Η κρίση που σοβεί στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για το αν βρισκόμαστε ενώπιον μιας ελεγχόμενης στρατιωτικής αναμέτρησης ή στο κατώφλι ενός γενικευμένου περιφερειακού πολέμου.
Σε συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα, ο κ. Θόδωρος Τσίκας, Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος και Επικεφαλής του Προγράμματος Θεωρίας και Πρακτικής των Διεθνών Σχέσεων στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, εξηγεί πως «το ιρανικό καθεστώς θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι μπορεί να σύρει την περιοχή σε μια περιφερειακή σύρραξη», ωστόσο οι ΗΠΑ αναμένεται να λειτουργήσουν ανασχετικά, καθώς μια γενικευμένη σύρραξη δεν εξυπηρετεί τα αμερικανικά σχέδια.
Αν και οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εμφανίζονται ως αρραγές μέτωπο, ο κ. Τσίκας εντοπίζει σημαντικές αποκλίσεις στους τελικούς τους στόχους, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να επιδιώκει πάση θυσία την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος, ενώ αντίθετα, σύμφωνα με την ανάλυση του Πολιτικού Επιστήμονα – Διεθνολόγου, ο Ντόναλντ Τραμπ, εάν εξασφαλίσει εγγυήσεις για το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα, «δεν έχει πρόβλημα να διαπραγματευτεί και με το σημερινό καθεστώς του Ιράν», διαφοροποιώντας τη θέση του από την απόλυτη γραμμή του Ισραήλ.
Αναφορικά με το χτύπημα στο Ακρωτήρι και τις ιρανικές απειλές κατά της Λευκωσίας, σημειώνει πως πρόκειται για προσπάθεια του Ιράν να πιέσει τον Τραμπ μέσω τρίτων χωρών, ενώ αποδίδει το πλήγμα στη βάση πιθανότερα σε περιφερειακούς δρώντες όπως η Χεζμπολάχ.
Σχολιάζοντας την αποστολή φρεγατών και F-16 στην Κύπρο, ο κ. Τσίκας υπογραμμίζει την ανάγκη για «ορθολογική διαχείριση» και «αυτοσυγκράτηση στις δηλώσεις». Προειδοποιεί μάλιστα πως τέτοιες κινήσεις μπορεί να φέρουν αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση για τα Στενά του Ορμούζ. Ο κ. Τσίκας χαρακτηρίζει την απειλή κλεισίματός τους ως ένα «εκβιαστικό χαρτί» που όμως αποτελεί «όπλο το οποίο έχει δύο κάνες». Εξηγεί πως μια τέτοια κίνηση θα έπληττε τα έσοδα του ίδιου του Ιράν, αλλά και τη σύμμαχο Κίνα, η οποία εξαρτάται από το ιρανικό πετρέλαιο. Ως εκ τούτου, θεωρεί απίθανο ένα μακροχρόνιο κλείσιμο των Στενών.
Καταλήγοντας, ο κ. Τσίκας εκτιμά πως η κρίση θα έχει διάρκεια, ωστόσο αποκλείει τις χερσαίες επιχειρήσεις από πλευράς ΗΠΑ και Ισραήλ, καθώς «θα ήταν καταστροφή για αυτούς να το κάνουν».
Θόδωρος Τσίκας, Πολιτικός Επιστήμονας - Διεθνολόγος
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Θόδωρου Τσίκα, στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη:
- Βρισκόμαστε ακόμα σε μια «ελεγχόμενη» στρατιωτική αναμέτρηση ή δημιουργούνται προϋποθέσεις για κάτι πιο γενικευμένο, για κάποιον περιφερειακό πόλεμο με περισσότερα μέτωπα;
Φυσικά το ιρανικό καθεστώς θα προσπαθήσει να αποδείξει ότι μπορεί να σύρει την περιοχή σε μια περιφερειακή σύρραξη. Και αυτό το κάνει μέσω των επιθέσεων σε γειτονικά του κράτη, κυρίως αραβικά.
Όμως οι Αμερικανοί νομίζω ότι δεν θα επιτρέψουν σε αυτά τα κράτη να απαντήσουν. Διότι η μετατροπή της σύρραξης σε περιφερειακή, δεν συμφέρει στην υλοποίηση των αμερικανικών σχεδίων. Και προφανώς αυτά τα κράτη -επειδή η προστασία τους είναι οι Αμερικανοί, είναι όλα σύμμαχοι των Αμερικανών- φαντάζομαι ότι θα κρατήσουν μια στάση κάπως συγκρατημένη.
- Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο πραγματικός στρατηγικός στόχος των ΗΠΑ και του Ισραήλ απέναντι στο Ιράν; Η καταστροφή των πυρηνικών, των πυραυλικών δυνατοτήτων, η αποτροπή ή τελικά μια προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος;
Νομίζω ότι το Ισραήλ, κατά βάση ο Νετανιάχου και οι ΗΠΑ, κυρίως ο Τραμπ, έχουν λίγο αποκλίνοντες στόχους. Δηλαδή το Ισραήλ θέλει πάση θυσία ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Γιατί; Διότι αυτό το καθεστώς έχει επισήμως διακηρύξει ότι στόχος του είναι η καταστροφή του κράτους του Ισραήλ.
Και άρα θεωρούν ότι όσο υπάρχει αυτό το καθεστώς, πάντα θα προσπαθεί να βρει τρόπους να φτάσει σε κατασκευή πυρηνικού όπλου. Επιπλέον, μάλιστα με τους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που έχει το Ιράν, μπορεί να χτυπήσει το Ισραήλ και φυσικά και τις γειτονικές αραβικές χώρες. Επομένως, ο στόχος του είναι αυτός. Και γι' αυτό ο Νετανιάχου ουσιαστικά έλεγε στον Τραμπ «Τι κάθεσαι και κάνεις διαπραγματεύσεις, χάνεις τον χρόνο σου, οι Ιρανοί πάντοτε κοροϊδεύουν, δεν τηρούν τις υποσχέσεις τους κλπ».
Πιστεύω, ότι εάν ο Τραμπ πάρει αυτά που ζητάει για το πυρηνικό πρόγραμμα και ίσως και έναν περιορισμό του βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν, δεν έχει πρόβλημα να διαπραγματευτεί και με το σημερινό καθεστώς του Ιράν. Επομένως, νομίζω ότι, ναι μεν στους δύο πρώτους στόχους ταυτίζονται, αλλά στο τι θα γίνει στο τέλος και αν θα φτάσουμε σε αυτό που θέλει το Ισραήλ, αυτά όλα θα εξαρτηθούν κυρίως από το πώς θα πάνε οι επιχειρήσεις, πώς θα απαντήσει το Ιράν και πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή.
- Είχαμε ένα χτύπημα στη βρετανική βάση, στο Ακρωτήρι στην Κύπρο και νωρίτερα βέβαια τα πλήγματα στις άλλες χώρες. Είχαμε, όμως, και ευθείες απειλές από έναν Ιρανό στρατηγό ότι η Κύπρος θα είναι στόχος. Τι κατά τη γνώμη σας σηματοδοτούν αυτές οι κινήσεις;
Κοιτάξτε, νομίζω ότι αυτή τη στιγμή οξύνεται η ρητορική όλων των εμπλεκόμενων πλευρών. Και του Ιράν, του καθεστώτος, το οποίο θέλει να δείξει ότι θα ρίξει στη φωτιά όλη την ευρύτερη περιοχή και όλες τις χώρες που έχουν οποιουδήποτε τύπου σχέση με Αμερικανούς, και φυσικά οξύνεται και η ρητορική των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Νομίζω, λοιπόν, ότι δια της απειλής, το καθεστώς του Ιράν προσπαθεί να βάλει αυτές τις χώρες να πιέσουν τον Τραμπ να σταματήσει ή να περιορίσει τις επιθέσεις του. Δεν νομίζω ότι είναι μείζων η απειλή που αντιμετωπίζει η Κύπρος.
Φυσικά μέτρα προστασίας πρέπει να ληφθούν, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Επίσης θεωρώ, χωρίς να έχω όλα τα δεδομένα στα χέρια μου, ότι είναι πολύ δύσκολο αυτό που εκτοξεύθηκε εναντίον της βάσης του Ακρωτηρίου, να έχει πάει κατευθείαν από το Ιράν. Θεωρώ πιο πιθανό να έχει εκτοξευθεί από την ευρύτερη περιοχή.
