Στην υπεροχή πληροφορίας και στη γενικότερη χρήση της τεχνολογίας από ΗΠΑ και Ισραήλ κρίνεται ο πόλεμος στο Ιράν, όπως εκτιμά ο Αθανάσιος Μποζίνης, Διεθνολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας των Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.
Όπως αναφέρει σε συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα, η κρίσιμη διαφορά της τρέχουσας σύγκρουσης είναι ότι το υπόβαθρο πάνω στο οποίο χτίζονται οι επιχειρήσεις ακριβείας, αφορά τη συλλογή δεδομένων, την ασφαλή μεταφορά τους και τη διακίνηση και επεξεργασία τους σε πραγματικό χρόνο. Σε αυτό το πλαίσιο, περιγράφει έναν πόλεμο όπου τα έξυπνα όπλα «κουμπώνουν» πάνω σε μια αλυσίδα ψηφιακών δυνατοτήτων που επιτρέπουν την τελική καθοδήγηση προς συγκεκριμένους στόχους. Η τεχνολογία και συγκεκριμένα οι αλγόριθμοι όπως λέει, γίνονται το εργαλείο που επιτρέπει να θεωρούνται πλέον «διαπερατοί», στόχοι που άλλοτε έμοιαζαν αδύνατο να εντοπιστούν ή να πληγούν με ακρίβεια.
Στο ερώτημα για τα κριτήρια ιεράρχησης στόχων ΗΠΑ και Ισραήλ, ο κ. Μποζίνης σκιαγραφεί δύο διαφορετικές στοχεύσεις αλλά και μια κοινή. Από τη μία, την απομείωση του ιρανικού πυραυλικού οπλοστασίου που δημιουργεί στρατηγική απειλή για το Ισραήλ και από την άλλη, την αμερικανική επιδίωξη να διατηρηθούν ασφαλείς οι θαλάσσιες οδοί και να περιοριστεί η ικανότητα της Τεχεράνης να παρεμβαίνει στη ναυσιπλοΐα. Ως κοινό στρατηγικό στόχο, τοποθετεί την εκμηδένιση της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου, στο πλαίσιο της ευρύτερης ανησυχίας για ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα ως «πάροχο ασφάλειας» και ενεργειακή πύλη, απαντά ότι η αυξημένη διασυνδεσιμότητα δεν συνεπάγεται αυτόματα μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς όπως λέει, εάν υπάρξουν υβριδικές απειλές, η αντιμετώπισήτους είναι σαφώς ευκολότερη εντός συμμαχικών πλαισίων.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Αθανάσιου Μποζίνη, στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη:
Ο Διεθνολόγος και Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας των Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, κ. Αθανάσιος Μποζίνης
- Είδαμε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ πλήττουν με απόλυτη ακρίβεια κρίσιμες υποδομές στο Ιράν, αλλά κάνουν και «χειρουργικά» χτυπήματα εναντίον προσώπων, στελεχών του καθεστώτος. Πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της τεχνολογίας στην επιλογή και εξουδετέρωση των στόχων, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιαπέραστοι;
Καταρχήν, να ξέρουμε ότι η τεχνολογία είναι το Α και το Ω, όσον αφορά τις έξυπνες βόμβες, τους έξυπνους βομβαρδισμούς. Στο πεδίο μάχης αυτή τη στιγμή, που είναι ένας καθαρά ψηφιακός πόλεμος, παίζει πάρα πολύ σημαντικό ρόλο η συλλογή πληροφοριών, η μεταφορά, η διακίνηση και η επεξεργασία τους. Αυτά γίνονται μέσα από τον κυβερνοχώρο, μέσα από ψηφιακές συσκευές, η συλλογή πληροφοριών επίσης γίνεται μέσα από δορυφόρους - υπάρχει ταυτοποίηση των πληροφοριών και το πιο σημαντικό απ' όλα είναι ότι οι διάφορες επικοινωνίες μεταξύ των υπηρεσιών συλλογής πληροφοριών των Αμερικανών, των Ισραηλινών κτλ, γίνονται με ψηφιακό τρόπο.
