Μια πολύ μεγάλη οικονομική ευκαιρία που παραμένει ανεκμετάλλευτη αποτελούν πολλά από τα εισβολικά είδη όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο, τα οποία πλήττουν ανεπανόρθωτα τα ενδημικά είδη της Μεσογείου, προκαλώντας τεράστια ζημιά στους αλιείς που βλέπουν τις ψαριές τους να μειώνονται χρόνο με τον χρόνο.
Η μοναδική λύση που προκρίνεται μέχρι στιγμής για τον έλεγχο των πληθυσμών τους, αποτελεί η αλίευση με σκοπό την εμπορική τους εκμετάλλευση, η οποία πλέον είναι αποδεδειγμένο και με την επιστημονική «βούλα» ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί και να είναι μάλιστα σημαντικά κερδοφόρα, καθώς αρκετά ερευνητικά έργα απέδειξαν ότι μπορούν να παραχθούν μια σειρά από προϊόντα, από συμπληρώματα διατροφής και καλλυντικά, μέχρι ιχθυοτροφές, από πολλά εισβολικά είδη, όπως ο λαγοκέφαλος, το λεοντόψαρο, το μπλε καβούρι, ακόμη και από ένα είδος φυκιού.
Όπως εξηγεί σε συνέντευξή της στα Μακεδονικά Νέα η Καθηγήτρια της Σχολής Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Σχεδιασμού και Ανάλυσης Διεργασιών, Μαγδαληνή Κροκίδα, έχουν ήδη αναπτυχθεί λύσεις αξιοποίησης που δεν μένουν στη θεωρία, αλλά μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα, μέχρι και σε επίπεδο βιομηχανικής παραγωγής.
Κομβικό σημείο των όσων δηλώνει, είναι ότι τα έργα στα οποία συμμετείχε η ερευνητική της ομάδα, βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο τεχνολογικής ωριμότητας (Technology Readiness Level), πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει η πρακτική δυνατότητα εμπορικής αξιοποίησης.
Από τον λαγοκέφαλο, όπως λέει, έχουν παραχθεί υψηλής αξίας συστατικά και υλικά, όπως η τετροδοτοξίνη που ενσωματώθηκε σε καλλυντικά σε συνδυασμό με κολλαγόνο και Ω3, με χρήση ως υποκατάστατο botox σε διάφορα σκευάσματα, αλλά και δερμάτινα είδη από το δέρμα του ψαριού.
Παράλληλα, περιγράφει ένα πλήρες πλέγμα εφαρμογών για πολλούς κλάδους, όπως η παραγωγή κολλαγόνου και πρωτεϊνών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από συγκολλητικές ουσίες για έπιπλα έως συμπληρώματα διατροφής και ζωοτροφές, καθώς και παραγωγή χιτίνης/χιτοζάνης για χρήσεις που σχετίζονται με καλλυντικά. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και τα λιπαρά Ω3, Ω6 και Ω7, καθώς και εκχυλίσματα εμπλουτισμένα με λειτουργικά συστατικά.
Στο ερώτημα αν αυτές οι δυνατότητες είναι άμεσα εμπορικά αξιοποιήσιμες, η ίδια απαντά καταφατικά, λέγοντας ότι έχουν ήδη παραχθεί προϊόντα με πολύ καλούς πρώτους δείκτες και είναι «έτοιμα να βγουν στην αγορά».
Η Καθηγήτρια της Σχολής Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ, τονίζει πως το «κλειδί» για να περάσουμε από τα ερευνητικά αποτελέσματα στην πραγματική αξιοποίηση, είναι πρώτα απ’ όλα το νομοθετικό πλαίσιο, τόσο σε εθνικό, όσο και κυρίως, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη συνέχεια, θέτει μια τετράδα προϋποθέσεων:
- Μέτρα ενθάρρυνσης προς αλιείς και συλλόγους αλιέων για συστηματική συλλογή,
- Μεγάλη καμπάνια ενημέρωσης ώστε οι πολίτες να συνειδητοποιήσουν ότι πολλά από αυτά τα είδη μπορούν να καταναλωθούν,
- Συμπράξεις σε μεσογειακό/πανευρωπαϊκό επίπεδο, και
- Δημιουργία κέντρων συλλογής και αξιοποίησης σε λίγα, στρατηγικά σημεία στη Μεσόγειο – όχι διάσπαρτα σε κάθε περιοχή – ώστε να υπάρχει κρίσιμη μάζα πρώτης ύλης και βιώσιμη βιομηχανική προοπτική.
