Ασφυκτικές παραμένουν οι πιέσεις για την Ελληνική κτηνοτροφία στα δύο σοβαρά μέτωπα των ζωονόσων. Για τον αφθώδη πυρετό, το ΥΠΑΑΤ έχει οριοθετήσει στη Λέσβο ζώνη προστασίας τριών χιλιομέτρων, ζώνη επιτήρησης δέκα χιλιομέτρων και περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη στο υπόλοιπο νησί, με ισχύ μέτρων έως και τις 15 Μαΐου 2026, ενώ μετά το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα της 17ης Μαρτίου ακολούθησε γρήγορη κλιμάκωση σε 5, σε 13 και τελικά σε 17 κρούσματα. Για την ευλογιά, παραμένουν οι αυστηροί περιορισμοί μετακινήσεων, οι ειδικοί έλεγχοι ενόψει της πασχαλινής περιόδου και η επιχειρησιακή ενίσχυση του μηχανισμού, με το Υπουργείο να ανακοινώνει ακόμη 45 έκτακτες προσλήψεις για την αντιμετώπιση της επιζωοτίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων στο Τμήμα Κτηνιατρικής του ΑΠΘ και μέλος της Εθνικής Επιτροπής Διαχείρισης και Ελέγχου της ευλογιάς των Αιγοπροβάτων, Σπυρίδων Κρήτας, περιγράφει ως πιθανότερο σενάριο εισόδου του αφθώδους στη Λέσβο τη διασύνδεση με την Τουρκία, επισημαίνει ότι η διασπορά μπορεί να γίνει όχι μόνο μέσω παράνομα διακινούμενων φαινομενικά υγιών ζώων αλλά και μέσω προϊόντων ή ανθρώπινης αμέλειας, και τονίζει ότι η πραγματική αδυναμία σε κάθε κρίση τέτοιου τύπου βρίσκεται στους «αθόρυβους» κρίκους της αλυσίδας: Στην παράνομη μετακίνηση, στην ελλιπή απολύμανση, στην ελλιπή επιτήρηση και τελικά στην υποτίμηση της βιοασφάλειας μέσα στις ίδιες τις εκτροφές.
Στη συνέντευξή του στα Μακεδονικά Νέα, ο κ. Κρήτας αναφέρεται και στην ευλογιά των αιγοπροβάτων, προειδοποιώντας πως η άνοιξη, η κινητικότητα της αγοράς και η πασχαλινή περίοδος ανεβάζουν τον κίνδυνο, εάν δεν τηρηθούν σχολαστικά τα μέτρα βιοασφάλειας.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Σπυρίδωνα Κρήτα, στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη.:
- Βασικά, με τη Λέσβο, ποιο θεωρείται το πιθανότερο σενάριο εισόδου της νόσου; Ακούσαμε πως η Τουρκία είναι το επικρατέστερο...
Από εκεί φαίνεται ότι προήλθε. Αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο. Ξέραμε εδώ και καιρό ότι η Τουρκία είχε το συγκεκριμένο νόσημα, όπως άλλωστε ισχύει και κατά τις τελευταίες δεκαετίες όπου εκεί ενδημούν όλα αυτά τα νοσήματα (αφθώδης πυρετός, ευλογιά, πανώλης μικρών μηρυκαστικών κλπ).
- Άρα, μια απροσεξία ή ένα προϊόν που μπορεί να πέρασε στο νησί θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει όλη αυτή την κατάσταση;
Μπορεί να είναι και προϊόν, γιατί ο συγκεκριμένος ιός του αφθώδους πυρετού μπορεί να εισέλθει και με τέτοια προϊόντα. Δηλαδή στο κρέας μπορεί να συντηρηθεί, όχι σε αυτό καθαυτό το κρέας, αλλά σε κάποιους λεμφαδένες, για παράδειγμα. Αν κάνεις ένα σαλάμι, γαλακτοκομικό προϊόν ή κάτι αντίστοιχο και δεν έχει υποστεί επαρκή θερμική κατεργασία, τότε ο ιός που έχει επιβιώσει μπορεί να εισαχθεί.
Και πρέπει να ξέρουμε ότι το νόσημα αυτό δεν αφορά μόνο τα μηρυκαστικά, αλλά και τα βοοειδή και τους χοίρους. Οπότε ακόμη και ένα περιτύλιγμα από μολυσμένο προϊόν, αν πεταχτεί κοντά σε μια εκτροφή και το μυρίσει ή το γλείψει ένα μηρυκαστικό, τότε το συγκεκριμένο ζώο μπορεί να κολλήσει το νόσημα.
