Αναλύοντας την εικόνα που διαμορφώνεται στην καυτή περιοχή της Μέσης Ανατολής και στο Ιράν, ο κ. Φενέκος υποστηρίζει ότι οι πολιτικές και στρατιωτικές στοχεύσεις των εμπλεκόμενων πλευρών δεν ταυτίζονται, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο αβέβαιη την εξέλιξη της σύγκρουσης. Παράλληλα, περιγράφει ένα ιδιαίτερα σύνθετο επιχειρησιακό περιβάλλον στον Περσικό Κόλπο και στο Ορμούζ, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δύσκολα θα καταλήξει σε ενιαία απόφαση για ενεργότερη εμπλοκή, ενώ σχολιάζει και τις πιθανές παρενέργειες της κρίσης για το ελληνοτουρκικό πεδίο.
Ως προς το καθαρά στρατιωτικό σκέλος, στη συνέντευξη του στα Μακεδονικά Νέα, ο κ. Φενέκος εκτιμά ότι η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ δεν επιτρέπει εύκολες και γρήγορες κινήσεις. Όπως επισημαίνει, η παρουσία μεγάλου αριθμού πλοίων, ο κίνδυνος ναρκοθετήσεων, η χρήση σύγχρονων μέσων από την ιρανική πλευρά και οι περιορισμοί της ίδιας της γεωγραφίας του πεδίου συνθέτουν ένα εξαιρετικά δύσκολο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στο παράλληλο μέτωπο του Λιβάνου, σημειώνοντας ότι η διεύρυνση της κρίσης ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Κατά τον ίδιο, η δημιουργία πολλαπλών μετώπων ενισχύει την πίεση σε όλη την περιοχή και καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη πολιτικής διεξόδου.
Για την Ελλάδα, ο κ. Φενέκος υποστηρίζει ότι η στάση της πρέπει να διαμορφώνεται εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου, με έμφαση στα πεδία όπου ήδη έχει αναλάβει ευθύνες και μπορεί να προβάλλει συνέπεια και αξιοπιστία.
Στο σκέλος των ελληνοτουρκικών τέλος, εκτιμά ότι η Άγκυρα ενδέχεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη συγκυρία για να ενισχύσει τη δική της παρουσία και να καλλιεργήσει εντυπώσεις σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο. Δεν αποκλείει, μάλιστα, κινήσεις συμβολικού χαρακτήρα, όπως πρωτοβουλίες επίδειξης παρουσίας στην περιοχή.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Στέλιου Φενέκου στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη:
O κ. Στέλιος Φενέκος, Υποναύαρχος ε.α. και Πρόεδρος του Ινστιτούτου «Αλέξανδρος Παπαναστασίου»
- Το Ισραήλ προανήγγειλε ότι είναι προετοιμασμένο για τουλάχιστον άλλες τρεις εβδομάδες πολέμου και από την άλλη ο πρόεδρος Τραμπ αναφέρει ότι ο πόλεμος δεν θα κρατήσει πολύ. Επιχειρησιακά, τι βλέπετε; Ποιο από τα δύο εκτιμάτε ότι ισχύει;
Κοιτάξτε, το ότι έχουν διαφορετικούς στόχους και διαφορετική αντίληψη για το τέλος του πολέμου είναι γεγονός. Το Ισραήλ δεν θα ήθελε να υπάρχει αυτή η ηγεσία, θα ήθελε το Ιράν να είναι αποδυναμωμένο πλήρως. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ θα αποδέχονταν ίσως και μια ηγεσία με την οποία θα μπορούσαν να συνεννοηθούν μαζί της, σε μια διαπραγμάτευση.
Όμως επιχειρησιακά αυτό δεν βγαίνει. Και ξέρετε γιατί; Διότι είναι εγκλωβισμένα γύρω στα χίλια πλοία μέσα και έξω από το στενό. Για να βγουν αυτά τα πλοία με τον τρόπο που λέγεται, με συνοδείες και λοιπά, απαιτείται προετοιμασία αρκετών εβδομάδων.
Ούτε είναι έτοιμες οι μονάδες να αναπτυχθούν ώστε να υπάρξει στρατιωτική δόμηση, ούτε τα επιχειρησιακά πλάνα μπορούν να είναι τόσο γρήγορα. Υπάρχει επίσης και ο κίνδυνος από τις νάρκες, αλλά και από τα σύγχρονα όπλα που υπάρχουν αυτή τη στιγμή. Και το Ιράν διαθέτει κάποια από αυτά, σε διαφορετικό βαθμό απ’ ό,τι το 1984-1988, όταν είχαν κλείσει πάλι τα στενά και τότε κινδύνευσαν να βουλιάξουν πλοία.