Τέλος, στο θέμα της χρηματοδότησης, η ίδια διαβεβαιώνει ότι η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά κονδύλια για αυτόν τον σκοπό, και θεωρεί κρίμα να μένουν αναξιοποίητα. Αυτό που λείπει, κατά την εκτίμησή της, δεν είναι ούτε η τεχνογνωσία ούτε τα χρήματα, αλλά η οργάνωση και η ενημέρωση τόσο της ελληνικής όσο και της ευρωπαϊκής διοίκησης, ώστε να γίνει το «επόμενο βήμα» και να περάσουν οι λύσεις στην πράξη.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης της κ. Μαγδαληνής Κροκίδα, στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη
Η Καθηγήτρια της Σχολής Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, κ. Μαγδαληνή Κροκίδα
- Βλέπουμε τα τελευταία χρόνια να εντείνεται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό η πίεση από τα εισβολικά είδη στις ελληνικές θάλασσες. Υπάρχει τεράστιο πρόβλημα, το οποίο πολλές χώρες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν με διάφορους τρόπους, όπως η επιδότηση της εξόντωσης, χωρίς όμως κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Τι λύσεις υπάρχουν διαθέσιμες, όπως έχουν δείξει και τα ερευνητικά προγράμματα στα οποία συμμετέχετε;
Εμείς ασχολούμαστε όχι μόνο με το λεοντόψαρο, αλλά και με όλα τα εισβολικά είδη τα οποία είναι αρκετά. Το πιο σημαντικό ίσως που θα ανέφερα είναι ο λαγοκέφαλος, το μπλε καβούρι είναι επίσης εισβολικό είδος, ενώ υπάρχουν ακόμα και εισβολικά φύκη και πολλά άλλα.
Εμείς έχουμε δώσει λύσεις και μάλιστα χειροπιαστές και έχουμε καταφέρει να κάνουμε και σε μεγαλύτερη κλίμακα, δηλαδή σε βιομηχανική κλίμακα, να προβλέψουμε την αξιοποίηση αυτών.
Έχουμε ήδη ερευνητικά έργα τα οποία έχουν υψηλό DRL, δηλαδή Technology Readiness Level, που είναι σε επίπεδο βιομηχανικής παραγωγής. Από τον λαγοκέφαλο για παράδειγμα, έχουμε παράξει την τέτροδοτοξίνη την οποία την έχουμε βάλει μαζί με κολλαγόνο και Ω3 σε καλλυντικά και έχει δράσει σαν υποκατάστατο του Botox σε διάφορα formulation. Επίσης, έχουμε κάνει δερμάτινα είδη από το δέρμα τους.
Ακόμη, έχουμε κάνει κολλαγόνο, πρωτεΐνες βεβαίως που τις έχουμε χρησιμοποιήσει σε διάφορα είδη, από ουσίες συγκόλλησης για έπιπλα μέχρι και βέβαια συμπληρώματα διατροφής, ζωοτροφές κτλ. Έχουμε φτιάξει, χιτοζάνη από τα κόκκαλα και χιτίνη που αφορά καλλυντικά.
Έχουμε κάνει Ω3, Ω6 και Ω7 λιπαρά, έχουμε φτιάξει εκχυλίσματα τα οποία είναι εμπλουτισμένα σε διάφορα συστατικά και βεβαίως και διάφορα υπολείμματα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν, τα υπόλοιπα, ως fertilizers και βιοδιεγέρτες για την πρωτογενή παραγωγή. Οπότε σε αυτό το επίπεδο νομίζω ότι είμαστε σε ένα πάρα πολύ καλό σημείο και ήδη έχουμε ξεκινήσει διαδικασίες παραγωγής και συνεργασίας όχι μόνο σε ελληνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αυτή τη στιγμή η νομοθεσία πρέπει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο πανευρωπαϊκά ώστε να υπάρξει αφενός το κίνητρο, ώστε να υπάρχει η συλλογή αυτών των ειδών. Δηλαδή αυτό το πρώτο βήμα που έκανε η Κύπρος (επιδότηση αλίευσης) πρέπει να γίνει, αλλά πρέπει να συνοδευτεί από το επόμενο, που είναι η συλλογή και η αξιοποίηση αυτών. Διαφορετικά δεν έχει νόημα από μόνο του.
- Οπότε η έρευνα έχει δείξει τεράστιες δυνατότητες που από ό,τι καταλαβαίνω είναι άμεσα εμπορικά εκμεταλλεύσιμες;
Πραγματικά τεράστιες δυνατότητες. Εμείς έχουμε βγάλει προϊόντα που έχουν λειτουργήσει και έχουν πάρει πάρα πολύ καλούς πρώτους δείκτες και είναι έτοιμα να βγουν στην αγορά.
- Δηλαδή έχετε κάνει ήδη την πιλοτική παραγωγή και το επόμενο διάστημα θα τα δούμε σε μαζική παραγωγή;
Ακριβώς και πάμε σε μαζική παραγωγή. Και όχι μόνο εδώ στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι εφαρμογές είναι πραγματικά πάρα πολλές. Ας πούμε από το μπλε καβούρι έχουμε κάνει ένα προϊόν που είναι τύπου “knorr” και είναι στην ουσία η νοστιμιά από το μπλε καβούρι, το οποίο είναι εξαιρετικό προϊόν.
