Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα πιο εκτεταμένα και λειτουργικά δίκτυα φαρμακείων στην Ευρώπη, με άμεση πρόσβαση των πολιτών σε φάρμακα, συμβουλευτική και βασικές υπηρεσίες υγείας. Την ίδια στιγμή, όμως, οι διαρκείς ελλείψεις φαρμάκων, η οικονομική πίεση, το ασταθές θεσμικό πλαίσιο και η ανάγκη ψηφιακού εκσυγχρονισμού διαμορφώνουν ένα απαιτητικό περιβάλλον για τους επαγγελματίες του κλάδου.
Η Κεντρική Μακεδονία και ειδικά η Θεσσαλονίκη αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυναμικής. Πρόκειται για τη δεύτερη περιοχή στην Ελλάδα –και στην Ευρώπη– σε πυκνότητα φαρμακείων, με 11,2 φαρμακεία και 12,2 φαρμακοποιούς ανά 10.000 κατοίκους, στοιχεία που μεταφράζονται σε υψηλή προσβασιμότητα και ουσιαστική υπεραξία για τον πολίτη. Σε αυτό το περιβάλλον, ο φαρμακοποιός της Θεσσαλονίκης έχει εξελιχθεί σε επιστημονικό σύμβουλο υγείας, με ενεργό ρόλο στην πρόληψη, στην ορθολογική χρήση φαρμάκων και στην υγειονομική εκπαίδευση του πληθυσμού.
Όπως επισήμανε μιλώντας στα Μακεδονικά Νέα ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου (ΠΣΦ), Απόστολος Βαλτάς, το ζητούμενο πλέον είναι «η θεσμική αναγνώριση και αξιοποίηση αυτής της πραγματικότητας, με το φαρμακείο να αναδεικνύεται σε σύγχρονο κέντρο πρωτοβάθμιας φροντίδας». Η Βόρεια Ελλάδα, με το πυκνό δίκτυο φαρμακείων και τη μακρά παράδοση επιστημονικής κατάρτισης, μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο εφαρμογής καινοτόμων πολιτικών υγείας.
Ο κλάδος υπό πίεση: ελλείψεις, κόστος και θεσμικά κενά
Παρά τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα, ο φαρμακευτικός κλάδος καλείται να επιβιώσει και να εξελιχθεί μέσα σε ένα συχνά αντιφατικό περιβάλλον. Οι συνεχείς ελλείψεις φαρμάκων επιβαρύνουν καθημερινά τα φαρμακεία και προκαλούν εύλογη ανησυχία στους ασθενείς, ενώ η ασφυκτική οικονομική πίεση –με μειωμένα περιθώρια κέρδους, αυξημένα λειτουργικά κόστη και καθυστερήσεις πληρωμών από τον ΕΟΠΥΥ– περιορίζει τη βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Βαλτάς στη διάσπαση της φαρμακευτικής αγωγής, με την αυξανόμενη κατηγορία των Φαρμάκων Υψηλού Κόστους, τα οποία ενσωματώνουν καινοτόμα μόρια για τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών και διακινούνται μέσω διαφορετικών καναλιών διανομής. Παράλληλα, όπως σημείωσε, καταγράφεται αμφισβήτηση του θεσμικού ρόλου του φαρμακείου, μέσα από πρωτοβουλίες που επιχειρούν να υποκαταστήσουν τη φυσική παρουσία του φαρμακοποιού στη διάθεση φαρμάκων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η έλλειψη σταθερού θεσμικού πλαισίου για την αναγνώριση και αποζημίωση υπηρεσιών πρόληψης που ήδη παρέχουν τα φαρμακεία – από εμβολιασμούς και προληπτικούς ελέγχους έως τη φαρμακοθεραπευτική παρακολούθηση. «Η Πολιτεία οφείλει να συνεχίσει να βλέπει το φαρμακείο όχι ως απλό εμπορικό σημείο, αλλά ως αναπόσπαστο τμήμα του Εθνικού Συστήματος Υγείας», υπογραμμίζει ο πρόεδρος του ΠΦΣ, αναδεικνύοντας τον ρόλο του φαρμακοποιού στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και στην αποσυμφόρηση των νοσοκομείων.
