Η Νάουσα, το Μάντσεστερ -όπως χαρακτηριστικά αποκαλούνταν- της Μακεδονίας, αποτέλεσε αναμφισβήτητα το μεγαλύτερο κλωστοϋφαντουργικό κέντρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τα πρώτα εργοστάσια νημάτων και υφασμάτων να κάνουν την εμφάνισή τους το 1907, όταν ακόμη η περιοχή βρισκόταν υπό τον οθωμανικό ζυγό. Την προτίμηση των βιομηχανιών «κέρδισαν» οι όχθες του ποταμού Αράπιτσα, καθώς έτσι μπορούσαν να εκμεταλλευθούν την φθηνή υδροηλεκτρική ενέργεια που προσφέρει.
Έκτοτε -και με αποκορύφωμα τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και τις αρχές του ’90 όπου στον τομέα της κλωστοϋφαντουργίας απασχολούνταν 5.000 άτομα σε συνολικό πληθυσμό 23.000- αποτέλεσε την «καρδιά» της βιομηχανίας στη Μακεδονία. Και η ακμή συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν οι οικονομικοπολιτικές αλλαγές σε ολόκληρη την Ευρώπη «πυροδότησαν» μία σειρά «λουκέτων» στη μέχρι πρότινος ανθίζουσα οικονομία της Νάουσας.
Κι έτσι οι πάλαι ποτέ «ζωντανές» βιοτεχνίες ερήμωσαν, τα κτήρια εγκαταλείφθηκαν, όμως η κλωστοϋφαντουργεία -πέραν την οικονομικής και αναπτυξιακής ταυτότητας της Νάουσας- έμελλε να «πλεχθεί» με ένα αδιόρατο νήμα στην πόλη και τους ανθρώπους της.
Άλλωστε, μία από τις πιο εμβληματικές βιομηχανίες της περιοχής, η «Βέτλανς Νάουσα», στο ανατολικό άκρο της Αράπιτσας -η οποία περιήλθε στην ιδιοκτησία του δήμου τον Μάρτιο του 2000, έπειτα από δωρεά του Χρήστου Λαναρά- από το 2021, αποτελεί το «σπίτι» του Κέντρου Βιομηχανικής Κληρονομιάς - ΕΡΙΑ, φιλοξενώντας τη μόνιμη έκθεση «Ιστορίας Νήματα. Η βιομηχανία της κλωστοϋφαντουργίας στη Νάουσα». Μία ζωντανή υπενθύμιση ότι το νήμα που «έπλεξε» την ταυτότητα της πόλης δεν κόπηκε ποτέ. Απλώς περιμένει να ξετυλιχθεί ξανά, αυτή τη φορά προς το μέλλον.
Αυτή τη σύνδεση φιλοδοξεί να αναδείξει ο δήμος Ηρωικής Πόλεως Νάουσας μέσα από το Στρατηγικό Πλαίσιο Παρεμβάσεων «ΝΗΜΑ» το οποίο αφορά την αποκατάσταση και την επανάχρηση πρώην βιομηχανικού συγκροτήματος εντός του αστικού ιστού της Νάουσας, ενσωματώνοντας πρωτοποριακές δράσεις στους τομείς της κατοικίας, της έρευνας, της καινοτομίας, της εκπαίδευσης, της επιχειρηματικότητας, της ενεργειακής αυτονομίας και της κυκλικής οικονομίας, με τις στεγασμένες εγκαταστάσεις του να εκτείνονται σε περίπου 14.000 τετραγωνικά μέτρα, με το συνολικό οικόπεδο να «αγγίζει» τα 22.000 τ.μ..
Το βιομηχανικό συγκρότημα σήμερα
Μιλώντας στα Μακεδονικά Νέα, ο δήμαρχος της Ηρωικής Πόλεως Νάουσας, Νίκος Κουτσογιάννης, αναπτύσσει το όραμα της δημοτικής αρχής, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει παράδειγμα -όχι μόνο για την Ελλάδα- αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη.
«Έχοντας αυτό το τεράστιο κτηριακό απόθεμα των παλιών βιοτεχνιών, θέλουμε μία από αυτές τις μονάδες ιδιοκτησίας του δήμου, να την αποκαταστήσουμε και να την επαναχρησιμοποιήσουμε στο επίπεδο της αξιοποίησής της ως κτήριο κατοικιών, έρευνας και εκπαίδευσης, μέσα από ένα πρωτοποριακό σχέδιο παρεμβάσεων, το οποίο στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας μορφής αστικού κοινοτισμού», σημειώνει αρχικά ο κος Κουτσογιάννης.
