παράσταση δομείται γύρω από τις υποκειμενικές αναμνήσεις του Winston Smith, κρατώντας ανοιχτό το ερώτημα για τον θεατή: τι από όσα βλέπει είναι «αληθινό» μέσα στη λογική του έργου και τι είναι κατασκευή της μνήμης; «Όλο το έργο πραγματεύεται το τι είναι αυθεντικό. Παίζει ανάμεσα στη μνήμη, στην αυθεντική εμπειρία και σε αυτό που συμβαίνει στο παρόν», λέει η Άννα Μαρία Κόκκινου. «Ο George Orwell ήταν προφητικός επειδή προέβλεψε τη ραγδαία έκρηξη της τεχνολογίας. Κάθε φορά που υπάρχει σύστημα εξουσίας, βρίσκει τα μέσα της εποχής του. Σήμερα αυτή η τεχνολογία χρησιμοποιείται από τα καθεστώτα και τις κυβερνήσεις. Με άλλη μορφή από αυτήν που φανταζόταν ο Orwell — αλλά στην ουσία, το ίδιο πράγμα».

Η Ars Moriendi

Η Ars Moriendi ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2007 από τον σκηνοθέτη Θάνο Νίκα και τη Δρ. Θεατρολογίας Πηνελόπη Χατζηδημητρίου. Μέχρι σήμερα έχει ανεβάσει έργα των Δημήτρη Δημητριάδη, Shakespeare, Heiner Müller, Oscar Wilde, Sarah Kane, και πιο πρόσφατα το «Σλάντεκ» του Ödönvon Horváth στο Goethe-Institut Θεσσαλονίκης και στο ΠΛΥΦΑ στην Αθήνα. Έχει εμφανιστεί σε φεστιβάλ εντός και εκτός Ελλάδας, ακόμη και σε μη συμβατικούς χώρους: πρώην στρατόπεδα, αρχαιολογικά μουσεία, εγκαταλελειμμένα εργοστάσια.

Η παράσταση στο Μικρό Γκλόρια της Αθήνας παρουσιάζεται στο πλαίσιο του καλλιτεχνικού προγράμματος 2026 της Protasis Performative Productions - P³.

Μέσα από τη συνεργασία επιχειρείται η δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας ανάμεσα στα θεατρόφιλα κοινά Αθήνας και Θεσσαλονίκης, ενός μηχανισμού που θα μπορούσε να ωφελήσει και άλλες ομάδες που επιθυμούν να επεκτείνουν την εμβέλειά τους.