Παράλληλα, σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η ανάπτυξη ρομπότ που θα αναλαμβάνουν να φέρουν εις πέρας τις καθημερινές δουλειές του σπιτιού, κάνοντας ακόμη και τον «Άνθρωπο των Δύο Αιώνων», μία ταινία επιστημονικής φαντασίας -τουλάχιστον για τα δεδομένα του 1999- όπου το οικιακό ρομπότ Άντριου (aka Ρόμπιν Γουίλιαμς) έδινε τον προσωπικό του αγώνα για χειραφέτηση, μία όχι και τόσο… απίθανη μελλοντική εξέλιξη.
Ακόμη και στην καθημερινότητα: σε σχολικές αίθουσες, πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, αλλά και… λεωφορεία, το ChatGPT -ένα σύστημα αναπτυγμένο με ΤΝ-, έχει καταφέρει να «τρυπώσει» στις ζωές ολοένα και περισσότερων ανθρώπων. Τα «σκονάκια» και τα λυσάρια των μαθητών, οι πτυχιακές εργασίες των φοιτητών, ακόμη και οι ψυχολόγοι, τείνουν να αντικατασταθούν από το εν λόγω εργαλείο.
Σε αυτό το συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, χιλιάδες νέοι στην Ελλάδα -παιδιά που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν «μέσα» στην τεχνολογία- καλούνται να λάβουν μία καθ’ όλα αναστρέψιμη, αλλά σημαντική απόφαση για τη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους: να επιλέξουν τη σχολή που θα τους οδηγήσει στο επάγγελμα που -πιθανώς- θα γίνει βασικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους.
Πέραν των αντικειμενικών επιδόσεων στις επερχόμενες εξετάσεις, αλλά και των προσωπικών προτιμήσεων, οι υποψήφιοι προσπαθούν να σταθμίσουν και έναν ακόμη -κατά γενική ομολογία- αστάθμητο παράγοντα: την εξέλιξη της τεχνολογίας και ειδικότερα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Πόσο εύκολο είναι να διαλέξει κανείς το επάγγελμα που θα ακολουθήσει στην εποχή της «έκρηξης» της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Επαγγέλματα σε… απειλή
Σε μία προσπάθεια αποτύπωσης των εξελίξεων, συνδυάζοντας τις προβλέψεις χιλιάδων εργοδοτών σε παγκόσμιο επίπεδο με τα στατιστικά δεδομένα απασχόλησης της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), η «Έκθεση για το Μέλλον της Εργασίας 2025» (Future of Jobs Report 2025) του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) καταγράφει τα επαγγέλματα που απειλούνται περισσότερο από την αυτοματοποίηση και τα ψηφιακά συστήματα:
- Γραμματειακές και διοικητικές θέσεις: Αυτοματοποιούνται μέσω ψηφιακών βοηθών, αυτοματοποίησης ροών εργασίας και συστημάτων συνομιλίας (chatbots).
- Ταμίες και υπάλληλοι συναλλαγών (σούπερ μάρκετ, γκισέ, εισιτήρια): Αντικαθίστανται από αυτόματους ταμειακούς σταθμούς, ηλεκτρονικές πληρωμές και συστήματα self-service.
- Τηλεφωνητές και telemarketers: Αντικαθίστανται μέσω τηλεφωνικών ψηφιακών βοηθών και αυτοματοποιημένων κέντρων κλήσεων (call centers).
- Λογιστές και βοηθοί λογιστηρίου: Αυτοματοποιούνται από συστήματα λογιστικής (ERP) και εργαλεία λογιστικής βασισμένα σε ΤΝ.
- Υπάλληλοι καταχώρισης δεδομένων: Επαναλαμβανόμενες εργασίες καταγραφής εκτελούνται πλέον από λογισμικό.
- Εργαζόμενοι στον κλάδο των εκτυπώσεων: Επηρεάζονται από την πλήρη ψηφιακή μετάβαση και από συστήματα διάταξης σελίδων με ΤΝ.