Κατοικίες για νέους, επιστήμονες και εργαζόμενους - Εκτάσεις για... σύγχρονους αγρότες
Ένας από τους πυλώνες αξιοποίησης είναι η κατασκευή 40 κατοικιών για νεαρά ζευγάρια τα οποία επιθυμούν να εγκατασταθούν στην περιφέρεια, με την παροχή κινήτρων όσον αφορά και την επαγγελματική αποκατάστασή τους. Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη δημιουργία στούντιο τα οποία θα στεγάσουν ειδικευόμενους γιατρούς και αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, οι οποίοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην πόλη και τους ανθρώπους της.
«Οι κατοικίες θα μπορούν δυνητικά να εκμισθωθούν από νεαρά ζευγάρια, τα οποία ζουν στα μεγάλα αστικά κέντρα και θέλουν να τα εγκαταλείψουν και να έρθουν στην επαρχία είτε γιατί έχουν τη δυνατότητα της απασχόλησης είτε γιατί θέλουν ένα καλύτερο επίπεδο ζωής. Παράλληλα, ένα δεύτερο κομμάτι αφορά νέα ζευγάρια τα οποία θέλουν να απασχοληθούν στον πρωτογενή τομέα, αλλά με τη σύγχρονη έννοια του αγρότη», εξηγεί.
Όσον αφορά τους τελευταίους, ο δήμος Ηρωικής Πόλης Νάουσας θα παραχωρήσει σε αυτούς δημοτικές εκτάσεις, τις οποίες θα μπορούν να καλλιεργήσουν ως σύγχρονοι αγρότες με την καθοδήγηση του Ιστιτούτου Αγροτεχνολογίας και Βιοοικονομίας του ΕΚΕΤΑ.
Παράλληλα, στα 25 στούντιο που -σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις- θα κατασκευαστούν, σχεδιάζεται να στεγαστούν ερευνητές του ΕΚΕΤΑ και ειδικές επαγγελματικές κατηγορίες, όπως δάσκαλοι, καθηγητές και ειδικευόμενοι γιατροί που εργάζονται στο νοσοκομείο της Νάουσας, οι οποίοι με ένα συμβολικό αντίτιμο θα μπορούν να έχουν τον προσωπικό τους χώρο.
Καινοτομία και εκπαίδευση: Cluster spin-off και Ακαδημία Οίνου - Συνεργασία με το ΔΙ.ΠΑ.Ε.
Ο έτερος άξονας αξιοποίησης τού εν λόγω βιομηχανικού συγκροτήματος αφορά την φιλοξενία ενός cluster για spin-off επιχειρήσεις του ΕΚΕΤΑ, αλλά και τη στέγαση σε αυτό μίας εκπαιδευτικής δομής αφιερωμένης στον οίνο.
«Στο χώρο θα εδράζονται επιχειρήσεις οι οποίες θα προκύπτουν ως αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης του ερευνητικού έργου, το οποίο παράγεται από το ΕΚΕΤΑ. Ταυτόχρονα, εκεί θα εγκατασταθεί η Ακαδημία Οίνου. Θα είναι η πρώτη στη χώρα εκπαιδευτική δομή που θα απευθύνεται αποκλειστικά και μόνο σε νέους οι οποίοι θέλουν να απασχοληθούν στο κομμάτι του οίνου. Επιπλέον, θα στεγαστούν προγράμματα μεταπτυχιακά και κατάρτισης σε συνεργασία με το ΔΙ.ΠΑ.Ε», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κος Κουτσογιάννης.
Κοινωνική Επιχειρηματικότητα και Αστικός Κοινοτισμός
Καίριος στόχος του εγχειρήματος -όπως εξηγεί ο κ. Κουτσογιάννης- είναι η δημιουργία προγραμμάτων Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, με στόχο την επαγγελματική ανάπτυξη και αποκατάσταση ευάλωτων ομάδων.
«Θα υπάρχει ένα πλαίσιο παρεμβάσεων το οποίο θα αφορά τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την κατάρτιση και την εξαγωγή στην αγορά ευπαθών συμπολιτών μας είτε σε επίπεδο αμιγώς οικονομικό είτε σε επίπεδο ψυχικής υγείας. Θα στοχεύει ανθρώπους που χρειάζονται μια υποστήριξη, μια συνδρομή ώστε και να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους, να θεραπευτούν και να μπορέσουν να γίνουν αυτόνομοι, εντασσόμενοι στο σύστημα εργασίας», σημειώνει μεταξύ άλλων.
Παράλληλα, το project στοχεύει στη δημιουργία αισθήματος σύνδεσης μεταξύ των ενοίκων και των ατόμων που θα δραστηριοποιούνται στο συγκρότημα, στα πρότυπα του αστικού κοινοτισμού.