Δεν θα απέκλεια η Χεζμπολάχ, που είναι σύμμαχος του Ιράν και επιχειρεί στον Λίβανο, να έχει κάνει μια τέτοια ενέργεια, διότι ο Λίβανος και η Κύπρος είναι πάρα πολύ κοντά γεωγραφικά. Επίσης και ένα απλό πλοίο, χωρίς να έχει ψηλό προφίλ, μπορεί στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου να εκτοξεύσει ένα drone. Επομένως, πρέπει κανείς να λαμβάνει τα μέτρα του, αλλά να μην μεγιστοποιεί αυτό το ζήτημα.
- Πάνω σε αυτό που είπατε, βλέπετε το ενδεχόμενο να ενεργοποιείται το δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων και των πληρεξουσίων του Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ, σιιτικές πολιτοφυλακές κτλ;
Ναι, κάποιες από αυτές θα ενεργοποιηθούν και για λόγους συμβολισμού. Πρέπει να ξέρουμε ότι στη Μέση Ανατολή οι συμβολισμοί παίζουν πολύ μεγάλη σημασία.
Πολλά πράγματα γίνονται για τον συμβολισμό και χάριν του συμβολισμού. Δηλαδή, θέλουν να δείξουν ότι και αυτές είναι παρούσες και επίσης ότι συμπαρίστανται στο καθεστώς. Ειδικά μετά την εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ, τον οποίο και αυτές οι οργανώσεις θεωρούσαν πνευματικό τους πατέρα.
Βέβαια, κάποιες από αυτές έχουν «αδυνατήσει». Πχ, η Χαμάς έχει περιορίσει πολύ τη δύναμη της, ούτε νομίζω ότι θα επιδιώξει να κάνει κάτι στην κατάσταση που βρίσκεται στη Γάζα. Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί, αλλά έχει δυνατότητες.
Και επίσης υπάρχουν οι αντάρτες Χούθι που έχουν καταλάβει την Υεμένη, οι οποίοι μπορεί να απειλήσουν κυρίως εμπορικά πλοία που περνάνε, που θέλουν να περάσουν από την Ερυθρά θάλασσα κλπ, με στόχο να διαταράξουν τη ναυσιπλοΐα και πιθανές οικονομικές συνέπειες θα έχουν οι χώρες που κατέχουν αυτά τα πλοία.
Επίσης υπάρχουν και φιλοϊρανικές οργανώσεις στο Ιράκ οι οποίες κυρίως χτυπούν είτε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Ιράκ, είτε τους Κούρδους στο Βόρειο Ιράκ, γιατί τους θεωρούν αντίπαλους. Ξέρουν ότι κατά καιρούς έχουν έρθει σε συνεργασία και με τους Αμερικανούς και με τους Ισραηλινούς.
Αλλά νομίζω ότι οι δυνατότητές τους δεν πρέπει να διογκώνονται. Είναι μετρημένες.
- Αν η πίεση περάσει, - είπατε νωρίτερα για την Ερυθρά θάλασσα - στα στενά του Ορμούζ, στη ναυτιλία και στην ενέργεια και δούμε στην περιοχή μακροπρόθεσμα να υπάρχει πρόβλημα στη μετακίνηση των πλοίων, ποια βλέπετε να είναι η πρώτη μεγάλη διεθνής συνέπεια; Το ενεργειακό σοκ, το πληθωριστικό κύμα σε διεθνές επίπεδο, η γενικότερη ανασφάλεια στις θαλάσσιες μεταφορές;
Κοιτάξτε, όλα αυτά εξαρτώνται από τη διάρκεια της σύγκρουσης. Εάν η σύγκρουση είναι χρονικά οριοθετημένη, πιστεύω ότι οι αγορές θα ενσωματώσουν αυτές τις αλλαγές, τις επιδράσεις. Εάν βεβαίως κρατήσει πολύ, φυσικά, οι επιδράσεις θα είναι πολύ σημαντικότερες.
Νομίζω ότι το πρώτο είναι φυσικά η αύξηση των καυσίμων, η οποία θα συμπαρασύρει και το κόστος και προϊόντων που μεταφέρονται, μέσω των καυσίμων αυτών. Σίγουρα η ναυτιλία, διότι μπορεί να χρειαστεί τα πλοία να μην ανεβαίνουν από την Ερυθρά Θάλασσα ή να κατεβαίνουν και από τη διώρυγα του Σουέζ και να πρέπει να κάνουν τον περίπλου της Αφρικής, για να μπορούν να πηγαίνουν και να έρχονται στην Ασία, με αύξηση του κόστους.