Επίσης να σημειώσω ότι όλα τα υπολείμματα των ψαριών αυτών, τα οποία είναι σε σημαντικό ποσοστό αξιοποιήσιμα με εκχυλίσματα κτλ, μπορούν να γίνουν και instant soups, δηλαδή στιγμιαία προϊόντα βρώσιμα, τα οποία πραγματικά έχει νόημα να τα δούμε και να τα εκμεταλλευτούμε, διότι είναι πάρα πολύ υγιεινά, πάρα πολύ νόστιμα και πάρα πολύ εύκολο να διατεθούν στην αγορά και να τα φτιάξουμε. Γιατί όχι απ' την Ελλάδα.
- Τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα, για να δρομολογηθεί η υλοποίηση αυτών των ερευνών που έχουν γίνει και να ξεκινήσει η πραγματική αξιοποίηση των εισβολικών ειδών;
Για μένα το πρώτο κομμάτι είναι το νομοθετικό.
- Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να γίνει αυτό ή σε εθνικό επίπεδο μπορούμε να κάνουμε κάτι;
Και σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό. Κυρίως σε ευρωπαϊκό όμως. Το δεύτερο είναι τα μέτρα ενθάρρυνσης των αλιέων, των συλλόγων αλιέων, προκειμένου να συλλέγουν αυτά τα είδη. Το τρίτο πράγμα είναι να γίνει μία πραγματικά μεγάλη καμπάνια για να συνειδητοποιήσουν οι πολίτες ότι αυτά όλα μπορούμε να τα καταναλώσουμε.
Είναι και το κοινωνικό κομμάτι δηλαδή σημαντικό. Και κατά τέταρτον να γίνουν συμπράξεις πανευρωπαϊκές, μεσογειακές θα έλεγα, αξιοποίησης και κέντρα συλλογής και αξιοποίησης αυτών.
Δηλαδή δεν μπορεί να γίνει σε κάθε μικρό χωριό ένα τέτοιο κέντρο, αλλά εάν γίνει μια συλλογή στην Ελλάδα, ένα κέντρο έρευνας και αξιοποίησης αυτών στην Ελλάδα, ένα στην Ισπανία για παράδειγμα, αν έχουμε δηλαδή δύο-τρία κέντρα στη Μεσόγειο, τότε θα μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε και να γίνουμε πραγματικά αποδέκτες και στη συνέχεια αξιοποιητές και «πομποί» αυτών των ερευνητικών αποτελεσμάτων έτσι ώστε να διοχετευτούν στην πράξη.
Αυτή τη στιγμή να πούμε ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες πλήττονται από το γεγονός ότι το 90% του κόστους μεγαλώματος ενός ψαριού είναι η ιχθυοτροφή. Αν λοιπόν εμείς αυτό το πράγμα, κατά 60% το λύσουμε από τα εισβολικά είδη, καταλαβαίνετε τι μεγάλο όφελος έχουμε. Πολλαπλό.
Δηλαδή αυτή τη στιγμή δεν πάνε καλά οι ιχθυοκαλλιέργειες στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες λόγω του ότι αυξάνεται συνέχεια το κόστος των ιχθυοτροφών. Αν εμείς βρούμε εναλλακτικές πηγές που αυτή τη στιγμή είναι καταστραμμένες και δεν είναι αξιοποιήσιμες και βρούμε τρόπους να τροφοδοτούμε τις ιχθυοκαλλιέργειες μας, το όφελος θα είναι τεράστιο.
- Οπότε θα πρέπει με το νομοθετικό πλαίσιο που είπατε, να δοθεί κίνητρο και στους αλιείς να τα ψαρεύουν αλλά να γίνουν και τα κέντρα συλλογής. Ενδεχομένως οι αλιείς θα μπορούν κατά τα πρότυπα της συμβατικής αλιείας να καταψύχουν τα προϊόντα και να τα μεταφέρουν σε Κέντρα αξιοποίησης και εκμετάλλευσης. Να μπορεί να ανοίξει μία βιομηχανία σε μία κοντινή περιοχή γνωρίζοντας ότι υπάρχει απόθεμα το οποίο θα είναι εξασφαλισμένο για μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε να μπορεί γίνει και μια επένδυση. Φαντάζομαι ότι χρηματοδοτικά εργαλεία υπάρχουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση;
Τεράστια, μα η Ευρώπη έχει διαθέσιμα πολλά εκατομμύρια ευρώ για αυτόν το σκοπό. Και είναι κρίμα να μην τα αξιοποιήσουν.
- Μέχρι στιγμής διατέθηκαν και σημαντικά κονδύλια στην έρευνα και αυτά μπορούν να είναι πολλαπλάσια για τους σκοπούς της βιομηχανικής αξιοποίησης, της εκμετάλλευσης. Τι λείπει λοιπόν και δεν τα βλέπουμε στην πράξη;
Μια οργάνωση και μια ενημέρωση και της Ελληνικής αλλά και της Ευρωπαϊκής διοίκησης ώστε να κάνουμε το επόμενο βήμα.