Οπότε, πρώτον, έχουμε την τεχνολογία, η οποία είναι τα έξυπνα όπλα, τα οποία καθοδηγούνται από έξυπνες συσκευές, οι οποίες έξυπνες συσκευές λαμβάνουν πληροφορίες από δορυφόρους, που τους φορτώνουν με πληροφορίες τα Headquarters μετά από αξιολόγηση πληροφοριών. Άρα λοιπόν, εδώ έχουμε έναν πόλεμο στον οποίο χρησιμοποιείται ευρέως η έξυπνη πληροφορία.
Δεύτερον, ο πόλεμος ξεκίνησε με επίθεση στον Χαμενεΐ από τους Ισραηλινούς, που μετά από κάποιο καιρό είχαν χακάρει - για να εντοπίσουν τόσο τον Χαμενεΐ, όσο και τους υψηλόβαθμους ηγέτες των Φρουρών της Επανάστασης - όλες τις κάμερες που υπήρχαν στο Ιράν, μέσα στην Τεχεράνη και υπήρχε συλλογή πληροφοριών εκ των έσω. Άρα λοιπόν, και εδώ βλέπουμε, πως ο κυβερνοχώρος και η συλλογή πληροφοριών, είναι πάρα πολύ σημαντικά για το πώς ξεκίνησε ο πόλεμος. Γιατί το πρώτο χτύπημα το οποίο έγινε, ήταν κατά του Χαμενεΐ.
Σε τρίτο επίπεδο, νομίζω ότι υπάρχει η πλήρης αλγοριθμική χρήση δεδομένων όσον αφορά την άμυνα και την ασφάλεια. Δηλαδή, θα σας φέρω ως case study το Iron Dome, τον «σιδηρό θόλο» των Ισραηλινών, ο οποίος, σε κλάσματα του δευτερολέπτου, μπορεί να ελέγξει, να ταυτοποιήσει και να αποφασίσει ποιον ακριβώς εισερχόμενο στόχο θα αντιμετωπίσει, προκειμένου να υπάρχει αυτό που ονομάζουμε ασφάλεια των πόλεων. Με υψηλότατο κόστος βέβαια, αλλά σε κάθε περίπτωση και εδώ βλέπουμε έναν αλγοριθμικό πόλεμο. Υπάρχει πάντοτε και η παραπληροφόρηση μέσα από τον κυβερνοχώρο, τα βίντεο τα οποία υπάρχουν, οι τοποθετήσεις, fake news, κυβερνοπροπαγάνδα κτλ. Αν θα μπορούσα να βάλω έναν major τίτλο, θα μπορούσα να πω ότι είναι πληροφοριακός και αλγοριθμικός πόλεμος.
- Τώρα από αυτά που βλέπουμε στο πεδίο, τα κριτήρια ιεράρχησης στόχων για Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ, ποια είναι;
Το Ισραήλ έχει βασικό στόχο την εξολόθρευση στην κυριολεξία -και όχι απλά τη μείωση- του στρατηγικού πλεονεκτήματος του Ιράν όσον αφορά τη χρήση διηπειρωτικών πυραύλων και οι ΗΠΑ, το να υπάρχει ελεύθερη να ναυσιπλοΐα, δηλαδή να «καθαρίσει» το ναυτικό του Ιράν και ήδη το έχει κάνει όπως έχει δηλώσει. Από εκεί και πέρα νομίζω ότι ο βασικός στόχος και των δύο είναι η εκμηδένιση της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν προκειμένου να μην μπορεί να δημιουργήσει στο μέλλον πυρηνικά όπλα.
- Το Ιράν στερείται την αεροπορική υπεροχή της Δύσης. Φυσικά ναυτικό πλέον δεν έχει. Έχει όμως τη δυνατότητα χρήσης ασύμμετρων απειλών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να προκαλέσουν παγκόσμιο χάος; Υπάρχουν, δηλαδή, σενάρια ασύμμετρων αντιποίνων;
Η παγκόσμια τρομοκρατία. Από μοναχικούς λύκους, (lonely wolves) ή μικρές ομάδες οι οποίες επικοινωνούν μεταξύ τους προκειμένου να χτυπήσουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση αυτή τη στιγμή δεν στηρίζει τον πόλεμο αυτό, αλλά είναι καθαρά observer (παρατηρητής) και αυτό είναι θετικό προς τα εμάς.