Άρα όλα είναι δυσμενέστερα. Συνεπώς, πιστεύω ότι επιχειρησιακά αυτό το σχέδιο, να συνοδεύσουν τα πλοία για να βγουν από το Στενό του Ορμούζ ή ακόμη και να καταλάβουν τις δυτικές πλευρές του Ιράν ή κάποια νησάκια, απαιτεί πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις από αυτές που υπάρχουν τώρα στην περιοχή.
- Μέχρι τώρα είδαμε και έξι χώρες της Ευρώπης, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, να έχουν πει «όχι» στο κάλεσμα Τραμπ. Αυτό δείχνει ότι δεν θα περάσει εύκολα αυτό το κάλεσμα, ότι δεν θα υπάρξει εύκολη ανταπόκριση;
Κοιτάξτε, η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και, παρά το γεγονός ότι τείνουμε να αποδυναμώνουμε το διεθνές δίκαιο, υπάρχει και είναι γεγονός. Και μάλιστα, η απόφαση αυτή που ψηφίστηκε τελευταία, δίνει και δυνατότητα ερμηνειών για δράσεις στο πεδίο προς προστασία της ναυτιλίας και μέσα στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Αλλά η αίσθησή μου είναι ότι, παρά το γεγονός ότι υπάρχει πλέον μια απόφαση του ΟΗΕ που θα έδινε τη δυνατότητα στις χώρες να σκεφτούν με αυτόν τον τρόπο, είναι τόσο μεγάλο το επιχειρησιακό πρόβλημα και τόσο αντιφατικοί οι στόχοι, που αποκλείεται να υπάρξει ομοφωνία είτε σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε ακόμα και στο ΝΑΤΟ, όπως λέει ο Τραμπ.
Συνεπώς, αυτό που θα βλέπαμε θα ήταν μάλλον μια συμμαχία προθύμων για αυτή τη δουλειά. Αλλά και πάλι, σας είπα, ακόμη και αν στο τελικό σημείο το αποφάσιζαν όλες οι χώρες, θα χρειαζόταν μήνας ολόκληρος για να μπορέσει να σταθεί μια τέτοια δύναμη.
- Φαντάζομαι, ότι πρέπει να παραμένουν δυνάμεις και στην Ερυθρά Θάλασσα για την επιχείρηση «Ασπίδες», καθώς εκεί θα παραμένει ένα πεδίο ανοιχτό απέναντι στους Χούθι.
Βέβαια, γιατί ενεργοποιήθηκαν και οι Χούθι, όπως ακούσαμε. Άρα δεν μπορείς να πεις ότι θα πάρω τις «Ασπίδες» και θα τις πάω στο Ορμούζ, γιατί θα υπάρχει πλέον πρόβλημα και από τους Χούθι στο Σουέζ. Βλέπετε λοιπόν ότι είναι πολύπλοκο το ζήτημα και, κατά την άποψή μου, θα επιμείνω πάλι σ’ αυτό: όσο πιο γρήγορα πέσει μια πρόταση στο τραπέζι για διαπραγμάτευση και όσο υπάρχουν κάποιοι που θα μεσολαβήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο καλύτερα θα είναι για όλες τις πλευρές.
- Το στρατηγικό τοπίο έχει αλλάξει και με το παράλληλο μέτωπο που έχει ανοίξει το Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο; Μιλάμε για έναν πόλεμο πολλαπλών μετώπων; Είναι κάτι που μπορεί να κλείσει γρήγορα ή πρόκειται για βαθύτερη πληγή;
Ήταν αναμενόμενο ότι θα γίνει πολλαπλών μετώπων, διότι το Ιράν σε αυτό ήλπιζε άλλωστε, και ελπίζει ακόμη και στους Χούθι που δεν έχουν ενεργοποιηθεί ακόμη βέβαια, αλλά από ότι φαίνεται μπαίνουν και αυτοί στο «παιχνίδι». Όμως επικροτώ την προσέγγιση του Μακρόν, που τουλάχιστον έρχεται και προσπαθεί να βάλει στο τραπέζι ένα ζήτημα αρκετά ελκυστικό για το Ισραήλ, δηλαδή την αναγνώρισή του από τον Λίβανο. Έχει τρομερές δυσκολίες για να γίνει κάτι τέτοιο, αλλά δεν το θεωρώ αδύνατο να αρχίσει ο Λίβανος να συζητάει την απονομιμοποίηση της Χεζμπολάχ και την αναγνώριση του Ισραήλ ως κράτους.