- Υπάλληλοι βιβλιοθηκών και αρχειοθέτησης: Ηλεκτρονικά αρχεία, αναγνώριση χαρακτήρων (OCR) και ΤΝ μειώνουν την ανάγκη για χειροκίνητη διαχείριση εγγράφων.
Οι τάσεις συρρίκνωσης στην Ελλάδα
Στην περίπτωση της Ελλάδας, σύμφωνα με το Skills Forecast του Cedefop, η συρρίκνωση της απασχόλησης την περίοδο έως το 2035 εντοπίζεται σε συγκεκριμένες επαγγελματικές κατηγορίες, με τη μεγαλύτερη πτώση να εντοπίζεται σε ειδικότητες χαμηλής ή μεσαίας εξειδίκευσης και αφορά ρόλους με επαναληπτικά καθήκοντα.
Συγκεκριμένα, μείωση της απασχόλησης καταγράφεται στα γεωργικά επαγγέλματα, εξέλιξη που αποδίδεται στη διαρθρωτική συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα και στη γήρανση του εργατικού δυναμικού, με την ετήσια πτώση της απασχόλησης να υπολογίζεται μεταξύ -3,6% και -4,2%,
Παράλληλα, τεχνικά και βιομηχανικά χειρωνακτικά επαγγέλματα, όπως οι οικοδόμοι και συναφείς ειδικότητες, καθώς και τεχνίτες μετάλλου και μηχανημάτων, αναμένεται να περιοριστούν, κυρίως λόγω της αυξανόμενης αυτοματοποίησης στη μεταποίηση και την παραγωγή.
Συρρίκνωση προβλέπεται επίσης για ορισμένες ενδιάμεσες ειδικότητες που υποστηρίζουν την παραγωγική διαδικασία, καθώς οι τεχνολογικές αλλαγές μειώνουν την ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης σε συγκεκριμένες λειτουργίες.
Τέλος, διοικητικά και γραμματειακά επαγγέλματα εμφανίζουν πτωτική τάση, με εξαίρεση ορισμένες θέσεις γενικής διοικητικής υποστήριξης και εξυπηρέτησης πελατών, εξέλιξη που συνδέεται με την ψηφιοποίηση και την αυτοματοποίηση διοικητικών διαδικασιών.
Πώς βλέπουν, όμως, οι τελειόφοιτοι μαθητές την Τεχνητή Νοημοσύνη και πόσο ρόλο διαδραματίζει αυτή στην επιλογή τους για την τριτοβάθμια εκπαίδευση;
Ο Ηλίας, μαθητής Γ’ Λυκείου στην ανατολική Θεσσαλονίκη, παραδέχεται πως η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα χρήσιμο, αλλά και επικίνδυνο εργαλείο… ακόμα και για τους μαθητές. «Έχω χρησιμοποιήσει πολλές φορές το ChatGPT σε περίπτωση που έχω κάποια απορία και θέλω εκείνη τη στιγμή να τη λύσω, οπότε το θεωρώ ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο. Αρκετές φορές κάνει λάθη, το έχω παρατηρήσει. Έχω δοκιμάσει να βάλω άσκηση μαθηματικών στο ChatGPT και την έλυσε λάθος. Παρ' όλα αυτά, έχω ψάξει αρκετές φορές για τον κίνδυνο που ενδέχεται να προκαλέσει στο μέλλον και η αλήθεια είναι ότι με τρομάζει», σημειώνει αρχικά και παραδέχεται γελώντας πως όταν το χρησιμοποιεί προσπαθεί να είναι ευγενικός μαζί του για… παν ενδεχόμενο.
Ο ίδιος στοχεύει στο ΠΑΜΑΚ και στο Τμήμα Πληροφορικής, καθώς -όπως χαρακτηριστικά δηλώνει- «έχει πολύ μέλλον». Όμως δεν ήταν πάντα αυτή η σχολή προτίμησής του.