Από την ανθεκτικότητα στην καινοτομία: ο ψηφιακός δρόμος του φαρμακείου
Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η τεχνολογία και ειδικά η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αναδεικνύονται σε καταλύτη αλλαγής. Όπως τόνισε στα Μακεδονικά Νέα ο κ. Βαλτάς, η φαρμακευτική πράξη αλλάζει ραγδαία και ο φαρμακοποιός οφείλει να παραμείνει στην πρώτη γραμμή της καινοτομίας. Η εμπειρία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, των self tests, των rapid tests και των εμβολιασμών έδειξε ότι τα ελληνικά φαρμακεία μπορούν να προσαρμόζονται γρήγορα, όταν υπάρχουν τα κατάλληλα εργαλεία και το θεσμικό πλαίσιο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το δωρεάν πανεπιστημιακό πρόγραμμα εκπαίδευσης για την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης και καινοτόμων τεχνολογιών στη φαρμακευτική επιστήμη και πρακτική, το οποίο ξεκίνησε στις 13 Οκτωβρίου. Το πρόγραμμα υλοποιείται από τον Ευρωπαϊκό Κόμβο Ψηφιακής Καινοτομίας HealthHub σε συνεργασία με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο, με επίσημη πιστοποίηση από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και επιστημονική επιμέλεια από την ομάδα Φαρμακευτικής του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Μια συνεργασία-ορόσημο για τον φαρμακοποιό του μέλλοντος
Η ιδέα για ένα πανελλαδικό πρόγραμμα εκπαίδευσης φαρμακοποιών στην ΤΝ γεννήθηκε, όπως εξήγησε ο κ. Βαλτάς, από τη διαπίστωση ότι μέχρι σήμερα η επίσημη εκπαίδευση σε τομείς όπως η ανάλυση δεδομένων, η ψηφιακή υγεία και η τεχνητή νοημοσύνη ήταν αποσπασματική. Στόχος της πρωτοβουλίας δεν είναι μόνο η θεωρητική κατάρτιση, αλλά η διαμόρφωση μιας νέας φαρμακευτικής κουλτούρας, όπου η τεχνολογία υπηρετεί την ανθρώπινη φροντίδα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η καινοτομία στον φαρμακευτικό κλάδο δεν περιορίζεται στην πληροφορική. Όπως είπε χαρακτηριστικά, συχνά διαφεύγει η καινοτομία που προέρχεται από τη βιοτεχνολογία και τη νανοτεχνολογία, παρότι ο φαρμακευτικός κλάδος είναι από τους πιο προοδευτικούς και ταχύτερα προσαρμοζόμενους στη νέα γνώση, την οποία προσφέρει στους ασθενείς «με έναν προσιτό, αθόρυβο και υπεύθυνο τρόπο».
Η συνεργασία μεταξύ HealthHub, ΠΦΣ και πανεπιστημίων σηματοδοτεί, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συλλόγου, ένα νέο μοντέλο συνεργατικού δικτύου καινοτομίας, που φέρνει κοντά την πανεπιστημιακή γνώση, την επαγγελματική πρακτική και τους εθνικούς κόμβους ψηφιακής καινοτομίας. Ένα πρότυπο που μπορεί να αποτελέσει οδηγό και για άλλες επαγγελματικές ομάδες υγείας.