- Θα βοηθούσε σε αυτό μια κοινή άποψη-θέση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πέρα από τον πρόεδρο Μακρόν; Να υπάρξει δηλαδή ένα ευρύτερο κάλεσμα προς τον Λίβανο για την αναγνώριση του Ισραήλ;
Βέβαια. Και ξέρετε, δεν είναι ότι θα τελείωνε τις επιχειρήσεις αμέσως, αλλά θα ήταν η έναρξη μιας σταδιακής προσέγγισης, όπου θα έδινε και τη δικαιολογία, τα προσχήματα που χρειάζονται όλες οι πλευρές για να απεγκλωβιστούν από αυτή την κατάσταση, η οποία είναι ένα τέλμα που όλο και περισσότερο τις τραβάει μέσα του.
- Για την Ελλάδα ειδικότερα, από τη στιγμή που η κυβέρνηση λέει ότι δεν θα εμπλακεί σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ορμούζ, ποια βλέπετε ότι πρέπει να είναι η εθνική γραμμή άμυνας και αποτροπής στην κρίση, όπως διαμορφώνεται σήμερα; Παραμένουν οι γραμμές άμυνας σε Κύπρο, νησιά, Βουλγαρία;
Η θέση μας είναι οπωσδήποτε εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπώς η οποιαδήποτε πρόταση μας θα είναι μέσα στο επίπεδο της Ε.Ε. Από την άλλη πλευρά, έχουμε κάποια πεδία που μας δίνουν τη δυνατότητα να έχουμε διεθνή παρουσία με συνέπεια και αξιοπιστία, που είναι η Κύπρος, η ενίσχυσή μας στην προστασία της Βουλγαρίας και, ενδεχομένως, και άλλων χωρών, αν το ήθελαν, και βέβαια τα στενά του Σουέζ όπου ήδη υπάρχει επιχείρηση εκεί, που για εμάς είναι το πεδίο που μας ενδιαφέρει κυρίως και μας δίνει και τη δυνατότητα να πούμε ότι δεν μπορούμε να εμπλακούμε στο Ορμούζ, διότι ήδη έχουμε αναλάβει μια μεγάλη ευθύνη.
- Σε τουρκικά μέσα ενημέρωσης τις τελευταίες μέρες παρουσιάζεται η Ελλάδα ως κρίκος μιας υποτιθέμενης στρατηγικής περικύκλωσης της Τουρκίας, συνδέοντας τις ελληνικές κινήσεις προστασίας της Κύπρου και της Βουλγαρίας με τον πόλεμο στο Ιράν. Επιμένουν και στα περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών. Να αναμένουμε το επόμενο διάστημα κάποια νέα ένταση στα ελληνοτουρκικά;
Τώρα, η Τουρκία προσπαθεί να εκμεταλλευτεί με κάποιο τρόπο την κατάσταση και στο εσωτερικό της ακούγονται και τέτοιες κουταμάρες, διότι όλοι αναγνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει κάποια τέτοια πρόθεση από την Ελλάδα να περικυκλώσει την Τουρκία. Άλλωστε, είναι αφελές να το λέει κάποιος αυτό, όταν γνωρίζει τα πράγματα.
Όμως η Τουρκία θα κοιτάξει να το εκμεταλλευτεί. Και δεν αποκλείω να ξεκινήσει κάποιες ενέργειες, είτε συμβολικές, με NAVTEX ή με περιοχές για πτήσεις αεροσκαφών ή οτιδήποτε άλλο, προκειμένου να δείξει την παρουσία της στην περιοχή και ότι έχει κι αυτή λόγο.
- Το ότι μέχρι τώρα υπήρχε αντιαεροπορική ασπίδα στην Τουρκία από το ΝΑΤΟ δείχνει κάτι για τις δυνατότητες που έχει η Τουρκία;
Όχι, γιατί το ΝΑΤΟ, ούτως ή άλλως, θα αμύνεται εναντίον αυτών των βλημάτων που υπάρχουν. Όμως η Τουρκία τι θα μπορούσε να κάνει; Και υπάρχει ένας φόβος να ξεκινήσει μια συζήτηση στο ΝΑΤΟ ότι απειλείται και να προκαλέσει συζήτηση πάνω στο πλαίσιο του άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, που είναι όταν απειλείται μια χώρα ή περιοχή της. Το άρθρο 5, βέβαια, με τίποτα δεν θα μπορούσε να το επικαλεστεί και κανένας δεν θα το αποδεχόταν αυτό.
Αλλά το άρθρο 4, να ξεκινήσει δηλαδή μια συζήτηση, μπορεί να το κάνει με αφορμή αυτές τις επιθέσεις.