«Είχα σκοπό να πάω ΤΕΦΑΑ, επειδή μου άρεσε πάρα πολύ ο αθλητισμός και το ποδόσφαιρο. Τώρα, τον τελευταίο έναν χρόνο, έχω αποφασίσει να πάω κάπου αλλού, γιατί το ΤΕΦΑΑ δεν έχει καλή επαγγελματική αποκατάσταση πλέον», σχολιάζει σχετικά.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος «η τεχνολογία και οι υπολογιστές είναι το μέλλον της ανθρωπότητας. Οπότε με αυτή την επιλογή θεωρώ ότι μπορείς να έχεις ένα πολύ καλό προσόν για να αποκτήσεις δουλειά πολύ πιο εύκολα. Δεν έχει να κάνει μόνο με το AI, έχει να κάνει με όλα. Πλέον και τα πιο απλά πράγματα μπορείς να τα κάνεις μέσω υπολογιστή, οπότε αυτό φανερώνει ξεκάθαρα ότι εκεί θα βασιστεί το μέλλον».
Ο 17χρονος Δημήτρης, μαθητής Γ’ Λυκείου στην Καστοριά, έχει κατασταλάξει δηλώνοντας έτοιμος να ετοιμάσει τις βαλίτσες του για τη Θεσσαλονίκη και το Παιδαγωγικό Τμήμα του ΑΠΘ.
«Φαντάζομαι πως το να είσαι μαθητής την εποχή της ΤΝ κάνει τα πράγματα κάπως πιο εύκολα απ’ ότι παλαιότερα», σημειώνει αρχικά και επισημαίνει πως αν και προσωπικά δεν έχει κάνει χρήση της για την επίλυση ασκήσεων, πρόκειται για μια συνήθη και αρκετά διαδεδομένη πρακτική μεταξύ των μαθητών.
Ο ίδιος εκτιμά πως η επιλογή του δεν πρόκειται να «κινδυνεύσει» άμεσα από το AI, αλλά σημειώνει πως «ακόμη και ειδικοί που έχουν έρθει να μας κάνουν επαγγελματικό προσανατολισμό, μας έχουν πει ότι κάποια επαγγέλματα δεν θα υπάρχουν μετά από 10-20 χρόνια, ασχέτως που τώρα τα δηλώνουν όλοι στα μηχανογραφικά».
Η 17χρονη Μαρία φοιτά στην Γ’ Λυκείου κάπου στην ανατολική Θεσσαλονίκη και παραδέχεται πως τα εργαλεία ΤΝ αποτελούν «πειρασμό», αλλά και σύμμαχο για εξάσκηση, ενώ εκτιμά πως η Νομική Σχολή, στην οποία στοχεύει, δεν απειλείται -τουλάχιστον ακόμη- από το AI.
«Για μένα είναι αμφιλεγόμενο το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης. Από τη μία μας βοηθάει, διότι μας παρέχει πάρα πολύ εύκολα και γρήγορα ασκήσεις για εξάσκηση, διευκρινήσεις σε διάφορες απορίες κτλ. Από την άλλη, όμως, εμείς ως μαθητές και ως παιδιά, κατά βάση επηρεαζόμαστε και ίσως μας δελεάζει να μην προσπαθούμε τόσο αφού μας παρέχει έτοιμες απαντήσεις σε ασκήσεις, σε ερωτήσεις κτλ. Οπότε μπαίνουμε στον πειρασμό να μην κάνουμε τα καθήκοντα που έχουμε και να τα βάζουμε κατευθείαν με μια φωτογραφία στο AI που μας τα λύνει, με αποτέλεσμα να μην προσπαθούμε τόσο», σημειώνει αρχικά.
Η ίδια δεν θεωρεί πως έχει επηρεάσει την επιλογή της το AI. «Η Νομική δεν έχει να κάνει τόσο πολύ με την τεχνητή νοημοσύνη. Δεν είναι σαν άλλες σχολές που κάνουν χρήση του AI, όπως στα οικονομικά».