- Άρα αυτό δείχνει ότι έχουμε να κάνουμε με ένα άκρως μεταδοτικό νόσημα;
Πάρα πολύ μεταδοτικό. Όπως λένε, ο ιός αυτός μπορεί να μεταδοθεί μεταφερόμενος στον αέρα επάνω από το νερό ακόμη και σε απόσταση μεγαλύτερη των 200 χιλιομέτρων.
- Η ταχεία εμφάνιση πολλαπλών εστιών στο νησί τι σας λέει επιδημιολογικά; Εκτιμάτε πως είναι μία η πηγή ή μπορεί να μιλάμε για περισσότερες;
Δεν μπορείς να γνωρίζεις σίγουρα. Το δεδομένο είναι ότι ο ιός μεταδίδεται ταχύτατα και, μάλιστα, αερογενώς μεταφέρεται πιο εύκολα ακόμη και από την ευλογιά. Επίσης, ο ιός μπορεί να μεταδίδεται πριν ακόμα εμφανιστούν τα συμπτώματα οπότε να έχει ήδη διασπαρεί «αθόρυβα». Προσβάλλει πολλά είδη ζώων επίσης, όπως είπαμε, ακόμη και χοίρους και βοοειδή. Έτσι, τα κρούσματα μπορεί να προήλθαν από έναν μόνο άνθρωπο ή από μία πηγή μετά από διασπορά. Δεν το γνωρίζουμε αυτό.
- Το πιο αδύναμο σημείο στη βιοασφάλεια ενός νησιού, όπως η Λέσβος, ποιο μπορεί να είναι; Οι μετακινήσεις των ζώων, τα οχήματα;
Συνήθως ο βασικός τρόπος «διαρρήξης» της βιοασφάλειας και εισαγωγής της νόσου είναι η παράνομη διακίνηση ζώων. Αλλά δεν μπορείς να αποκλείσεις και έναν τουρίστα ο οποίος έρχεται στο νησί με μολυσμένα ρούχα ή φέρνοντας κάποιο μολυσμένο τρόφιμο. Τόσο τον αφθώδη πυρετό όσο και άλλα μεταδοτικά νοσήματα τα παρατηρούμε συνήθως στα σύνορά μας, κατά κύριο λόγο, στον Έβρο, αλλά και στα νησιά. Σε ό,τι αφορά όμως την προστασία από τυχόν διαφυγή του νοσήματος από το νησί στην υπόλοιπη επικράτεια και με δεδομένη την εκδήλωση του νοσήματος και τις απαγορεύσεις που ήδη επιβλήθηκαν στη Λέσβο, πιο επίφοβη είναι η ανθρωπογενής μεταφορά με μολυσμένα ρούχα, προϊόντα ή αντικείμενα, στα οποία δεν μπορεί να γίνει έλεγχος από τους λιμενικούς, υπαλλήλους αερομεταφορών κλπ.
Και αφθώδης πυρετός εμφανίστηκε, αν δεν κάνω λάθος, πριν από κάποια χρόνια στον Έβρο. Περίπου κάθε δεκαετία έχουμε πάντα ένα κρούσμα. Αλλά οι κτηνίατροι το ξέρουν και το καταπολεμούν, αν αντιληφθούν την ύπαρξη του κρούσματος.
Το θέμα είναι η ταχύτητα. Αν μπορέσεις και το «πετύχεις» στην αρχή, το διαγνώσεις έγκαιρα και το εξαλείψεις εκείνη τη στιγμή, θα αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Αν όμως ξεφύγει... Γι’ αυτό και «έκλεισαν» τη Λέσβο, για να αποφύγουν το ενδεχόμενο μετακίνησης του ιού στην ηπειρωτική Ελλάδα.
- Πόσο εύκολο είναι να «σπάσει» αυτός ο αποκλεισμός και να ξεφύγει από το νησί ο ιός;
Αυτό επαφίεται και στη συνείδηση του καθενός. Αν, για παράδειγμα, ως τουρίστας επισκεφθώ εσκεμμένα ή απρόσεκτα μια εκτροφή ή πάρω μαζί μου ένα δυνητικά μολυσμένο προϊόν, γνωρίζοντας ότι δεν επιτρέπονται τέτοιες ενέργειες, αυτό δεν μπορεί να ελεγχθεί από τις Αρχές και το νόσημα να «ξεφύγει» από το νησί μαζί με την αποχώρηση του τουρίστα.
Οπότε καταλαβαίνετε ότι δεν μπορούμε να κατηγορούμε πάντα όλους. Πρέπει και εμείς οι ίδιοι να βοηθάμε συνειδητά στην αντιμετώπιση του νοσήματος με όλη τη σοβαρότητα που απαιτείται. Είναι εθνικό μας καθήκον.
- Τώρα γίνονται απολυμάνσεις στα πλοία, στα οχήματα...