- Πάντως γενικότερα βλέπετε τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν στο επίκεντρο τα επόμενα 24ωρα;
Θα έκανα τη σύνδεση με την ιστορία. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος Ιράν - Ιράκ και προσπάθησαν να συνοδεύσουν τα πλοία που έβγαιναν τότε από τον Περσικό Κόλπο και από τα Στενά του Ορμούζ, αφενός αυτά ήταν πολύ λιγότερα, αφετέρου η επιχείρηση πήρε αρκετά χρόνια. Και εκτός αυτού αρκετά πλοία βυθίστηκαν, ενώ ακόμη και πολεμικά πλοία των Ηνωμένων Πολιτειών λίγο έλειψε να πάνε στον πάτο, επειδή προσέκρουσαν σε νάρκες ή δέχθηκαν πλήγματα.
Είναι τόσο επισφαλής αυτή η επιχείρηση και ελπίζω οι στρατιωτικοί, σε αυτή την περίπτωση, να φανούν πιο λογικοί από όσα ακούμε σε καθημερινή βάση από τον Τραμπ μέσω social media ή συνεντεύξεων.
- Τα Στενά του Ορμούζ περίπου σε έκταση - στο κρίσιμο κομμάτι - πόσο είναι;
Όλος ο Περσικός Κόλπος, από την αρχή μέσα μέχρι έξω, είναι πάνω από 600 χιλιόμετρα, που σημαίνει ότι είναι μια τεράστια περιοχή. Αν αρχίσουν να γίνονται ναρκοθετήσεις εκεί μέσα, τα πράγματα δυσκολεύουν πολύ. Το ίδιο το στενό, αυτό καθ’ αυτό, το εύρος του είναι 38-39 χιλιόμετρα. Αλλά εκεί υπάρχουν νησίδες που περιορίζουν τον ελεύθερο χώρο ναυσιπλοΐας ενώ υπάρχουν δίαυλοι ασφαλούς ναυσιπλοΐας που περιορίζουν ακόμη περισσότερο, στα 7, 8 ή 10 χιλιόμετρα περίπου, το όλο εύρος μέσα στο οποίο μπορούν να περάσουν πλοία.
Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, ότι χίλια πλοία, με τέτοιες απειλές, με ενδεχόμενες ναρκοθετήσεις και με πιθανότητα επιθέσεων από drones ή από μη επανδρωμένα ταχύπλοα που έχουν οι Ιρανοί, δεν είναι μια επιχείρηση που μπορείτε να πείτε ότι «τη σχεδίασα και την υλοποίησα μέσα σε μία - δύο εβδομάδες».
- Όσο κι αν επιμένουν οι αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις στην περιοχή, εξολοθρεύοντας στόχους, πάντα θα υπήρχε ένα ενδεχόμενο κάποια πλοία να χτυπηθούν;
Σωστά. Και βέβαια ο κίνδυνος αυτός από μόνος του υποχρεώνει και τις ασφαλιστικές εταιρείες να μην ασφαλίσουν καν τα πλοία για τέτοιες υποθέσεις. Ή τα ασφάλιστρα θα είναι τόσο υψηλά και τόσο επιβαρυντικά για όλη τη ναυτιλία, που το βλέπω εξαιρετικά απίθανο αυτό το θέμα της συνοδείας.
Όπως επίσης και οι δυνάμεις που έχουν πάει, περίπου 2,5 χιλιάδες πεζοναύτες, δεν επαρκούν για οποιαδήποτε μορφή χερσαίας επιχείρησης κλίμακας ώστε να υποστηρίξει μια τέτοια κατάσταση. Δηλαδή η στρατιωτική δόμηση στην περιοχή δεν μου δίνει την εντύπωση ότι κάτι μπορεί να γίνει μέσα στις προσεχείς δύο - τρεις εβδομάδες.
Η μόνη δράση που θα έβλεπα σε χερσαίο επίπεδο, που θα μπορούσε να γίνει, θα ήταν ενδεχομένως να ενισχυθούν κάποιες δυνάμεις των Κούρδων για να ξεκινήσει κάτι στα δυτικά σύνορα ή μια καταδρομική ενέργεια σε κάποιον στόχο ή πχ στο νησί Χαργκ και μετά άμεση απομάκρυνση διότι οι δυνάμεις αυτές θα αποτελούσαν στόχο αν έμεναν.
- Και για τους Κούρδους, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε ότι δεν θέλει να εμπλακούν σε κάτι περισσότερο.
Έτσι είπε, γιατί φοβάται ότι θα εμπλακεί και η Τουρκία σε αυτή την υπόθεση αφενός, και αφετέρου μας έχει συνηθίσει να λέει άλλα στον δημόσιο λόγο και άλλα να κάνει στην πράξη. Οπότε, πέρα από τις δυσκολίες της επιχείρησης, διότι τα βουνά εκεί όπου θα επιχειρούσαν οι Κούρδοι δεν ενδείκνυνται για επιχείρηση εδάφους μεγάλης κλίμακας, γιατί τα στενά περάσματα είναι πολύ περιορισμένα.
