Η επιβολή προσωρινού δασμού 10% κατ’ αξίαν σε εισαγόμενα προϊόντα από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ήρθε μόλις λίγες ώρες μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που ακύρωσε τους ανταποδοτικούς δασμούς της δεύτερης θητείας του.
Η νέα δασμολογική παρέμβαση, διάρκειας 150 ημερών, γνωστοποιήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου και τίθεται σε ισχύ από την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου, αποτελώντας -σύμφωνα με την αμερικανική διοίκηση- αναγκαίο μέτρο για την αντιμετώπιση του σοβαρού ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η αιτιολόγηση βασίστηκε στη διαπίστωση ύπαρξης «θεμελιωδών προβλημάτων διεθνών πληρωμών» και στο μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών των Ηνωμένων Πολιτειών, με επίκληση της ανάγκης προστασίας των εθνικών οικονομικών και στρατηγικών συμφερόντων της χώρας.
Η εναλλαγή πολιτικών αποφάσεων και δικαστικών παρεμβάσεων ενισχύει το στοιχείο της μεταβλητότητας στο διεθνές εμπόριοΗ εξέλιξη αυτή ακολούθησε την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, το οποίο με πλειοψηφία 6-3 έκρινε ότι ο νόμος περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), τον οποίο είχε επικαλεστεί ο Πρόεδρος για την επιβολή των ανταποδοτικών δασμών, δεν παρέχει εξουσιοδότηση για την εφαρμογή σαρωτικών δασμολογικών μέτρων. Η απόφαση έχει αναδρομική ισχύ, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για διεκδικήσεις επιστροφών από εισαγωγείς που είχαν ήδη επιβαρυνθεί.
Παρά τον οριζόντιο χαρακτήρα του μέτρου, η διακήρυξη προβλέπει εκτεταμένες εξαιρέσεις, γεγονός που δείχνει ότι η παρέμβαση είχε και σαφή στοχευμένη διάσταση. Από την επιβάρυνση εξαιρούνται κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια και ενεργειακά προϊόντα, φυσικοί πόροι και λιπάσματα που δεν παράγονται επαρκώς στις ΗΠΑ, φαρμακευτικά προϊόντα και δραστικές ουσίες, συγκεκριμένα αγροτικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων του βοδινού κρέατος, των ντοματών και των πορτοκαλιών, όπως επίσης ορισμένα ηλεκτρονικά είδη, επιβατικά και βαρέα οχήματα και τα εξαρτήματά τους.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ προετοιμάζει την εκκίνηση νέων ερευνών βάσει των διατάξεων Sections 301 και 232 της αμερικανικής νομοθεσίας, διευρύνοντας το πεδίο πιθανών παρεμβάσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται προϊόντα στρατηγικής σημασίας, όπως μπαταρίες, χυτοσίδηρος και εξαρτήματα σιδήρου, εξοπλισμός ηλεκτρικών δικτύων και τηλεπικοινωνιών, πλαστικοί σωλήνες και ορισμένα χημικά προϊόντα. Οι έρευνες αυτές επικαλούνται λόγους εθνικής ασφάλειας και, εφόσον προχωρήσουν, ενδέχεται να διαρκέσουν αρκετούς μήνες, αποτελώντας ουσιαστικά προπομπό επιβολής νέων, στοχευμένων δασμών.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις έχουν σαφή εξαγωγική διάσταση. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το έτος 2025, οι συνολικές ελληνικές εξαγωγές διαμορφώθηκαν σε €48,49 δισ., εκ των οποίων €2,40 δισ. κατευθύνθηκαν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιστοιχώντας στο 5,0% του συνόλου των εξαγωγών αγαθών. Το ποσοστό αυτό καταδεικνύει ότι η αμερικανική αγορά αποτελεί σημαντικό προορισμό για τα ελληνικά προϊόντα και οποιαδήποτε μεταβολή στο δασμολογικό καθεστώς -ακόμη και προσωρινή ή δικαστικά ανατραπείσα- δημιουργεί αβεβαιότητα σε επίπεδο τιμολόγησης, εμπορικών συμφωνιών και στρατηγικού σχεδιασμού των εξαγωγικών επιχειρήσεων.
Η δικαστική εξέλιξη επηρεάζει και τη συμφωνία που είχε υπογραφεί το προηγούμενο καλοκαίρι μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά διευκρινίσεις από την Ουάσινγκτον, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει αναστείλει την εφαρμογή της συμφωνίας, παγώνοντας την διαδικασία επικύρωσης, με κεντρικό ζήτημα τη διατήρηση του ανώτατου ορίου δασμών στο 15% που είχε συμφωνηθεί.
Οι εξελίξεις αυτές δεν μπορούν να ιδωθούν αποσπασματικά. Η εναλλαγή πολιτικών αποφάσεων και δικαστικών παρεμβάσεων ενισχύει το στοιχείο της μεταβλητότητας στο διεθνές εμπόριο και καθιστά δυσκολότερο τον μακροπρόθεσμο επιχειρηματικό σχεδιασμό. Για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, το ζητούμενο δεν είναι μόνο το ύψος ενός δασμού, αλλά η σταθερότητα των κανόνων του παιχνιδιού. Σε ένα περιβάλλον όπου οι εμπορικές ροές επηρεάζονται από πολιτικές αποφάσεις υψηλού ρίσκου, η διαφοροποίηση αγορών, η ενίσχυση ανταγωνιστικότητας και η θεσμική εγρήγορση αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της δυναμικής της ελληνικής εξωστρέφειας.
Ο ΣΕΒΕ - Σύνδεσμος Εξαγωγέων αποτελεί τον μεγαλύτερο φορέα προώθησης της εξωστρέφειας πανελλαδικής εμβέλειας, αντιπροσωπεύοντας πάνω από 800 εταιρείες με συνολικό κύκλο εργασιών €55 δισ., 80.000 εργαζόμενους και €30 δισ. τζίρο εξαγωγών, που αντιστοιχούν σε άνω του 50% των ελληνικών εξαγωγών αγαθών. Σε ένα περιβάλλον όπου οι εμπορικοί κανόνες μεταβάλλονται αιφνιδίως και οι θεσμικές αποφάσεις ανατρέπονται, η ανάγκη για σταθερότητα, προβλεψιμότητα και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο καθίσταται περισσότερο επιτακτική από ποτέ.
*Ο κ. Συμεών Διαμαντίδης είναι Πρόεδρος του ΣΕΒΕ-Συνδέσμου Εξαγωγέων
