Ο Νικήτας Χατζηπαζαρλής (Nikitas I/O), μηχανικός λογισμικού και παραγωγός βίντεο με καταγωγή από τις Σέρρες, αποφάσισε να το αλλάξει αυτό: αφιέρωσε την ταινία μικρού μήκους «Κληρονομιά» στον Εμμανουήλ Παπά και την Επανάσταση της Μακεδονίας. Έκανε την παραγωγή της με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς κινηματογραφικό προϋπολογισμό. Ιστορική έρευνα, χειροκίνητο μοντάζ και αλγόριθμοι ζωντανεύουν πρόσωπα και σκηνές του ‘21. «Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να γεφυρώσει το κενό ανάμεσα στο όραμα και την υλοποίηση», λέει ο δημιουργός. Το πρώτο μέρος του trailer κυκλοφόρησε με την ευκαιρία της επετείου της αποβίβασης.
Ο Νικήτας Χατζηπαζαρλής μεγάλωσε στις Σέρρες βλέποντας καθημερινά το άγαλμα του Παπά στην Πλατεία Ελευθερίας χωρίς να γνωρίζει πολλά για την ιστορία του. Η ταινία είναι για τον ίδιο και μια προσωπική εξόφληση ηθικού χρέους προς τον Εμμανουήλ Παπά και τον τόπο του.
Συνέντευξη στη Χρύσα Νάνου
O μηχανικός λογισμικού και παραγωγός βίντεο κ. Νικήτας Χατζηπαζαρλής
- Ποια ήταν η αφετηρία για την ταινία; Τι σας ενέπνευσε σε σχέση με την προσωπικότητα και τη δράση του Εμμανουήλ Παπά;
Παρόλο που ζούσα στις Σέρρες μέχρι τα 18 μου και έβλεπα καθημερινά το επιβλητικό άγαλμα του Εμμανουήλ Παπά στην Πλατεία Ελευθερίας, δυστυχώς μέχρι και πρόσφατα δεν γνώριζα την ιστορία του σε βάθος. Η αφετηρία ήταν, λοιπόν, μια προσωπική ανάγκη να γεφυρώσω το πολιτισμικό κενό που βίωσα μεγαλώνοντας. Επίσης, η μετακόμισή μου από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα πέρυσι λειτούργησε ως δημιουργικός καταλύτης, καθώς ένιωσα την ανάγκη να επιστρέψω στις ρίζες μου. Όταν ξεκίνησα να μαθαίνω την ιστορία του ήρωα συνειδητοποίησα ότι πρόκειται για μια βαθιά συγκινητική ιστορία και έναν ανιδιοτελή άνθρωπο που άφησε πίσω του τη ζωή του εύπορου τραπεζίτη και μεγαλέμπορου, για αυτήν του αγωνιστή και του αρχιστράτηγου. Μια απόφαση, που τελικά του κόστισε τα πάντα, προκειμένου να υπηρετήσει έναν ανώτερο σκοπό.
- Στο πρόσωπο του Εμμανουήλ Παπά δοκιμάζετε να φωτίσετε και γενικότερα την Επανάσταση στη Μακεδονία;
Ο στόχος είναι όντως να έρθει στην επιφάνεια η Επανάσταση της Μακεδονίας, η οποία συχνά επισκιάζεται από τα γεγονότα στον Νότο. Είναι όμως σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτός ο αγώνας δεν ήταν το έργο ενός μόνο ανθρώπου. Παρόλο που ο Παπάς ήταν κεντρικός παράγοντας, η Επανάσταση στον Βορρά ήταν μια συλλογική προσπάθεια που περιλάμβανε και άλλες σημαντικές προσωπικότητες, οι οποίες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Φωτίζοντας τη δική του διαδρομή, αναδεικνύονται και εκείνοι που στάθηκαν δίπλα του και υπήρξαν συναγωνιστές του, όπως για παράδειγμα ήταν ο καπετάνιος Αντώνης Χατζηβισβίζης και ο ηγούμενος της μονής Εσφιγμένου Ευθύμιος. Στην «Κληρονομιά», ο Παπάς είναι ο πρωταγωνιστής, αλλά μέσα από αυτόν θέλω να τιμήσω το σύνολο των ανθρώπων που πήραν μέρος σε αυτό το λιγότερο γνωστό έπος.
