Η πρόσφατη τουριστική έκθεση του INSETE Intelligence για τις 13 περιφέρειες της χώρας καταγράφει μια εικόνα ισχυρής τουριστικής βάσης, αλλά και κρίσιμων προκλήσεων που αφορούν τη χωρική συγκέντρωση της ζήτησης, τη διάρκεια παραμονής, την απόδοση των ξενοδοχειακών μονάδων και την ανάγκη στρατηγικής αναβάθμισης του τουριστικού προϊόντος.
Στον πυρήνα των «καυτών» θεμάτων βρίσκονται η έντονη εποχικότητα –ιδίως στη Χαλκιδική–, η αυξανόμενη παρουσία της βραχυχρόνιας μίσθωσης, η πίεση στις υποδομές και η ανάγκη ενίσχυσης της ποιότητας και της προστιθέμενης αξίας του ξενοδοχειακού κλάδου.
Ο τουρισμός ως βασικός πυλώνας της περιφερειακής οικονομίας
Η συμβολή του τουρισμού στην οικονομία της Κεντρικής Μακεδονίας είναι καθοριστική. Η Περιφέρεια συγκαταλέγεται στις πρώτες της χώρας ως προς τη συμμετοχή του τουρισμού στο περιφερειακό ΑΕΠ, ενώ ο κλάδος στηρίζει σημαντικό μέρος της απασχόλησης, άμεσα και έμμεσα. Η Θεσσαλονίκη λειτουργεί ως μητροπολιτικός κόμβος city break, συνεδριακού και επαγγελματικού τουρισμού, ενώ η Χαλκιδική παραμένει ο ισχυρότερος πόλος μαζικού θερινού τουρισμού στη Βόρεια Ελλάδα. Παράλληλα, περιοχές όπως η Πιερία, η Πέλλα, οι Σέρρες και η Ημαθία ενισχύουν σταδιακά το αποτύπωμά τους μέσα από εναλλακτικές μορφές τουρισμού, όπως ο ορεινός, ο θρησκευτικός, ο ιαματικός και ο πολιτιστικός.
Ξενοδοχειακό δυναμικό: συγκέντρωση και ανισορροπίες
Το ξενοδοχειακό δυναμικό της Κεντρικής Μακεδονίας χαρακτηρίζεται από έντονη γεωγραφική συγκέντρωση. Η Χαλκιδική απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των κλινών, ιδίως στις ανώτερες κατηγορίες, αποτελώντας την αιχμή του μοντέλου «ήλιος και θάλασσα». Αντίθετα, η Θεσσαλονίκη εμφανίζει υψηλή πυκνότητα αστικών ξενοδοχείων με έμφαση στα 4 και 5 αστέρων, εξυπηρετώντας τόσο τουρισμό αναψυχής όσο και επαγγελματικά ταξίδια. Στις υπόλοιπες Περιφερειακές Ενότητες κυριαρχούν μικρότερες μονάδες, με περιορισμένη δυναμικότητα και συχνά χαμηλότερη κατηγορία, γεγονός που επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα και τη δυνατότητα προσέλκυσης επισκεπτών υψηλότερης δαπάνης.
Ειδικότερα, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας συγκέντρωσε το 2024 περίπου το 11% των ξενοδοχειακών μονάδων και των κλινών της χώρας, με 1.127 ξενοδοχεία, 45.166 δωμάτια και 92.057 κλίνες, καταλαμβάνοντας σταθερά μία από τις πρώτες θέσεις πανελλαδικά ως προς τη δυναμικότητα φιλοξενίας. Το ξενοδοχειακό προϊόν εμφανίζει ισχυρή παρουσία χαμηλών και μεσαίων κατηγοριών, καθώς το 81% των μονάδων ανήκει στις κατηγορίες 1–3**, ενώ τα 4 και 5** αντιστοιχούν μόλις στο 18% των ξενοδοχείων, στοιχείο που επηρεάζει τη μέση δαπάνη και τη συνολική αξία του τουριστικού προϊόντος.
Τουριστική κίνηση και αγορές προέλευσης
Η Κεντρική Μακεδονία καταγράφει ισχυρές επιδόσεις στις αφίξεις, με καθοριστικό ρόλο τόσο του Αεροδρομίου «Μακεδονία» όσο και του οδικού τουρισμού από τα Βαλκάνια. Οι οδικές αφίξεις παραμένουν κρίσιμες, ιδίως για τη Χαλκιδική και τις παραμεθόριες περιοχές, διαμορφώνοντας όμως ένα προφίλ επισκέπτη με χαμηλότερη μέση δαπάνη και μικρότερη διάρκεια παραμονής. Παράλληλα, η αεροπορική κίνηση ενισχύει την εξωστρέφεια της Περιφέρειας, ιδίως προς αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενισχύοντας τη θέση της Θεσσαλονίκης ως πύλης εισόδου για τη Βόρεια Ελλάδα.
Aντιπροσωπεύει το 18% των επισκέψεων που καταγράφηκαν στην Ελλάδα το 2024 σημειώνοντας αύξηση κατά +7% (από 6,6 εκατ. το 2023 σε 7,0 εκατ. το 2024). Επιμέρους, η εικόνα ήταν μικτή, με τις αγορές της Βουλγαρίας (-7%, από 1,8 εκατ. το 2023 σε 1,7 εκατ. το 2024), της Σερβίας (-5%, από 426 χιλ. το 2023 σε 404 χιλ. το 2024), της Ρουμανίας (-14%, από 468 χιλ. το 2023 σε 401 χιλ. το 2024) και του Ην. Βασιλείου (-16%, από 252 χιλ. το 2023 σε 212 χιλ. το 2024) να σημειώνουν μείωση ενώ αντίθετα οι αγορές της Βόρειας Μακεδονίας (+44%, από 1,1 εκατ. το 2023 σε 1,6 εκατ. το 2024), της Γερμανίας (+8%, από 917 χιλ. το 2023 σε 989 χιλ. το 2024), της Κύπρου (+13%, από 136 χιλ. το 2023 σε 153 χιλ. το 2024) και των Λοιπών (+11%, από 1,5 εκατ. το 2023 σε 1,6 εκατ. το 2024) αύξηση.
Αναφορικά με την ποσοστιαία κατανομή για το 2024, οι επισκέπτες από την Βουλγαρία κατέχουν το υψηλότερο μερίδιο με 24% (28% το 2023) και ακολουθούν από την Βόρεια Μακεδονία με 22% (16% το 2023), από την Γερμανία με 14% (αμετάβλητο σε σχέση με το 2023), από την Σερβία με 6% (αμετάβλητο σε σχέση με το 2023), από την Ρουμανία με 6% (7% το 2023), από το Ην. Βασίλειο με 3% (4% το 2023), από την Κύπρο με 2% (αμετάβλητο σε σχέση με το 2023) και από τις Λοιπές με 23% (22% το 2023).
Ωστόσο, ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εικόνα της μέσης δαπάνης ανά επίσκεψη, η οποία στην Κεντρική Μακεδονία μειώθηκε κατά 8% την περίοδο 2023–2024, από 231 ευρώ σε 211 ευρώ, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο των 523 ευρώ το 2024. Η Περιφέρεια κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις πανελλαδικά ως προς τη δαπάνη ανά επισκέπτη, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη σύντομη διάρκεια παραμονής και το προφίλ των αγορών προέλευσης.
Η ανάλυση της μέσης δαπάνης ανά χώρα προέλευσης δείχνει επίσης έντονες διαφοροποιήσεις ενώ και η διανυκτέρευση κατέγραψε μείωση 4%. Το 2024, η δαπάνη επισκεπτών από τη Σερβία μειώθηκε κατά 43% (στα 154 ευρώ), από τη Βόρεια Μακεδονία κατά 49% (στα 34 ευρώ) και από το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 34% (στα 285 ευρώ). Αντίθετα, αυξήσεις καταγράφηκαν από αγορές όπως η Βουλγαρία (+64%, στα 75 ευρώ) και η Ρουμανία (+22%, στα 345 ευρώ), επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο του οδικού τουρισμού χαμηλής και μεσαίας δαπάνης στο συνολικό οικονομικό αποτύπωμα της Περιφέρειας.