Όπως επισημαίνει, «μολονότι καθημερινά ακούγονται επαγγέλματα τα οποία χάνουν τη δυναμική τους εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης, θεωρώ ότι η νομική και η δικηγορία είναι πάρα πολύ δύσκολο να αντικατασταθούν από το AI, ίσως και αδύνατο. Βέβαια ποτέ δεν ξέρουμε τι θα γίνει, σίγουρα, αλλά δεν είναι όπως, π.χ. στα πολυκαταστήματα με τους ταμίες όπου πολλοί άνθρωποι χάνουν τις δουλειές τους επειδή έχουν βγει τώρα τα ταμεία αυτοεξυπηρέτησης».
Από την πλευρά του ο Λεωνίδας, μαθητής Γ’ Λυκείου στην δυτική Θεσσαλονίκη, παραδέχεται την ευκολία που προσφέρει η ΤΝ στους μαθητές, αλλά και την δυσκολία να επιλέξει επάγγελμα εν μέσω των συνεχών τεχνολογικών εξελίξεων.
«Είναι εύκολο να είσαι μαθητής το 2026. Έχεις όλη την τεχνολογία στα πόδια σου. Προβλήματα που σε δυσκολεύουν λύνονται με την τεχνική νοημοσύνη. Έχεις τη δυνατότητα ανά πάσα στιγμή να βελτιώσεις ανέξοδα την επίδοσή σου με τεστ και δωρεάν μαθήματα που μπορεί να σου παρέχει», σημειώνει αρχικά.
Όπως επισημαίνει, «είναι δύσκολο τώρα πια να διαλέξεις ένα επάγγελμα γιατί με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης κάθε μέρα όλο και κάποιο νέο εξασθενεί. Προσπαθείς να διαλέξεις κάποιο που θα έχει αποκατάσταση αλλά και που δε θα απειληθεί από την τεχνητή νοημοσύνη».
Ο ίδιος δεν είναι απόλυτα κατασταλαγμένος για το μελλοντικό επάγγελμα που θα ακολουθήσει, ενώ όπως τονίζει το AI επηρεάζει σημαντικά την τελική του επιλογή.
«Δεν μπορώ να επενδύσω κόπο και χρόνο σε ένα επάγγελμα που σε ένα - δύο χρόνια θα έχει αντικατασταθεί από την τεχνική νοημοσύνη. Είναι βασικό κριτήριο επιλογής σχολής», καταλήγει.
Το reskilling και το ατού των soft skills
Την δυσκολία πρόβλεψης των εξελίξεων που θα επιφέρει η ανάπτυξη των συστημάτων ΤΝ, αλλά και την πεποίθηση πως, όπως η «είσοδος» του internet στις ζωές μας το 1996, έτσι και το AI, πέραν της κατάργησης λειτουργιών και επαγγελμάτων, θα δημιουργήσει μία τεράστια βιομηχανία, εκφράζει από πλευράς του ο Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού, Δημήτρης Γρηγοριάδης.
«Θα ήταν παράλογο να ισχυριστούμε ότι η κυριαρχική νοημοσύνη δεν θα μας επηρεάσει. Από την άλλη πλευρά είναι υψηλότερο ρίσκο να προβλέψουμε πώς θα μας επηρεάσει, γιατί βλέπω ότι τα πράγματα αλλάζουν κυριολεκτικά μέρα με τη μέρα. Κανένας δεν θα μπορούσε πριν από τέσσερα, πέντε χρόνια να προβλέψει τις εξελίξεις στον τομέα αυτό και θεωρώ ότι είναι πολύ δύσκολο να τις προβλέψουμε και για το μέλλον. Το σίγουρο είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα καταργήσει λειτουργίες, δηλαδή πράγματα που σήμερα κάνουν οι άνθρωποι θα γίνονται τα επόμενα χρόνια από συστήματα που θα ελέγχονται από την τεχνητή νοημοσύνη», σημειώνει αρχικά μιλώντας στα Μακεδονικά Νέα.
