Η υποψηφιότητα του «Κυρίου Κανένα» για τα βραβεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και η τιμητική προβολή στη Θεσσαλονίκη αποτελούν αναγνώριση όχι μόνο του κινηματογραφικού επιτεύγματος, αλλά και του θάρρους του ήρωα της ταινίας: ενός δασκάλου ο οποίος αψήφησε τους κινδύνους και αποφάσισε να αντισταθεί, κρυφά και μεθοδικά, στον μηχανισμό προπαγάνδας μιας αυταρχικής εξουσίας. Η επιστροφή της ταινίας στην πόλη που την υποδέχτηκε πρώτη στην Ευρώπη, ακριβώς τη νύχτα της τελετής των Όσκαρ, κλείνει έναν συμβολικό κύκλο. Το κοινό του Φεστιβάλ θα έχει την ευκαιρία να παραστεί στην προβολή του «Mr Nobody» στο Ολύμπιον και στη συνέχεια να παρακολουθήσει ζωντανά, μέχρι πρωίας, τη μετάδοση της τελετής των Όσκαρ στην ίδια αίθουσα.
Τον Μάρτιο του 2025, λίγες μόλις εβδομάδες μετά την παγκόσμια πρεμιέρα του «Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν», ο Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη για την ειδική προβολή της ταινίας του στο 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ. Τότε, σε συνέντευξη που μας παραχώρησε στα Μακεδονικά Νέα, ο βραβευμένος με τον Χρυσό Αλέξανδρο το 2017 σκηνοθέτης μάς μίλησε για το πώς αποφάσισε να γυρίσει το ντοκιμαντέρ, τις προκλήσεις και τους κινδύνους που αντιμετώπισε κατά τη δημιουργία του, αλλά και τα πολλαπλά του μηνύματα (διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη ΕΔΩ).
Η αγάπη για τη χώρα σου δεν έχει να κάνει με το να υψώνεις σημαία ή να τραγουδάς ύμνο
Ο Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν
Πράξη αντίστασης κάτω από τα ραντάρ του Πούτιν
Το ντοκιμαντέρ, συμπαραγωγή Δανίας-Τσεχίας, παρακολουθεί τον Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν, δάσκαλο σε ένα σχολείο της ρωσικής πόλης Καραμπάς στα Ουράλια, με πληθυσμό μόλις 10.000 κατοίκων. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, τα σχολεία έλαβαν εντολή από την κυβέρνηση του Πούτιν να εφαρμόσουν μια νέα «πατριωτική εκπαίδευση» για να ενισχύσει την υποστήριξη του πολέμου: τα σχολεία υποχρεώθηκαν να διδάσκουν την ιστορία με τρόπο που δικαιολογεί τον πόλεμο, ενώ κάθε διαφωνία θεωρείται προδοσία και επισύρει βαρύτατες ποινές. Ο Πάσα, υπεύθυνος για τη διοργάνωση εκδηλώσεων και τη βιντεοσκόπηση δραστηριοτήτων στο σχολείο, αποφάσισε να αξιοποιήσει τη θέση του για να καταγράψει κρυφά τον κρατικό μηχανισμό προπαγάνδας και τις αλλαγές που έφερε στην εκπαίδευση.
«Ο Πάσα επικοινώνησε μαζί μου γιατί ήθελε να δείξει στον κόσμο τι συνέβαινε στο σχολείο του», μας είχε εξηγήσει ο Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν. «Έκανε μια γενναία πράξη αντίστασης κάτω από τα ραντάρ του Πούτιν. Η εισβολή είχε μόλις αρχίσει και ήμουν περίεργος να μάθω τι συνέβαινε στη Ρωσία και τι σκέφτονταν οι άνθρωποι εκεί. Το υλικό που έφτανε στα χέρια μου το αποκάλυπτε αυτό πλήρως».