- Πώς κάνατε το βήμα από τη διαχείριση τεχνολογίας στην κινηματογραφία;
Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ποτέ κάποιο «βήμα» μακριά από την τεχνολογία, αλλά μια διαρκής συνύπαρξη με την κινηματογραφία. Για μένα ο προγραμματισμός, ο σχεδιασμός εφαρμογών και η παραγωγή βίντεο είναι απλώς διαφορετικά μέσα που υπηρετούν τον ίδιο σκοπό: την έκφραση ιδεών και την αφήγηση ιστοριών που δεν χωρούν μόνο σε λέξεις. Παρότι σπούδασα στο τμήμα Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ποτέ δεν πίστεψα ότι ένας τίτλος μπορεί να χωρέσει τη δημιουργική ταυτότητα ενός ανθρώπου. Από τον καιρό του δημοτικού είχα την ευκαιρία να πειραματιστώ με τον προγραμματισμό και την παραγωγή βίντεο, με αποτέλεσμα να εξελιχθώ και στα δύο μέσα στα χρόνια. Σήμερα, η πορεία μου βρίσκεται στο σημείο τομής αυτών των κόσμων, γεφυρώνοντας την τεχνολογία με την τέχνη και την καινοτομία μέσω της δράσης μου στον κοινωνικό συνεταιρισμό Inhinito. Εν τέλη, είτε πρόκειται για την ανάπτυξη μιας εφαρμογής, είτε για τη παραγωγή μιας ταινίας, η ουσία παραμένει η δημιουργία μιας ανθρώπινης εμπειρίας.
- Πώς δουλέψατε με την τεχνητή νοημοσύνη; Πιστεύετε ότι μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αφηγούμαστε την Ιστορία;
Η ιδέα γεννήθηκε από την ανάγκη μου να φτιάξω κάτι για τον ήρωα του τόπου μου με όσο το δυνατόν υψηλότερη κινηματογραφική ποιότητα, δεδομένου του μηδενικού budget της παραγωγής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει στον σκηνοθέτη να δώσει ζωή στο όραμά του, καθώς αν κατευθύνει τα εργαλεία με ξεκάθαρες οδηγίες και εικόνες μπορεί να δημιουργήσει σκηνές που υπό άλλες συνθήκες θα απαιτούσαν τεράστιο κεφάλαιο. Ειδικά σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα αυτό είναι καθοριστικό, καθώς σου επιτρέπει να δώσεις πνοή σε έναν πίνακα ή μια παλιά φωτογραφία, ζωντανεύοντας ένα παρελθόν που μέχρι τώρα φάνταζε ακίνητο και μακρινό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η διαδικασία είναι απλή ή αβίαστη. Για να έχετε μια εικόνα της προσπάθειας, αυτό το ένα λεπτό που βλέπετε στο trailer της ταινίας απαίτησε έναν ολόκληρο μήνα δουλειάς. Κι αυτό γιατί οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι το μόνο, ούτε το κύριο εργαλείο στην παραγωγή μιας τέτοιας ταινίας. Η ουσία παραμένει η ικανότητα του σκηνοθέτη να δώσει συναίσθημα και ρυθμό σε μια ιστορία, έχοντας ως θεμέλιο την ιστορική γνώση. Συνδύασα λοιπόν τα AI εργαλεία με πάρα πολλές ώρες χειροκίνητης επεξεργασίας, ιστορικής έρευνας και μοντάζ, ώστε να μπορέσω να πω την ιστορία του Εμμανουήλ Παπά και της επανάστασης του 1821 στη Μακεδονία με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
- Εκτιμάτε ότι η παραγωγή ταινιών με Α.Ι. θα συγκροτήσει ξεχωριστό είδος στο σινεμά, όπως για παράδειγμα το animation;
Η εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης προχωρά με πολύ γρήγορο ρυθμό, προσφέροντας δυνατότητες που πριν από έναν χρόνο θα φάνταζαν αδιανόητες. Πλέον, αυτό επιτρέπει τη δημιουργία έργων με ρεαλισμό και αισθητική που μπορεί να δώσει στις ιστορίες μια ικανοποιητική διάσταση, ακόμα και με περιορισμένα μέσα. Αυτό που βλέπουμε ήδη να συμβαίνει είναι πως η παραγωγή σκηνών με την τεχνητή νοημοσύνη γίνεται μέρος της παραγωγικής διαδικασίας ακόμα και σε ταινίες που παράγονται κυρίως με συμβατικά μέσα. Αν μου το επέτρεπε το budget, θα ήθελα να χρησιμοποιήσω κάθε διαθέσιμο μέσο, από 3D περιβάλλοντα μέχρι κανονικά γυρίσματα με φυσική παρουσία. Επειδή όμως στην πραγματικότητα οι πόροι είναι περιορισμένοι, η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται να γεφυρώσει το κενό ανάμεσα στο όραμα και την υλοποίηση, είτε πρόκειται για ολόκληρο το έργο είτε για μεμονωμένες σκηνές. Γι' αυτό και θεωρώ αναμενόμενο ότι στο μέλλον θα βλέπουμε όλο και περισσότερες ταινίες που θα στηρίζονται κυρίως σε τέτοια εργαλεία.