Από τη θεωρία στην πράξη: τι μαθαίνει ο φαρμακοποιός
Το πρόγραμμα καλύπτει θεματικές άμεσα συνδεδεμένες με την καθημερινή λειτουργία του φαρμακείου: εισαγωγή στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη μηχανική μάθηση, βασικές αρχές ψηφιακής υγείας και big data, εφαρμογές AI στη φαρμακοθεραπεία, στην πρόληψη και στην επικοινωνία με τον ασθενή, καθώς και ζητήματα ηθικής, ασφάλειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι η εκπαίδευση δεν μένει θεωρητική. Κατά τον κ. Βαλτά, στο σύγχρονο φαρμακείο υπάρχουν ήδη “σιωπηλά” ενσωματωμένα στοιχεία Τεχνητής Νοημοσύνης: έξυπνη διαχείριση βάσεων δεδομένων, αυτοματοποιημένες διαδικασίες, διασυνδέσεις με εξωτερικά συστήματα, εργαλεία AI σε περιβάλλοντα όπως το οικοσύστημα Microsoft και το SQL, εφαρμογές στο e-commerce και στα marketplaces για στοχευμένες προτάσεις και διαχείριση στοκ, καθώς και έξυπνη αποθήκη που αξιοποιεί δεδομένα ταχυκινησίας και εποχικότητας.
Ο ρόλος του HealthHub είναι να αναδείξει αυτές τις δυνατότητες και να προσφέρει στοχευμένη καθοδήγηση, ώστε ο φαρμακοποιός να αξιοποιεί αποτελεσματικά τα εργαλεία που ήδη διαθέτει, ενισχύοντας τόσο την αποδοτικότητα της επιχείρησής του όσο και την ποιότητα φροντίδας προς τον ασθενή.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως επιταχυντής του κοινωνικού ρόλου
Η Τεχνητή Νοημοσύνη, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΠΦΣ, δεν έρχεται να αντικαταστήσει τον φαρμακοποιό, αλλά να τον ενδυναμώσει. Απελευθερώνει χρόνο από διοικητικές και επαναλαμβανόμενες διαδικασίες, επιτρέποντάς του να επικεντρωθεί περισσότερο στον άνθρωπο. Μέσα από τα εργαλεία AI, ο φαρμακοποιός μπορεί να προσφέρει πιο προσωποποιημένες συστάσεις, να εντοπίζει πιθανές αλληλεπιδράσεις φαρμάκων και να παρακολουθεί καλύτερα τη συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία.
Η σχέση φαρμακοποιού-ασθενούς γίνεται έτσι πιο ουσιαστική και διαδραστική, βασισμένη στην εμπιστοσύνη και στα δεδομένα, με την Τεχνητή Νοημοσύνη να λειτουργεί ως επιταχυντής του επιστημονικού και κοινωνικού ρόλου του φαρμακοποιού.
Ισχυρό μήνυμα από την αγορά: πάνω από 2.000 αιτήσεις
Το ενδιαφέρον της φαρμακευτικής κοινότητας αποτυπώνεται και αριθμητικά: οι αιτήσεις για το πρόγραμμα έχουν ξεπεράσει τις 2.000. Για τον κ. Βαλτά, αυτό αποτελεί ξεκάθαρη ένδειξη ότι οι φαρμακοποιοί επιθυμούν να εξελιχθούν και να ανταποκριθούν στις προκλήσεις της νέας εποχής. «Η ψηφιακή εκπαίδευση δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα και την εξέλιξη του επαγγέλματος», τονίζει, στέλνοντας ένα αισιόδοξο μήνυμα για το μέλλον του κλάδου.
Σε μια περίοδο που η υγεία, η οικονομία και η τεχνολογία διασταυρώνονται έντονα, η Βόρεια Ελλάδα και η Θεσσαλονίκη έχουν τη δυνατότητα να βρεθούν στην πρώτη γραμμή του ψηφιακού μετασχηματισμού της φαρμακευτικής πρακτικής.
Με ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό, πυκνό δίκτυο φαρμακείων και πρωτοβουλίες που γεφυρώνουν την επιστήμη με την πράξη, ο φαρμακευτικός κλάδος δείχνει ότι μπορεί όχι μόνο να αντέξει τις πιέσεις, αλλά και να μετατραπεί σε πυλώνα σύγχρονης πρωτοβάθμιας φροντίδας και καινοτομίας.