Πώς έχει δει, όμως, μέσα από την προσωπική επαγγελματική του επαφή, τις αντιδράσεις των παιδιών μπροστά στις τεχνολογικές εξελίξεις;
«Προς το παρόν δεν προβληματίζονται ιδιαίτερα», απαντά σε σχετική ερώτηση. «Μπορώ να πω με βεβαιότητα, ότι αυτή τη στιγμή, αυτό δεν έχει μπει ακόμα στο τραπέζι, τουλάχιστον στη χώρα μας. Παρ' όλο που γίνεται πολλή κουβέντα, τα παιδιά το βλέπουν λίγο ως μια φυσιολογική εξέλιξη», συνεχίζει και επισημαίνει πως «όταν θα έρθει η ώρα να επιλέξουν σχολές και να φτιάξουν το μηχανογραφικό τους, αναπόφευκτα θα μπει και αυτό το πράγμα στο μυαλό τους».
Κληθείς να δώσει μία «εικόνα» από το επαγγελματικό μέλλον, ο ίδιος τονίζει πως «μπαίνουμε σε μια διαδικασία όπου θα ζητηθούν επιστήμονες, οι οποίοι θα δουλεύουν πάνω στην νοημοσύνη, δηλαδή θα είναι developers, άνθρωποι που θα αναπτύσσουν την νοημοσύνη για την εξέλιξη λειτουργιών που γίνονται σήμερα και για την ανάπτυξη νέων, τις οποίες σήμερα η ΤΝ δεν έχει ακόμη αναπτύξει».
Στον αντίποδα, όπως επισημαίνει, βρίσκεται μία πλειάδα επαγγελμάτων τα οποία θα βρεθούν σε δύσκολη θέση. «Για παράδειγμα, οι προγραμματιστές που σήμερα γράφουν προγράμματα. Είναι πολύ πιθανόν κάτι που ένας προγραμματιστής κάνει σε μερικές μέρες, η τεχνητή νοημοσύνη να μπορεί να το κάνει σε μερικά λεπτά ή ακόμα και δευτερόλεπτα».
Το «μυστικό» για την επαγγελματική επιβίωση αυτών των επαγγελματιών είναι το reskilling, δηλαδή η επανακατάκτηση των δεξιοτήτων.
«Είναι σημαντικό να διαλέγουμε σπουδές που να μπορούν να μας δώσουν τη δυνατότητα να έχουμε ευελιξία στο μέλλον», εξηγεί.
Παράλληλα, ο κος Γρηγοριάδης επισημαίνει τον καίριο ρόλο που θα διαδραματίζουν στην εποχή του AI τα λεγόμενα soft skills.
«Η αγορά δεν ζητάει μόνο hard skills. Δεν ζητάει μόνο τις τυπικές δεξιότητες, δηλαδή να έχω σπουδάσει και να έχω μάθει κάτι, ζητάει και soft skills, δηλαδή τις ήπιες δεξιότητες: επικοινωνία, προσαρμοστικότητα, κριτική σκέψη. Αυτά θα είναι δύσκολο να τα βρούμε στην εποχή της ΤΝ. Θα είναι δύσκολο να βρούμε ανθρώπους με κριτική σκέψη, δεν θα είναι δύσκολο να βρούμε ανθρώπους μηχανικούς υπολογιστών κλπ. Θα κινδυνεύσουμε να χάσουμε την κριτική μας σκέψη και αυτοί οι άνθρωποι που θα μπορούν να σκέφτονται, να είναι ευέλικτοι, να έχουν επικοινωνία και να μπορούν να μιλάνε με άλλους ανθρώπους θα είναι πολύτιμοι στο μέλλον», εξηγεί.
