«Κύριε Υποδιοικητά, θα αργήσει πολύ η επικουρική;». Η ερώτηση δεν αφορούσε την ίδια. Αφορούσε τον παππού της. Έναν άνθρωπο που δούλεψε σκληρά για δεκαετίες στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη Περάματος, μέσα σε θόρυβο, μέταλλο και αλμύρα. Έναν άνθρωπο που πλήρωνε κανονικά τις εισφορές του και περίμενε, χωρίς υπερβολές, αυτό που δικαιούται.
Η σκηνή εκτυλισσόταν στην οδό Ακαδημίας, λίγα μέτρα πιο κάτω από τα γραφεία της Διοίκησης του e-ΕΦΚΑ. Η νεαρή γυναίκα κρατούσε έναν φάκελο. Δεν ζητούσε προνομιακή μεταχείριση. Ζητούσε βεβαιότητα.
Η απάντηση είναι απλή: -«Όχι».
Ένα σύγχρονο ασφαλιστικό σύστημα δεν περιορίζεται στην καταβολή των παροχών, οφείλει να εγγυάται την έγκαιρη απονομή τουςΌχι, δεν θα αργήσει πολύ. Όχι, δεν θα χρειαστεί να περιμένει χρόνια. Όχι, δεν θα χαθεί μέσα σε μια διαδικασία που μετατρέπει τον ασφαλιστικό βίο σε διοικητικό γρίφο.
Αυτή η μονολεκτική μου απάντηση και δεν είναι ρητορικό σχήμα. Είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς μεταρρύθμισης που άλλαξε τη δομή και τη λειτουργία του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.
Το 2019, όταν αναλάβαμε, το ασφαλιστικό σύστημα αντιμετώπιζε μια κρίση που δεν ήταν μόνο ποσοτική αλλά θεσμική. Οι χρόνοι απονομής κύριας σύνταξης προσέγγιζαν κατά μέσο όρο τις 500 ημέρες. Οι επικουρικές μπορούσαν να υπερβούν τα δύο έτη. Οι εκκρεμότητες ανέρχονταν σε εκατοντάδες χιλιάδες υποθέσεις. Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς φόρτος εργασίας. Ήταν αποτέλεσμα πολυπλοκότητας, κατακερματισμού και έλλειψης ενιαίων κανόνων.
Έχοντας υπηρετήσει επί μακρόν στη φορολογική διοίκηση και ως Γενικός Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων στα χρόνια της δημοσιονομικής πίεσης, γνωρίζω ότι τα συστήματα δεν μετασχηματίζονται με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτούν στρατηγική, μετρήσιμους στόχους και λογοδοσία.
Η πρώτη μεγάλη τομή ήταν η αλλαγή φιλοσοφίας: από τη διαχείριση της εκκρεμότητας, στην παραγωγή αποτελέσματος. Σήμερα εκδίδονται περίπου 1.250 συντάξεις ημερησίως, όταν το 2019 δεν ξεπερνούσαν τις 500. Ο μέσος χρόνος απονομής κύριας σύνταξης έχει περιοριστεί περίπου στις 42 ημέρες. Οι ληξιπρόθεσμες κύριες συντάξεις έχουν πλέον περιοριστεί σε επίπεδα θεσμικής κανονικότητας, αντανακλώντας μια σταθερή και ομαλή διοικητική ροή.
Η δεύτερη τομή ήταν η αποτελεσματική οργάνωση. Σε ένα σύστημα που κληρονόμησε δεκάδες πρώην ταμεία, διαφορετικά καθεστώτα και ετερογενή αρχεία, η πολυπλοκότητα είχε μετατραπεί σε μόνιμο εμπόδιο. Η ενοποίηση έπρεπε να γίνει ουσιαστική: με ενιαίες διαδικασίες, ψηφιακή καταγραφή και σαφή κατανομή ευθυνών.
Ιδιαίτερα στις επικουρικές συντάξεις, η πολυπλοκότητα δημιουργούσε αδικαιολόγητες καθυστερήσεις. Όταν ο ασφαλισμένος είχε χρόνο σε περισσότερα από ένα επικουρικά ταμεία, οι υπηρεσίες έπρεπε πρώτα να αποφασίσουν ποιος φορέας είναι αρμόδιος, ποιος συγκεντρώνει τον περισσότερο χρόνο ασφάλισης. Ακολουθούσαν ανταλλαγές εγγράφων και διασταυρώσεις που μπορούσαν να διαρκέσουν μήνες πριν ξεκινήσει ο ουσιαστικός υπολογισμός.
Η νέα νομοθετική ρύθμιση που προωθείται από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης αναμένεται να αλλάξει ριζικά το πλαίσιο: η επικουρική θα εκδίδεται από τον τελευταίο φορέα ασφάλισης πριν από τη συνταξιοδότηση, χωρίς έλεγχο για τον «μεγαλύτερο χρόνο». Η αρμοδιότητα θα γίνεται αυτοματοποιημένη. Ο χρόνος διαδοχικής ασφάλισης αντιμετωπίζεται ενιαία εντός του Κλάδου Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ. Καταργείται ένας κύκλος διοικητικής αβεβαιότητας που επιβάρυνε αδικαιολόγητα τους πολίτες.
Στόχος μας είναι η επικουρική να εκδίδεται άμεσα έπειτα από την κύρια σύνταξη. Να μην υπάρχει το κενό που για χρόνια ταλαιπωρούσε τους συνταξιούχους. Σήμερα οι ληξιπρόθεσμες επικουρικές ανέρχονται περίπου στις 30.000 και μειώνονται σταθερά, καθώς προχωρά η ψηφιοποίηση και η τυποποίηση των διαδικασιών.
Η ολοκλήρωση της ψηφιακής αποτύπωσης της ασφαλιστικής ιστορίας έως το 2026, σε συνδυασμό με το νέο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του e-ΕΦΚΑ, μας τοποθετεί στην πρωτοπορία της ψηφιακής μετάβασης της κοινωνικής ασφάλισης. Αποτελούν καταλύτες για τη δραστική επιτάχυνση των διαδικασιών απονομής συντάξεων και παροχών και συνιστούν ταυτόχρονα θεσμική εγγύηση διαφάνειας, ταχύτητας και δημοσιονομικής προβλεψιμότητας.
Για τον παππού από το Πέραμα, όλα αυτά δεν είναι αριθμοί. Είναι χρόνος ζωής. Είναι η δυνατότητα να γνωρίζει πότε και τι θα λάβει. Είναι η αίσθηση ότι ο κόπος του αναγνωρίζεται χωρίς καθυστέρηση.
Όταν, λοιπόν, ακούω ξανά την ερώτηση:-«Κύριε Υποδιοικητά, θα αργήσει πολύ η επικουρική;», η απάντηση παραμένει η ίδια. –«Όχι».
Γιατί ένα σύγχρονο ασφαλιστικό σύστημα δεν περιορίζεται στην καταβολή των παροχών. Οφείλει να εγγυάται την έγκαιρη απονομή τους, με σταθερό θεσμικό πλαίσιο, λειτουργική οργάνωση και ουσιαστικό σεβασμό στον κόπο μιας ολόκληρης ζωής.
*Ο κ. Παναγιώτης Κοκκόρης είναι Α’ Υποδιοικητής e-ΕΦΚΑ, πρ. Γεν. Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων
