Για πέντε ημέρες, μαθητές και μαθήτριες από 34 σχολεία της Ελλάδας, της Πόλης, της Λευκωσίας, της Λάρνακας, της Ίμβρου, του Γιοχάνεσμπουργκ, του Λουμπουμπάσι και της Νέας Υόρκης θα συναντηθούν στο Ζωγράφειο Λύκειο για να συζητήσουν το έργο της συγγραφέα, να παρουσιάσουν εργασίες, να παρακολουθήσουν θεατρικές και μουσικές εκδηλώσεις.
Το συνέδριο, που διοργανώνεται από το Ζωγράφειο Λύκειο Κωνσταντινούπολης και τα Εκπαιδευτήρια Ε. Μαντουλίδη Θεσσαλονίκης του ομίλου Dukes Education, υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους μαθητικούς θεσμούς γύρω από την ελληνική λογοτεχνία.
Κάθε χρόνο η θεματική του επικεντρώνεται σε έναν μεγάλο συγγραφέα ή ποιητή, δίνοντας στους μαθητές την ευκαιρία να προσεγγίσουν το έργο του.
Οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν από 11 έως τις 15 Μαρτίου 2026 και θα συμμετάσχουν – πέρα από τους μαθητές – επιστήμονες, συγγραφείς, ποιητές, δημοσιογράφοι και καλλιτέχνες. Την έναρξη θα κηρύξει η ΑΘΠ ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος.
Η γέννηση ενός θεσμού
Ο Γιάννης Δεμιρτζόγλου Διευθυντής του Ζωγραφείου Λυκείου και η φιλόλογος Άσπα Χασιώτη, Γενική Διευθύντρια των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη οραματίστηκαν και υλοποιούν το συνέδριο με αφετηρία έναν ευρύτερο προβληματισμό: πώς μπορεί η διδασκαλία της λογοτεχνίας να ξεφύγει από τα στενά όρια της σχολικής τάξης.
Η Άσπα Χασιώτη εξηγεί: «Το πρώτο συνέδριο, το 2012, ήταν αφιερωμένο στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Την προηγούμενη χρονιά εργαζόμουν ακόμη στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και θυμάμαι ότι είχαμε οργανώσει αναγνώσεις σε αυλόγυρους εκκλησιών για να φέρουμε τον κόσμο πιο κοντά στο έργο του. Τότε σκέφτηκα: γιατί να μη γίνει κάτι παρόμοιο και στην Κωνσταντινούπολη; Να διαβάσουμε κείμενα, αλλά να φέρουμε και μαθητές. Είμαστε δάσκαλοι και θέλουμε τους μαθητές στο επίκεντρο της ζωής μας. Έτσι ξεκίνησε αυτή η ιδέα. Μαθητές, επιστήμονες, συγγραφείς, καλλιτέχνες βρέθηκαν από την αρχή μαζί. Πολλοί τότε θεωρούσαν ότι ήταν δύσκολο να γίνει. Όταν όμως ολοκληρώθηκε το πρώτο συνέδριο, όλοι κατάλαβαν ότι είχε γεννηθεί κάτι που άξιζε να συνεχιστεί».
Στα χρόνια που ακολούθησαν, το συνέδριο μεγάλωσε. Από τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και τον Κ.Π. Καβάφη μέχρι τον Γιάννη Ρίτσο και την Κική Δημουλά, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν σημαντικούς δημιουργούς των ελληνικών γραμμάτων, όχι μόνο ως αντικείμενο διδασκαλίας αλλά ως ζωντανό κομμάτι πολιτισμού. Η πανδημία δεν διέκοψε τη διοργάνωση. Αντίθετα, την οδήγησε σε μια νέα μορφή: για δύο χρόνια οι συναντήσεις έγιναν διαδικτυακά, κρατώντας ζωντανή την επαφή ανάμεσα στα σχολεία.
Η λογοτεχνία μέσα από τα μάτια των μαθητών
Για την Άσπα Χασιώτη, η μεγαλύτερη επιτυχία του συνεδρίου αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι προσεγγίζουν τη λογοτεχνία.