Φυσικά, αύξηση των ναύλων και αύξηση των ασφαλίστρων των εμπορευμάτων που μεταφέρονται από τα πλοία. Όλα αυτά έχουν, ας πούμε, επιδράσεις.
Θέλω, όμως, να κάνω μια παρατήρηση εδώ. Το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ είναι ένα εκβιαστικό «χαρτί» στα χέρια του Ιράν, αλλά ξέρετε, είναι ένα όπλο το οποίο έχει δύο «κάνες». Είναι αμφίδρομο. Δηλαδή, ναι μεν θα δημιουργήσει προβλήματα, για παράδειγμα, στις αραβικές χώρες του Περσικού κόλπου που εξάγουν το πετρέλαιό τους μέσω των στενών του Ορμούζ, αλλά και το ίδιο το Ιράν εξάγει το πετρέλαιό του μέσω των στενών του Ορμούζ. Και, επομένως, θα χάσει έσοδα το Ιράν σε μια κρίσιμη στιγμή γι' αυτό. Δεν είμαι λοιπόν απολύτως βέβαιος, ότι θα πραγματοποιηθεί ή και αν πραγματοποιηθεί ότι θα κρατήσει πολύ.
Επίσης, ένας άλλος που πλήττεται από το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ, είναι ο σύμμαχος του Ιράν, η Κίνα. Διότι η Κίνα, το πετρέλαιο που έχει ανάγκη για την πολύ μεγάλη οικονομία της, προέρχεται από το Ιράν και αυτό περνάει μέσω των στενών του Ορμούζ. Ειδικά, μάλιστα, μετά το αμερικανικό χτύπημα στη Βενεζουέλα όπου έχασε την τροφοδοσία πετρελαίου από τη χώρα αυτή. Επομένως, δεν θεωρώ ότι το ιρανικό καθεστώς θα ήθελε να δυσαρεστήσει την Κίνα κρατώντας για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα κλειστά τα στενά του Ορμούζ.
- Η απόφαση της Ελλάδας να στείλει φρεγάτες και F-16 στην Κύπρο είναι καθαρά αποτρεπτική ή δείχνει ότι η Αθήνα θεωρεί ότι η κρίση αφορά άμεσα και τη δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο;
Νομίζω ότι γίνεται κυρίως για ψυχολογικούς λόγους, για να δείξει η Ελλάδα στην Κύπρο και κυρίως στον πληθυσμό εκεί ότι η Ελλάδα είναι κοντά και δείχνει συμπαράσταση στην Κύπρο. Χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, μια ορθολογική διαχείριση αυτού του πράγματος, διότι, ξέρετε, η Κύπρος έχει και τουρκικά στρατεύματα και εδώ πέρα δεν πρέπει να δημιουργηθούν μεγαλύτερα προβλήματα από ό,τι υπάρχουν, διότι ο στόχος μας εμάς δεν είναι να οξυνθεί η κατάσταση στην Κύπρο, είναι να φτάσουμε κάποια στιγμή σε επίλυση του Κυπριακού. Και νομίζω ότι χρειάζεται και μια αυτοσυγκράτηση στις δηλώσεις, διότι δεν πάνε μόνο τα οπλικά συστήματα, έχουμε και επίσκεψη του Υπουργού Άμυνας και χρειάζεται εκεί μια αυτοσυγκράτηση.
Επίσης δεν είμαι απολύτως βέβαιος ότι ο πληθυσμός, τον οποίον προσπαθούν να καθησυχάσουν εκεί οι αρχές, θα εκλάβει τη μεταφορά των φρεγατών και των F-16 ως προσπάθεια καθησυχασμού, διότι αν πάνε και αυτά μπορεί να πουν «μήπως είναι πολύ μεγαλύτερη η απειλή». Θέλω να πω, δηλαδή, ότι αυτές οι ενέργειες έχουν πολλαπλές παρεμβάσεις και μπορεί να ερμηνευτούν πολλαπλά, ανεξαρτήτως από την πρόθεση αυτών που τις έχουν σκεφτεί και τις έχουν σχεδιάσει.
- Και πέρα από το στρατιωτικό σκέλος, το μεγαλύτερο ελληνικό διακύβευμα σε αυτή την κρίση, ποιο είναι; Η ναυτιλία, η ενεργειακή ασφάλεια, η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο;
Κοιτάξτε, σίγουρα η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο θα επηρεαστεί, διότι η Ανατολική Μεσόγειος συνορεύει με τη Μέση Ανατολή. Και επίσης το διεθνές ενδιαφέρον θα στραφεί κυρίως εκεί, όσο διαρκεί αυτή η κατάσταση. Δεν θα είναι στα υπόλοιπα ζητήματα.