Η συνεργασία ανάμεσα στον Αμερικανό σκηνοθέτη και τον Ρώσο δάσκαλο ήταν γεμάτη κινδύνους και τεχνικές προκλήσεις λόγω της κατάστασης αλλά και της γεωγραφικής απόστασης μεταξύ τους. «Μπορούσαμε να μιλάμε μόνο μέσω κρυπτογραφημένων μηνυμάτων και στέλναμε βίντεο με πολύ αργό ρυθμό μέσω κρυπτογραφημένης μεταφοράς αρχείων. Ειδικοί ασφαλείας μού συνέστησαν να είμαι πολύ προσεκτικός ακόμα και σε κρυπτογραφημένη επικοινωνία, γιατί δεν μπορούσα να ξέρω αν το τηλέφωνο του Πάσα είχε παραβιαστεί», μας είχε πει ο Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν.
«Μάθημα για τη δημοκρατία»
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δικαιώνει τον κίνδυνο. Η «πατριωτική εκπαίδευση» δεν είναι παρά προπαγάνδα που έχει στόχο να εξαλείψει τη ελεύθερη σκέψη από τα σχολεία και να διασφαλίσει ότι τα παιδιά θα εκπαιδευτούν σύμφωνα με το μακροπρόθεσμο όραμα του Πούτιν για τη χώρα. Το ντοκιμαντέρ, που γυρίστηκε σε διάρκεια δύο ετών, φωτίζει, μεταξύ άλλων, σοκαριστικές σκηνές: στρατιώτες της Wagner διδάσκουν σε παιδιά πώς να πετούν χειροβομβίδες και να αναγνωρίζουν ναρκοπέδια. Η ταινία δείχνει επίσης τη σχέση του δάσκαλου με μαθητές του, μερικοί από τους οποίους καταλήγουν να κληθούν στο στράτευμα και να σταλούν να πολεμήσουν στην Ουκρανία, ενώ ο ίδιος παρακολουθεί αδύναμος να αντιδράσει.
Όπως μας είχε πει ο ίδιος ο Μπόρενσταϊν, η ταινία αποτελεί «μάθημα για τη δημοκρατία» – ένα μάθημα που, όπως αποδεικνύεται, παραμένει επίκαιρο και αναγκαίο. «Είναι τρελό να σκεφτείς ότι λίγα χρόνια πριν το σχολείο αυτό ήταν φυσιολογικό. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να παρακολουθήσουν οι άνθρωποι στην Αμερική, αλλά και σε άλλες χώρες, για να κατανοήσουν πόσο γρήγορα μπορεί να καταρρεύσουν οι θεσμοί μας».
Ο Αμερικανός σκηνοθέτης είχε επίσης αναφερθεί στη συγκινητική συσπείρωση της κοινότητας της πόλης, η οποία στήριξε τον δάσκαλο. «Ο Πάσα μεγάλωσε σ' αυτή τη μικρή πόλη, γνωρίζει τον δήμαρχο, την αστυνομία, τους πάντες», εξηγούσε, προσθέτοντας ότι η έξυπνη τακτική του δασκάλου ήταν καθοριστική για την επιτυχία του εγχειρήματος. «Το σχολείο του ήταν αντιπροσωπευτικό του τι συμβαίνει σε όλη τη Ρωσία, είναι ένα πολύ τυπικό σχολείο σε μία μικρή πόλη 10.000 κατοίκων. Μέσα από αυτό το σχολείο, βλέπεις τι περνούν τα παιδιά σε όλη τη χώρα».
Το πιο σημαντικό μήνυμα της ταινίας απευθύνεται σε όσους καταλαβαίνουν τη διαφορά μεταξύ πατριωτισμού και προδοσίας: «Η αγάπη για τη χώρα σου δεν έχει να κάνει με το να υψώνεις σημαία ή να τραγουδάς ύμνο. Έχει να κάνει με το να είσαι διατεθειμένος να πεις: "Έχουμε πρόβλημα"».
Το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, από τα σημαντικότερα φεστιβάλ ντοκιμαντέρ παγκοσμίως, έχει αναγνωριστεί από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών ως Oscars Eligible Festival, γεγονός που επιτρέπει στη βραβευμένη ταινία του Διεθνούς Διαγωνιστικού τμήματος του Φεστιβάλ να συμμετέχει στη διαδικασία προεπιλογής για το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ.
Δείτε το πλήρες κείμενο της συνέντευξης εδώ: https://www.makedonikanea.gr/politismos/antistasi-kato-apo-ti-myti-toy-poytin