«Για μένα αυτή η δεκαετία είναι μια πορεία μαγική, γεμάτη δημιουργία και φαντασία. Δεν θυμάμαι καμία χρονιά που να ένιωσα απογοήτευση. Παρά τις δυσκολίες, τα παιδιά μάς ανταμείβουν πάντα με αυτά που σκέφτονται και λένε. Έχουν μια πολύ σύγχρονη και φρέσκια ματιά. Θυμάμαι, για παράδειγμα, έναν μαθητή που παρουσίασε τα ερωτικά ποιήματα του Ρίτσου και είπε ότι διάλεξε αυτή την ενότητα γιατί στο σχολείο δεν συζητούνται συχνά τέτοια θέματα. Ένας άλλος μαθητής είπε ότι η ποίηση τον έκανε να σκεφτεί τον έρωτα διαφορετικά. Τα παιδιά της Ίμβρου, πάλι, συνέδεσαν την εξορία του Ρίτσου με τη δική τους σχέση με τον τόπο τους. Εκεί καταλαβαίνεις πως η λογοτεχνία δεν είναι κάτι μακρινό. Τα βιώματα των συγγραφέων γίνονται βιώματα των παιδιών».
Η δομή του συνεδρίου ενθαρρύνει ακριβώς αυτή τη δημιουργική συνάντηση. Οι μαθητές παρουσιάζουν εργασίες, συμμετέχουν σε συζητήσεις με πανεπιστημιακούς και συγγραφείς και ενίοτε διαφωνούν μαζί τους, σε έναν διάλογο που ξεπερνά την τυπική σχέση δασκάλου-μαθητή. Επίσης, οι συμμετέχοντες μοιράζονται εμπειρίες εκτός των αιθουσών: επισκέψεις στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, περιηγήσεις στον Βόσπορο, συναντήσεις με τις τοπικές ελληνικές κοινότητες.
Η επιλογή της Κωνσταντινούπολης είναι κομβική για το συνέδριο. «Ο καμβάς της Πόλης κάνει όλο αυτό το ταξίδι ακόμη πιο έντονο. Η Κωνσταντινούπολη έχει μια ομορφιά που δεν είναι μόνο ιστορική, είναι και συναισθηματική για τους Έλληνες. Είναι μεγάλη και σε μέγεθος, μεγάλη και στην ψυχή μας», λέει η Άσπα Χασιώτη.
«Βλέπω κάθε χρόνο πώς μπαίνουν τα παιδιά στο Ζωγράφειο. Μου λένε ότι νιώθουν έναν κόμπο συγκίνησης. Βλέπουν αυτά τα μεγάλα σχολεία, τα ιδρύματα που δημιούργησαν οι προηγούμενες γενιές, και νιώθουν περηφάνια για την καταγωγή τους. Πηγαίνουμε στη Χάλκη, στη Σχολή Γαλατά και σε άλλους ιστορικούς χώρους. Όλα αυτά γίνονται κομμάτι της εμπειρίας τους. Όταν επιστρέφουν, δεν έχουν απλώς παρακολουθήσει ένα συνέδριο. Έχουν ζήσει μια μικρή διαδρομή μέσα στην Ιστορία».
«Ένα μήνυμα ότι συνεχίζουμε»
Στην καρδιά της διοργάνωσης βρίσκεται το Ζωγράφειο Λύκειο, που ιδρύθηκε το 1893 και συνεχίζει μέχρι σήμερα τη λειτουργία του, διατηρώντας ενεργό ρόλο στην εκπαιδευτική και πολιτιστική ζωή της ομογένειας. Ο διευθυντής του Ζωγραφείου, Γιάννης Δερμιτζόγλου, βλέπει το συνέδριο ως μια ευκαιρία να θυμίσει ότι η παρουσία της ελληνικής κοινότητας στην Πόλη παραμένει ζωντανή.