Νομίζω η ναυτιλία είναι πολύ βασική, διότι η Ελλάδα είναι παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη και από εκεί και πέρα υπάρχουν και οι οικονομικές επιπτώσεις, πιθανής αύξησης των καυσίμων, τι θα γίνει με το εμπόριο, τι θα γίνει με τα αγαθά. Αυτά είναι θέματα τα οποία σε πρώτη φάση νομίζω ότι η Ελλάδα πρέπει να σκεφτεί και κυρίως να είναι σε συνεννόηση με τους Ευρωπαίους εταίρους για κοινές τάσεις, δράσεις και παρεμβάσεις, διότι μόνο έτσι έχουμε κάποιες εγγυήσεις αποτελεσματικότητας σε αυτά που κάνουμε.
- Τέλος, πόσο πιθανό είναι αυτή η κρίση να μετατραπεί σε έναν μακρόχρονο πόλεμο φθοράς;
Ότι θα κρατήσει, θα κρατήσει. Μην γελιόμαστε, αυτό θα κρατήσει. Ακόμα και οι περιορισμένοι στόχοι, δηλαδή, του πυρηνικού και του βαλλιστικού προγράμματος, θέλουν ένα χρονικό διάστημα για να επιτευχθούν. Δεν θα γίνουν μέσα σε μία ή δύο ημέρες. Πιστεύω ότι ούτε μέσα σε μία ή σε δύο εβδομάδες.
Τώρα, εάν οι στόχοι μείνουν στο πυρηνικό και στο βαλλιστικό πρόγραμμα, τότε, «ΟΚ», θα είναι χρονικά οριοθετημένη αυτή η εκστρατεία.
Αν πάμε όμως σε προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος, τότε πρέπει να μπουν και άλλοι παράγοντες μέσα και γίνεται πολύ πιο περίπλοκο το θέμα και σίγουρα τότε αυτό θα είναι πολύ πιο χρονοβόρο.
- Πάντως, δεν βλέπετε σε χερσαίο επίπεδο επιχειρήσεις;
Αμερικανοί και Ισραηλινοί έχουν αποκλείσει τις χερσαίες επιχειρήσεις και θα ήταν καταστροφή για αυτούς να το κάνουν. Έχουμε δει και αντίστοιχα παραδείγματα. Ο δε Τραμπ έχει υποσχεθεί ότι αυτός δεν θα στέλνει αμερικανούς στρατιώτες στο εξωτερικό, θα σταματήσει όλους τους πολέμους κλπ. Και έχει και το κίνημα MAGA στο εσωτερικό του, που είναι ο σκληρός πυρήνας των ψηφοφόρων του, στους οποίους έχει υποσχεθεί όλα αυτά.
Και ειδικά σε χρονιά ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, φυσικά το πολιτικό κόστος το μετράει. Εάν πάμε στο σενάριο για ανατροπή του καθεστώτος, φυσικά θα πρέπει να υπάρξουν κάποιες χερσαίες κινήσεις, αλλά αυτές δεν θα είναι από Ισραηλινούς και Αμερικανούς. Φαντάζομαι ότι θα χρειαστούν δράσεις ανθρώπων που είναι συνδεδεμένοι με τις μυστικές υπηρεσίες της Αμερικής και του Ισραήλ. Ίσως χρειαστεί και συντονισμός με ένοπλες οργανώσεις της ιρανικής αντιπολίτευσης, τόσο της πλειοψηφίας των Περσών όσο και των εθνικών μειονοτήτων που έχουν κάποιες δυνατότητες όπως οι Κούρδοι και οι Βαλούχοι, αλλά αυτό καταλαβαίνετε ότι είναι πολύ πιο περίπλοκο. Εκεί μπορεί να αντιδράσει ο σκληρός μηχανισμός του καθεστώτος και να μπούμε σε μεγάλες εσωτερικές συγκρούσεις στο Ιράν. Αυτό μπορεί να τραβήξει αν πάμε εκεί, αλλά αυτή τη στιγμή δεν είμαστε σε αυτό το σενάριο. Δεν έχουμε δει τα δεδομένα ότι πάμε προς τα εκεί.