- Σε ποιον απευθύνεται η ταινία; Ποιο κοινό είχατε κατά νου όταν αποφασίσατε να τη δημιουργήσετε;
Η "Κληρονομιά" είναι στην ουσία ένα ψηφιακό ιστορικό μυθιστόρημα που απευθύνεται σε κάθε θεατή, αλλά ίσως περισσότερο σε εκείνον που η καθημερινότητα δεν του επιτρέπει πάντα να σταθεί και να αναρωτηθεί για την ιστορία πίσω από ένα άγαλμα σε μια πλατεία. Είχα στο μυαλό μου τον άνθρωπο που μπορεί να νιώθει την Ιστορία ως κάτι απόμακρο ή τους ήρωες ως μορφές χωρίς συναίσθημα. Ήθελα να βοηθήσω των θεατή να συνδεθεί μαζί τους και να σπάσω αυτή την απόσταση. Γι' αυτό εστίασα στον Εμμανουήλ Παπά, έναν άνθρωπο που ενώ τα έχει όλα, επιλέγει συνειδητά να τα ρισκάρει για ένα ανώτερο ιδανικό. Θέλω ο θεατής να νιώσει το υπαρξιακό βάρος αυτής της απόφασης. Το "σημείο χωρίς επιστροφή" όπου η ταυτότητά σου αλλάζει οριστικά. Δεν με αφορά η απλή παράθεση ημερομηνιών και γεγονότων, αλλά η ανάδειξη της ανιδιοτέλειας ενός ανθρώπου που δόθηκε ολοκληρωτικά στον σκοπό του. Η ιστορία του ήρωα για μένα είναι μια πρόσκληση να δούμε πώς μπορούμε κι εμείς σήμερα, με τα δικά μας ταλέντα, να αφήσουμε ένα ουσιαστικό αποτύπωμα σε κάτι μεγαλύτερο από εμάς.
- Τι σημαίνει «κληρονομιά» για εσάς;
Πιστεύω ότι η πραγματική "Κληρονομιά" δεν βρίσκεται στα πλούτη, ούτε απαραίτητα στις μεγάλες νίκες. Οι Μακεδόνες του 1821 μπορεί να μην κατάφεραν να ολοκληρώσουν την επανάσταση στον Βορρά, όμως η συμβολή τους ήταν καθοριστική. Κέρδισαν πολύτιμο χρόνο καθυστερώντας τις οθωμανικές δυνάμεις που κατευθύνονταν νότια και κράτησαν ζωντανή μια σπίθα που δεν έσβησε μέχρι την Απελευθέρωση. Ο Εμμανουήλ Παπάς δεν έπεσε στο πεδίο της μάχης, αλλά πέθανε κυριολεκτικά "από την καρδιά του" πάνω σε ένα καράβι, με τον αγώνα του να καταρρέει, την οικογένειά του να καταδιώκεται για τις επιλογές του και την περιουσία του να έχει χαθεί. Θέλω λοιπόν να δείξω ότι στο τέλος, ακόμα κι όταν όλα μοιάζουν μάταια, καμία προσπάθεια δεν πάει χαμένη έστω κι αν η δικαίωση δεν έρχεται τη στιγμή που την περιμένουμε.
- Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η παραγωγή και ποια θα είναι τα επόμενά σας βήματα;
Αυτή τη στιγμή το πρώτο μέρος του trailer είναι έτοιμο και δουλεύω το δεύτερο σκέλος της παραγωγής στον ελεύθερό μου χρόνο, καθώς παράλληλα εργάζομαι. Η ταχύτητα με την οποία θα προχωρήσει η "Κληρονομιά", αλλά και η τελική κλίμακα του έργου, θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τη στήριξη που θα βρει η προσπάθεια. Όποιος θέλει να γίνει μέρος αυτής της διαδρομής και να στηρίξει το έργο, μπορεί να κάνει εγγραφή στο YouTube ή στη λίστα αναμονής στο klironomia.com. Το να βλέπω ότι υπάρχει κοινό που περιμένει το επόμενο βήμα είναι το μεγαλύτερο κίνητρο για να φτάσω αυτό το έργο μέχρι το τέλος.