Ο ίδιος τονίζει: «Κάθε χρόνο περιμένουμε την έναρξη του συνεδρίου με μεγάλη αγωνία. Πολλές φορές το παρομοιάζω με μια δύσκολη εγκυμοσύνη. Υπάρχουν πάντα δυσκολίες, αβεβαιότητες, απρόβλεπτες καταστάσεις. Όταν όμως έρθει η στιγμή και ξεκινήσει, νιώθουμε τη χαρά που νιώθει κανείς όταν γεννιέται ένα παιδί. Για εμάς είναι μια μεγάλη γιορτή των γραμμάτων. Μαθητές από τέσσερις ηπείρους συναντιούνται εδώ, στο Ζωγράφειο, και αυτό έχει τεράστια σημασία. Θέλουμε να δείχνουμε ότι, παρά τις συνθήκες, συνεχίζουμε. Ότι η Ρωμιοσύνη δεν έχει σβήσει. Και γι’ αυτό οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους όσοι στηρίζουν αυτή την προσπάθεια».
Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε τα προηγούμενα χρόνια σε διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές συγκυρίες: από περιόδους έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μέχρι την πανδημία. Και φέτος με την κρίση στη Μέση Ανατολή τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Ωστόσο, οι διοργανωτές επέλεξαν να επιμείνουν στη συνέχεια της πορείας, θεωρώντας ότι η συνάντηση των μαθητών έχει αξία ακριβώς σε περιόδους αβεβαιότητας.
Η φετινή διοργάνωση είναι αφιερωμένη στη Διδώ Σωτηρίου, συγγραφέα που ασχολήθηκε βαθιά με τη Μικρά Ασία, τον ξεριζωμό και τη σχέση των λαών της περιοχής.
Η Άσπα Χασιώτη επισημαίνει: «Η Διδώ Σωτηρίου ήταν μια Μικρασιάτισσα με βαθιά πίστη στη συναδέλφωση των λαών. Αυτό το πνεύμα διαπερνά ολόκληρο το έργο της. Συχνά λέγεται ότι η γραφή της είναι ένας οδηγός για τον 21ο αιώνα. Μας δείχνει πώς μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει ακόμη και δύσκολες ιστορικές εμπειρίες χωρίς να εγκλωβιστεί στο τραύμα. Για αυτό και στο συνέδριο δεν θέλουμε να σταθούμε μόνο στις τραγικές πλευρές της Ιστορίας. Θέλουμε να δούμε τι προκύπτει μέσα από αυτές, πώς η μνήμη μπορεί να γίνει γνώση και δημιουργία».
Οι θεματικές του συνεδρίου θα εξετάσουν, μεταξύ άλλων, τη σχέση της Διδώς Σωτηρίου με τη δημοσιογραφία, τους χαρακτήρες των έργων της και τη σημασία των ιδεών της για τη σύγχρονη εποχή. Παράλληλα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει θεατρικές παραστάσεις, συζητήσεις με συγγραφείς και πανεπιστημιακούς, καθώς και πολιτιστικές διαδρομές στην Κωνσταντινούπολη και στα νησιά του Μαρμαρά.
Για τον Γιάννη Δερμιτζόγλου, το σημαντικότερο στοιχείο της διοργάνωσης είναι ότι φέρνει κοντά νέους από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς.
«Για εμάς το συνέδριο είναι κάτι περισσότερο από μια εκπαιδευτική εκδήλωση. Είναι μια συνάντηση νέων ανθρώπων που μοιράζονται την αγάπη για τη γλώσσα και τον πολιτισμό. Μαθητές από την Ελλάδα, την Αμερική, την Αφρική, από σχολεία της ομογένειας, έρχονται εδώ για να γνωριστούν μεταξύ τους. Πιστεύουμε ότι η τέχνη και η λογοτεχνία μπορούν να ενώσουν τους ανθρώπους. Γι’ αυτό θέλουμε, μέσα από αυτή τη διοργάνωση, να βάλουμε έστω κι ένα πετραδάκι στην κατεύθυνση της κατανόησης και της συμφιλίωσης. Όταν βλέπεις παιδιά από διαφορετικά μέρη του κόσμου να συζητούν για βιβλία και Ιστορία, καταλαβαίνεις ότι η παιδεία μπορεί πραγματικά να χτίσει γέφυρες».
Το πρόγραμμα του 10ου Διεθνούς Μαθητικού Συνεδρίου Λογοτεχνίας και περισσότερες πληροφορίες στο www.islic.org
Το Συνέδριο θα μεταδίδεται διαδικτυακά μέσω της ιστοσελίδας: https://www.livemedia.gr/sotiriou26