Δείκτες απόδοσης και προκλήσεις για τα ξενοδοχεία
Η πληρότητα των ξενοδοχειακών καταλυμάτων στην Κεντρική Μακεδονία παρουσίασε υποχώρηση το 2024, διαμορφούμενη στο 49%, από 53% το 2023, επίδοση χαμηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο που ανήλθε στο 51%. Αν και η Περιφέρεια συγκαταλέγεται στις πέντε ισχυρότερες τουριστικές περιοχές της χώρας, η μείωση της πληρότητας αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη εξάρτηση από την εποχική ζήτηση και τη δυσκολία διατήρησης υψηλών επιδόσεων εκτός θερινής περιόδου.
Επιμέρους, η εικόνα ήταν μικτή, με τις Ενότητες Χαλκιδικής (από 61% το 2023 σε 52% το 2024), Πιερίας (από 45% το 2023 σε 43% το 2024) και Πέλλας (από 23,0% το 2023 σε 22,9% το 2024) να καταγράφουν επιδείνωση ενώ αντίθετα οι Ενότητες Θεσσαλονίκης (από 54% το 2023 σε 55% το 2024), Σερρών (από 44% το 2023 σε 47% το 2024), Κιλκίς (από 39% το 2023 σε 45% το 2024) και Ημαθίας (από 34% το 2023 σε 41% το 2024) βελτίωση.
Παρά τη θετική εικόνα σε αφίξεις και διανυκτερεύσεις, οι δείκτες απόδοσης των ξενοδοχείων αναδεικνύουν δομικές προκλήσεις. Η πληρότητα παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις ανά περιοχή και εποχή, με υψηλές επιδόσεις τους θερινούς μήνες στη Χαλκιδική και σαφώς χαμηλότερα επίπεδα εκτός αιχμής. Η μέση διάρκεια παραμονής παραμένει σχετικά περιορισμένη, ιδίως στα αστικά ξενοδοχεία, γεγονός που επηρεάζει τα συνολικά έσοδα, αναδεικνύοντας το δομικό πρόβλημα της Περιφέρειας: υψηλός όγκος επισκεπτών χωρίς αντίστοιχη οικονομική απόδοση.
Παράλληλα, η πίεση από τα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης εντείνει τον ανταγωνισμό, κυρίως στα αστικά κέντρα και σε δημοφιλείς τουριστικές περιοχές. Τον Ιούλιο του 2024, η Κεντρική Μακεδονία διέθετε 26.636 καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, με 47.443 δωμάτια και 116.116 κλίνες, υπερβαίνοντας σε δυναμικότητα τις ξενοδοχειακές κλίνες. Η Χαλκιδική συγκεντρώνει το 61% των κλινών βραχυχρόνιας μίσθωσης (70.957 κλίνες), ενώ η Θεσσαλονίκη το 27% (31.713 κλίνες), γεγονός που εντείνει τον ανταγωνισμό με τα ξενοδοχεία, ιδιαίτερα στις αστικές και παραθαλάσσιες περιοχές.
Υποδομές, εμπειρία και διαφοροποίηση του προϊόντος
Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε επίπεδο υποδομών και εμπειριών. Το αναβαθμισμένο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης, το λιμάνι, οι οδικοί άξονες και η λειτουργία του Μετρό ενισχύουν την προσβασιμότητα, ενώ ο πλούτος φυσικών και πολιτιστικών πόρων –από τον Όλυμπο και τις λίμνες μέχρι τους αρχαιολογικούς χώρους και τη γαστρονομία– προσφέρει δυνατότητες για επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη για πιο στοχευμένο χωροταξικό σχεδιασμό, αναβάθμιση των υπηρεσιών και ενίσχυση της ποιότητας, ώστε ο τουρισμός να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη οικονομική αξία και βιώσιμη ανάπτυξη.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Συνολικά, ο τουρισμός της Κεντρικής Μακεδονίας βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης, αλλά καλείται να περάσει από την ποσοτική στη ποιοτική μεγέθυνση. Ο ξενοδοχειακός κλάδος, ως βασικός μοχλός της τουριστικής οικονομίας, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης. Η ενίσχυση των επενδύσεων, η διαφοροποίηση του προϊόντος, η αναβάθμιση των υπηρεσιών και η καλύτερη διαχείριση της ζήτησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις, ώστε η Περιφέρεια να κεφαλαιοποιήσει τα πλεονεκτήματά της και να ενισχύσει τη θέση της στον ευρωπαϊκό τουριστικό χάρτη.
