Με αφορμή κάθε νέο έργο στην πόλη που έρχεται να «δυσκολέψει» τη χρήση του αυτοκινήτου και να αναβαθμίσει τη μετακίνηση των πεζών, επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά η ίδια συζήτηση. Ακούγονται τα ίδια επιχειρήματα: ότι θα μειωθούν οι διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης, ότι θα επιδεινωθεί το κυκλοφοριακό, ότι οι κάτοικοι του κέντρου θα χάσουν τη δυνατότητα να παρκάρουν. Ζητήματα που, σε μια πρώτη και επιφανειακή ανάγνωση, μοιάζουν εύλογα.
Επιτρέψτε μου, όμως, να τα προσεγγίσω συνοπτικά όχι ως συγκοινωνιολόγος, αλλά ως σύμβουλος μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, έχοντας συνεργαστεί με τοπικές αυτοδιοικήσεις στην Ελλάδα, την Ευρώπη την Ασία.
Σε διεθνές επίπεδο υπάρχει πλέον σαφής κατανόηση: το αυτοκίνητο δεν μπορεί να παραμένει στο κέντρο των πόλεων. Όπου επιχειρήθηκε να «λυθεί» το πρόβλημα με νέους δρόμους και περισσότερες θέσεις στάθμευσης, το αποτέλεσμα ήταν νομοτελειακά το ίδιο — βραχυπρόθεσμη βελτίωση και τελικά περισσότερα αυτοκίνητα νέο αδιέξοδο.
Ίσως ήρθε η ώρα να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για την πόλη που θέλουμε με ξεκάθαρες προτεραιότητεςΗ βασική στρατηγική των ευρωπαϊκών πόλεων είναι πλέον ξεκάθαρη: λιγότερος χώρος για τα ΙΧ, λιγότερες μετακινήσεις με αυτοκίνητο, καθαρότερα οχήματα όταν αυτά χρησιμοποιούνται και, κυρίως, πολύ περισσότερος χώρος για τους ανθρώπους. Τα αυτοκίνητα δεν αποτελούν πια την προεπιλογή. Δεν απαγορεύονται συνολικά, αλλά η χρήση τους ρυθμίζεται, κοστολογείται και περιορίζεται. Η πολιτική μετατόπιση συνοψίζεται απλά: από το «πώς κινούνται πιο γρήγορα τα αυτοκίνητα» στο «πώς κινούνται καλύτερα άνθρωποι, αγαθά και ζωή μέσα στην πόλη».
Στην πράξη, αυτό σημαίνει αποθάρρυνση των ΙΧ στα κέντρα μέσω χρεώσεων συμφόρησης, ζωνών χαμηλών ή μηδενικών εκπομπών, περιορισμού του πάρκινγκ και χαμηλότερων ορίων ταχύτητας. Ταυτόχρονα, ο δημόσιος χώρος ανακτάται από τα αυτοκίνητα και επιστρέφει σε πεζούς, ποδήλατα, πράσινο, κοινωνικές και πολιτιστικές χρήσεις.
Η φιλοσοφία πίσω από αυτές τις επιλογές είναι απλή και ειλικρινής: τα ΙΧ καταλαμβάνουν σταθμευμένα πολύτιμο δημόσιο χώρο, επιβαρύνουν το κλίμα, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής και εντείνουν τις κοινωνικές ανισότητες.
Σήμερα, που η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα εξαιρετικό μετρό και έναν ΟΑΣΘ που αναβαθμίζεται αισθητά, οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι η πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Αν βραχυπρόθεσμα αυξηθεί η συμφόρηση, αυτό δεν είναι παρά αναμενόμενο — και, σε έναν βαθμό, θεμιτό. Είναι ακριβώς αυτό που ωθεί περισσότερους οδηγούς να αφήσουν το ιδιωτικό τους αυτοκίνητο. Προσωπικά, εύχομαι να δούμε και άλλες, ακόμη πιο γενναίες πεζοδρομήσεις από τον Δήμαρχο Θεσσαλονίκης.
Δύο λόγια και για την Πλατεία Ελευθερίας. Κάθε μέρα που περνά χωρίς να λειτουργεί ως πλατεία και ως τόπος μνήμης για τα δεινά που υπέστη η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης θα έπρεπε να μας γεμίζει οργή και ντροπή. Οφείλουμε να θυμόμαστε και κυρίως να διασφαλίσουμε ότι δεν θα ξεχάσουμε, και οφείλουμε να θυμόμαστε και τον τρόπο με το οποίο συμπεριφέρθηκε το Ελληνικό κράτος στους επιζήσαντες τους ολοκαυτώματος.
Επιτρέψτε μου, όμως, να προσθέσω και μια ακόμη διάσταση. Η Πλατεία Ελευθερίας, στην καρδιά της πόλης και δίπλα στη θάλασσα, είναι εδώ και δεκαετίες ένας απλός χώρος στάθμευσης. Ένα μοναδικό αστικό σημείο, με εξαιρετικά κτίρια γύρω του, το έχουμε αποδεχτεί ως χώρο καυσαερίων, ασχήμιας και κομμένου ορίζοντα προς τη θάλασσα.
Με αφορμή τη νέα πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας και την αναμενόμενη έναρξη των έργων στην Πλατεία Ελευθερίας, ίσως ήρθε η ώρα να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για την πόλη που θέλουμε. Με σαφείς αρχές σχεδιασμού, ξεκάθαρες προτεραιότητες και, κυρίως, με το θάρρος να επιλέξουμε τον άνθρωπο αντί για το αυτοκίνητο.
* Ο κ. Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος είναι Πρόεδρος του ΔΣ του MOMUS, Κάτοχος της Έδρας UNESCO on Futures Research