Από την άλλη όμως δεν αποκλείω το γεγονός, αμερικανικοί στόχοι εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χτυπηθούν από τρομοκρατικές ομάδες οι οποίες θα βάλλουν και δυστυχώς υπάρχουν και οι αθώοι πολίτες οι οποίοι μπορεί να είναι μέσα στο βεληνεκές. Άρα λοιπόν ο μόνος τρόπος ασύμμετρης απειλής είναι οι κυβερνοεπιθέσεις οι οποίες δεν είναι κάτι καινούριο, είναι κάτι καθημερινό και δεύτερον οι τρομοκρατικές επιθέσεις σε φυσικό περιβάλλον πλέον, προκειμένου να υπάρξει αυτό το οποίο ονομάζουμε φόβος και διασπορά του φόβου.
- Θα μπορούσε να θεωρηθεί ασύμμετρη απειλή και η τοποθέτηση ναρκών σε θαλάσσιες περιοχές, περάσματα πλοίων;
Όχι, δεν είναι. Είναι στο πλαίσιο του πολέμου. Στο πλαίσιο του οικονομικού πολέμου θα έλεγα περισσότερο, του ενεργειακού και οικονομικού πολέμου, προκειμένου να μπορέσει να μειώσει το πετρέλαιο σε διεθνές επίπεδο.
- Είπατε νωρίτερα για την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι στην ουσία παραμένει ένας γεωπολιτικός θεατής. Την ίδια στιγμή βρετανικά, γαλλικά, ιταλικά πλοία αλλά και από άλλες χώρες είτε πήγαν, είτε θα πάνε στην Ανατολική Μεσόγειο, τουλάχιστον όπως ανακοινώθηκε.
Είπε και η Ισπανία ότι θα στείλει. Σε κάθε περίπτωση αυτή τη στιγμή έχουμε μια μεσογειακή συμμαχία των χωρών της Νότιας Ευρώπης. Δηλαδή Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα, προχωράνε και προσπαθούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις και να αμυνθούν της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά το νοτιοανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στα πλαίσια της Κύπρου.
Από εκεί πέρα δεν βλέπω μια Ευρώπη η οποία να έχει ισχυρή συμμαχία και ισχυρό, αυτό το οποίο ονομάζουμε defense analysis, με τις κινήσεις της.
- Οπότε σε κάθε περίπτωση, βλέπετε μια νωχελική αντίδραση περισσότερο;
Αυτή τη στιγμή διαπιστώνουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν παίρνει μέρος στη σύγκρουση, με τα καλά και τα κακά που σημαίνει αυτό. Το έχει δηλώσει, όπως ευθαρσώς το έχει δηλώσει και η Μεγάλη Βρετανία ότι δεν παίρνει μέρος. Παρά το γεγονός ότι θα αφήσει αμερικανικά αεροσκάφη να επιχειρήσουν από τη Μεγάλη Βρετανία.
Από την άλλη όμως, βλέπουμε ότι το όλο συμβάν οδηγεί - και δεν ξέρω τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης - μια μεσογειακή συμμαχία των χωρών, στο πλαίσιο της οποίας η μία χώρα συμπράττει στην άλλη, προκειμένου να υπάρξει αυτό το οποίο ονομάζουμε ασφαλής διέλευση και ασφάλεια στη Μεσόγειο.
- Η Ελλάδα προβάλλεται ως πάροχος ασφάλειας και ως μια ενεργειακή πύλη. Σε ένα σενάριο επέκτασης της σύρραξης, αυτή η διασυνδεσιμότητα, μας καθιστά περισσότερο ασφαλείς ή μας μετατρέπει σε έναν στόχο υβριδικών αντιποίνων;
Ακόμα κι αν είμαστε στόχος υβριδικών απειλών μέσω της συνεργασίας στα πλαίσια συμμαχίας θα είναι πολύ πιο εύκολο να αντιμετωπιστούν. Άρα λοιπόν καταλαβαίνετε όποιος έχει ισχυρούς συμμάχους, δεν μπορεί να φοβάται τίποτα. Για μένα είναι πολύ σημαντικό γιατί μια χώρα από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει πλέον σε ένα παγκοσμιοποιημένο επίπεδο υβριδικών απειλών, τίποτα.