Απολυμάνσεις γίνονται, αλλά και πάλι, αναμένεται να έχουν αποτέλεσμα για τις ρόδες των οχημάτων ή τα υποδήματα ενός επισκέπτη. Όμως τι θα κάνεις με ένα μολυσμένο προϊόν σε μια τσάντα ή μολυσμένα ενδύματα; Σε ό,τι αφορά τα ζώα, σίγουρα είναι πιο εύκολο να ελέγξεις ότι δεν θα μετακινηθούν. Εκτός, βέβαια, κι αν κάποιος τα βάλει στο πορτ μπαγκάζ. Που δεν είναι απίθανο, αφού παρεμπόριο ζώων με την Τουρκία μπορεί να ισχύει. Αν ένα ζώο είναι φθηνότερο στην διπλανή χώρα, κάποιος εκτροφέας μπορεί να δελεαστεί και βλέποντας κάποια φαινομενικά υγιή ζώα να τα εισάγει στο πορτ μπαγκάζ. Πολλά νοσήματα δεν εκδηλώνονται άμεσα, αλλά μετά από δύο-τρεις ημέρες αφού εισαχθούν στο υπόλοιπο κοπάδι οπότε η ζημιά έγινε.
- Είδαμε μέχρι τώρα 17 κρούσματα, με βάση τον τελευταίο απολογισμό της 27ης Μαρτίου. Με ποια κριτήρια τώρα θα κρίνουμε αν τα μέτρα επαρκούν ή αν χρειάζονται αυστηρότερα;
Δεν είμαι μέλος σε κάποια επιτροπή, αλλά και ως πανεπιστημιακός δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτό. Ωστόσο, φαίνεται ότι έχουν ληφθεί επαρκή και αυστηρά μέτρα με δεδομένο ότι έχει γίνει lockdown αυτή τη στιγμή και έχουν κλείσει μονάδες, απαγορεύεται η διακίνηση ζώων, σταμάτησαν οι διακινήσεις γάλακτος κτλ. και ό,τι παράγεται καταναλώνεται μέσα στο νησί. Αν όμως δεν εφαρμοστούν απαρέγκλιτα τα μέτρα ή διαφύγουν με τους παραπάνω τρόπους, τι περισσότερο μπορείς να κάνεις;
Την εξάπλωση την παρατηρείς είτε με τα κλινικά κρούσματα, είτε ακόμα καλύτερα με εργαστηριακές εξετάσεις. Αν όμως δεν επαρκεί το κατάλληλο προσωπικό (κτηνιάτρους ή εργαστηριακούς) για να διενεργήσει άμεσα έρευνα σε όλο το νησί, να ανιχνεύσει όλες τις μολυσμένες μονάδες, θα απαιτηθεί πολύ περισσότερος χρόνος για δειγματοληψίες και εξετάσεις, και όπως καταλαβαίνετε, επιτρέπεις στο νόσημα να εξαπλωθεί.
- Τώρα, με την ευλογιά των αιγοπροβάτων, πώς βλέπετε την κατάσταση να εξελίσσεται;
Κοιτάξτε, πάλι έχουν μπει περιοριστικά μέτρα και για την περίοδο του Πάσχα. Και πρέπει όλοι ανεξαιρέτως να προσέξουν και να ακολουθήσουν τα μέτρα αυτά αυστηρά. Πέρυσι η μεγάλη διασπορά έγινε κατά το Πασχα και μετά από αυτό.
Σε ό,τι αφορά στη βιοασφάλεια πολλοί θεωρούν ότι είναι πολύ απλό το συγκεκριμένο θέμα. Βιοασφάλεια είναι, για παράδειγμα, το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι. Να θυμίσω ότι πολλές εκτροφές, ειδικά στα αιγοπρόβατα, δεν διαθέτουν ούτε νερό, ούτε σαπούνι,. Το «ποιος μπαίνει στην εκτροφή και πώς» αποτελεί ένα σύνηθες θέμα βιοασφάλειας. Δεν αποτελεί εχέγγυο αν ο επισκέπτης είναι «φίλος ή φαίνεται καθαρός» ώστε να του επιτρέψω να έρθει στην εκτροφή μου. Ούτε είναι ασφαλές να εισάγω στην εκτροφή μου ένα ζώο το οποίο φαίνεται ζωηρό και υγιέστατο γιατί μετά μπορεί να αρχίζει να εκδηλώνει το νόσημα... Αυτά όλα και πολλά άλλα είναι θέματα βιοασφάλειας.
Όμως, τα μέτρα αυτά είναι ουσιώδη για να μην εισέλθει ένα νόσημα σε μια χώρα, σε μια περιοχή, σε μια εκτροφή. Και δεν είναι ειδικά μόνο για την ευλογιά, τον αφθώδη πυρετό, ή την πανώλη. Είναι και για λιγότερο σοβαρά νοσήματα, ώστε να μην εισέλθουν σε μια εκτροφή.
Όταν ως επιστήμονες προτείνουμε να τηρούνται πρώτα από όλα αυστηρά τα μέτρα βιοασφάλειας, φανταστείτε ότι είναι σαν να λέμε σε έναν άρρωστο από γρίπη να μην βγει από ή να μη δεχθεί κάποιον στο σπίτι του. Έτσι μόνο δεν θα μολύνει άλλους με γρίπη και στο τέλος αυτή «θα σβήσει». Το ίδιο και με τα νοσήματα αυτά. Αν τα κρατήσουμε και τα τηρήσουμε με υπευθυνότητα, καταλαβαίνετε ότι δεν επεκτείνεται το πρόβλημα και θα εξαλειφθεί.
- Το ότι δεν τηρούνται σχολαστικά τα μέτρα βιοασφάλειας είναι ο λόγος που είναι δύσκολο να εκριζωθεί στην πράξη η ασθένεια;
Ακριβώς. Αλλά αυτό μπορεί να μην το καταλαβαίνουν κάποιοι παραγωγοί. Ή δεν μπορώ να αποκλείσω το ενδεχόμενο να το κάνει κάποιος εσκεμμένα, συνήθως από χαλαρότητα, αφού μπορεί να μην ενδιαφέρεται να τα εφαρμόσει για δικούς του κοινωνικοοικονομικούς λόγους.
- Έχουμε και τα θέματα της οικονομικής στήριξης και της γενικότερης οικονομικής κατάστασης πολλών κτηνοτρόφων, που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν.
Σαφώς. Το κράτος θα πρέπει άμεσα να εντάσσει αυτούς που έχουν πληγεί σε ενός τύπου ταμείο ανεργίας για να μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς. Και ας τους αποζημιώσει για τα ζώα και τα υλικά λίγο αργότερα, όχι όμως με μεγάλη καθυστέρηση. Φανταστείτε κάποιον που του θανάτωσαν τα ζώα επειδή είχε βρεθεί κρούσμα στην εκτροφή του, και τώρα δεν έχει χρήματα να ζήσει. Τι θα κάνει; Μπορεί να προσπαθήσει για παράδειγμα να πουλήσει μέρος ζωοτροφής που είχε αγοράσει σε μεγάλες ποσότητες σε κάποιον άλλο εκτροφέα -ίσως ακόμα και μισοτιμής μέσω facebook- για να μπορέσει να εξοικονομήσει έστω κάποια χρήματα μεταφέροντας μοιραία και το νόσημα σε κάποια άλλη εκτροφή.
- Λέγαμε ότι τον χειμώνα, που τα ζώα ήταν κλεισμένα στις εκτροφές, το διάστημα ήταν πιο ευνοϊκό για την καταπολέμηση της ευλογιάς. Παρ’ όλα αυτά είχαμε εξάπλωση και νέα κρούσματα και φοβόμασταν τον ερχομό της άνοιξης.
Τώρα θα αρχίσει πιο εύκολα να εξαπλώνεται, εάν αρχίσουν τα ζώα να βγαίνουν. Βέβαια πάλι υπάρχουν σχετικές απαγορεύσεις της πολιτείας, αλλά ο κίνδυνος μεγαλώνει.
- Είναι και η περίοδος του Πάσχα που έρχεται και δεν ξέρουμε πώς θα εξελιχθεί και η αγορά.
Και πάλι έχουν δοθεί σχετικές οδηγίες από τις Αρχές που πρέπει να εφαρμοστούν τα μέτρα αυτά από όλους και αυστηρά. Πολλοί απορούν γιατί επιβάλλονται περιορισμοί σχετικοί με τη σφαγή και τη διακίνηση στα σφαγεία. Καταρχήν τα σφαγεία είναι τόπος διερχομένων αφού θα μπορούσε ένας έμπορος από την Κρήτη να επισκεφθεί ένα σφαγείο σε μια άλλη περιοχή της χώρας όπου βρίσκει καλύτερες τιμές και με τα υποδήματά του να μεταφέρει παθογόνα πίσω στο μέρος του.
Επίσης, σε ότι αφορά την φόρτωση των ζώων προς το σφαγείο, δεν πρέπει να φορτώνονται ζώα διαδοχικά από διαφορετικές εκτροφές καθοδόν προς το σφαγείο, αφού αν η πρώτη εκτροφή αποδειχθεί μολυσμένη θα μεταφερθούν νοσήματα και στις υπόλοιπες. Γι’αυτό και η φόρτωση ζώων από μια εκτροφή θα πρέπει να εξυπηρετείται από ένα μόνο αποκλειστικό δρομολόγιο.