«Μέσα στο κτήριο θα υπάρχουν χώροι και θα αναπτύσσονται δράσεις οι οποίες θα στοχεύουν στο να δημιουργήσουν μια σύνδεση, να δημιουργήσουν δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων οι οποίοι θα είναι ένοικοι και επαγγελματίες. Ο στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε μια αίσθηση σύνδεσης, μια αίσθηση κοινής ταυτότητας, μια αίσθηση συμπόρευσης, ούτως ώστε αυτό το μεγάλο κοινωνικό-οικονομικό “πείραμα” να μπορέσει να “περπατήσει”», εξηγεί.
Zero waste και ενεργειακά αυτόνομο
Σημαντικό κομμάτι του project αποτελεί η εκμηδένιση του ενεργειακού αποτυπώματος του συγκροτήματος.
«Ένα ακόμη κομμάτι που θέλουμε να εφαρμόσουμε αφορά στην ενεργειακή αυτονομία του χώρου, εκμεταλλευόμενοι τον υφιστάμενο υδροηλεκτρικό σταθμό, με φωτοβολταϊκά πλαίσια, αλλά και έναν καινοτόμο τρόπο, με τον οποίο θα αξιοποιείται το προϊόν της ενέργειας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί και με την εγκατάσταση ενός data center, το οποίο θα διευκολύνει την όλη διαδικασία. Ουσιαστικά η θερμότητα που παράγεται από τους servers, από τους επεξεργαστές, από τους υπολογιστές κλπ, θα αξιοποιείται για την θέρμανση και την ψύξη. Πρόκειται για ένα καινοτόμο εγχείρημα και για την χρήση και την αξιοποίηση της ενέργειας, καθώς στοχεύουμε να καταστήσουμε το κτήριο μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης. Ταυτόχρονα το κτήριο θα είναι επίσης zero waste, δηλαδή με μηδενική δημιουργία απορριμμάτων», συνεχίζει.
Το βιομηχανικό συγκρότημα σήμερα
Το επόμενο βήμα για το σχέδιο «ΝΗΜΑ»
Στην προκειμένη φάση, το project βρίσκεται σε σημείο ωρίμανσης, με τον κ. Κουτσογιάννη να έχει παρουσιάσει προ ημερών το σχέδιο «ΝΗΜΑ» στην Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, η οποία δεσμεύτηκε για την εξεύρεση του κατάλληλου χρηματοδοτικού εργαλείου, ώστε να υλοποιηθεί και να αποτελέσει μοντέλο κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης για την ελληνική περιφέρεια συνολικά. «Βρισκόμαστε σε συνεργασία με την Ελληνική Κυβέρνηση, ώστε να καταλήξουμε στο τελικό μοντέλο με το οποίο θα προχωρήσει», σημειώνει χαρακτηριστικά ο δήμαρχος.
Παράλληλα, ερωτηθείς για πιθανή μελλοντική διεύρυνση του εγχειρήματος και σε άλλες πρώην βιομηχανικές μονάδες, ο ίδιος διευκρινίζει πως η ιδιοκτησιακή εικόνα των παλιών βιομηχανικών μονάδων είναι σύνθετη, ωστόσο είναι εφικτό για τις μονάδες που βρίσκονται σε πτωχευτική διαδικασία ή ανήκουν σε τραπεζικά ιδρύματα. «Εφόσον αυτό το σχέδιο υλοποιηθεί και αποδειχθεί ότι λειτουργεί όπως το έχουμε οραματιστεί, η πρόθεσή μας είναι στη συνέχεια να το επεκτείνουμε και να το διευρύνουμε και στις υπόλοιπες βιομηχανικές μονάδες», υπογραμμίζει.
Ένα ολιστικό σχέδιο με ευρωπαϊκή φιλοδοξία
Όπως τονίζει ο δήμαρχος Ηρωικής Πόλεως Νάουσας, στόχος της δημοτικής αρχής είναι το «ΝΗΜΑ» να μην αποτελέσει μία αποσπασματική παρέμβαση, αλλά ένα πρότυπο εγχείρημα με δυνατότητα εφαρμογής και σε άλλες πόλεις με παρόμοιο βιομηχανικό απόθεμα.
«Ο στόχος μας είναι αυτό να γίνει μία πρότυπη δράση, η οποία θα μπορεί να εφαρμοστεί και αλλού. Εφόσον ολοκληρωθεί και υλοποιηθεί, εκτιμώ ότι συνιστά πανευρωπαϊκή καινοτομία και πρωτοπορία», υπογραμμίζει.
Όπως εξηγεί ο κ. Κουτσογιάννης, «κατοικίες μπορεί να βρίσκονται αλλού, επιχειρηματικοί χώροι μπορεί να υπάρχουν αλλού. Όλα αυτά, όμως, συνδυασμένα, μαζί με τη διάθεση και την προσπάθεια να υπάρξει αυτή η διασύνδεση - κοινωνική και ψυχική- των χρηστών του χώρου, είναι κάτι μοναδικό, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη».