- Πιο πιθανό τι βλέπετε; Έναν πόλεμο λίγων εβδομάδων ή μια σύρραξη που θα κρατήσει πολύ καιρό;
Να χρησιμοποιήσω αυτό το οποίο συμφωνώ απόλυτα, ότι έχοντας την πλήρη υπεροχή στον αέρα, πλέον θεωρώ ότι εντός του Μαρτίου θα τελειώσει το σφυροκόπημα από την πλευρά των Ισραηλινών, όταν αποφασίσουν οι Ισραηλινοί ότι έχουν ολοκληρώσει τον στόχο τους για την εξολόθρευση του οπλοστασίου του Ιράν, το οποίο δεν θα μπορεί να αποτελέσει πλέον απειλή για αυτούς.
- Ασχέτως της διαδοχής Χαμενεΐ και οποιασδήποτε διαπραγματευτικής διαδικασίας;
Ασχέτως. Αυτή η διαπραγμάτευση θα γίνει αφού τελειώσει ο πόλεμος, αφού ολοκληρωθεί το χτύπημα όλων των στόχων. Τότε θα μπορούμε να δούμε ποιες θα είναι οι ισορροπίες πλέον και ποιος θα είναι ο επόμενος ρόλος του Ιράν την επόμενη μέρα στην ευρύτερη περιοχή.
- Είδαμε ότι η Κίνα και η Ρωσία κράτησαν κυρίως διπλωματική στάση και εκτός από την καταδίκη της επίθεσης δεν προχώρησαν σε κάποια άλλη ενέργεια. Υπάρχει πιθανότητα να στηρίζουν το Ιράν με κάποιον τρόπο κάτω από τα «ραντάρ»;
Υπήρχαν πολύ καλές οικονομικές και στρατηγικές σχέσεις. Η Κίνα είχε εμπορικές σχέσεις. Μεταξύ άλλων πολλά από τα τρία εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα που παρήγαγε το Ιράν, τα δύο εκατομμύρια, πήγαιναν στην Κίνα, από την άλλη όμως δεν μπορεί να αφήσει τη στρατηγική ανάσχεση των Ηνωμένων Πολιτειών χωρίς να την σχολιάσει. Αλλά μέχρι εκεί. θεωρώ ότι η Κίνα έχει ακόμα πολλά βήματα προκειμένου – παρά το γεγονός ότι είναι πυρηνική δύναμη - να μπορέσει να εφαρμόσει εκτεταμένη στρατηγική πέρα από τα σύνορά της.
Από εκεί και πέρα, νομίζω ότι η Ρωσία έχει ήδη ανοίξει τα τελευταία τέσσερα χρόνια έναν κύκλο πολέμου που δεν της επιτρέπει πλέον να μπορέσει να ασκήσει επιρροή αποτελεσματική, εκτός του Ρωσοκρανικού πολέμου.
- Αποκλείουμε νομίζω το ενδεχόμενο να στείλουν στρατιωτικό υλικό. Κάποια πιθανότητα να στέλνουν πληροφορίες;
Δεν αποκλείω τίποτα. Μπορεί κάποια να στηρίξει το Ιράν, αλλά ας μην ξεχνάμε το γεγονός ότι αυτή τη στιγμή οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Ρωσία έχουν μια στρατηγική και αμοιβαία σχέση εμπιστοσύνης. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στηρίξει επίσημα και ανεπίσημα τον Πούτιν και δεν νομίζω ότι ο ίδιος ο Λαβρόφ και η ίδια η Ρωσία θα ήθελαν, λόγω Ιράν, αυτή η σχέση να πάρει άλλες διαστάσεις.
*Ο Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης είναι Επίκουρος Καθηγητής «Παγκόσμιας Πολιτικής Οικονομίας και Νέων Τεχνολογιών - Βιοασφάλειας», Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Μέλος Επιστημονικού Συμβουλίου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας
