Το συνέδριο που ολοκληρώθηκε τις προηγούμενες ημέρες φιλοδοξούσε να αποτελέσει σημείο επανεκκίνησης για το ΠΑΣΟΚ. Αντί όμως να εκπέμψει καθαρό μήνυμα πολιτικής κατεύθυνσης και κυβερνητικής προοπτικής, κατέληξε να ενισχύσει μια εικόνα στρατηγικού αδιεξόδου.
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό· είναι βαθιά πολιτικό: το κόμμα εμφανίζεται να κατέρχεται στις επόμενες εκλογές χωρίς ρεαλιστικό σχέδιο διακυβέρνησης. Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκεται η κατηγορηματική θέση περί μη συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία.
Σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα όπου οι αυτοδυναμίες δεν είναι δεδομένες, μια τέτοια δήλωση ισοδυναμεί με αυτοαποκλεισμό από οποιοδήποτε σενάριο άσκησης εξουσίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ιδεολογική διαφοροποίηση· είναι μια επιλογή που μεταφράζεται σε πολιτική αδυναμία.
Διότι όταν αρνείσαι εκ των προτέρων μια βασική πιθανή συνεργασία, χωρίς να διαμορφώνεις ένα αξιόπιστο εναλλακτικό πλέγμα συμμαχιών, ουσιαστικά δηλώνεις ότι δεν σε αφορά η κυβερνησιμότητα.
Την ίδια στιγμή, η ρητορική περί «πρωτιάς» στις εκλογές μοιάζει να κινείται εκτός πραγματικότητας. Όλα τα διαθέσιμα δεδομένα –δημοσκοπήσεις, πολιτικοί συσχετισμοί, εκλογική δυναμική– συγκλίνουν στο ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι εξαιρετικά απίθανο.
Η επιμονή, λοιπόν, σε έναν στόχο που δεν εδράζεται σε ρεαλιστικές προϋποθέσεις δημιουργεί την εντύπωση πολιτικής αυταπάτης.
Και όταν αυτή η αυταπάτη συνδυάζεται με την άρνηση συνεργασιών, το αποτέλεσμα είναι ένα μείγμα ακινησίας και αβεβαιότητας.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η ασάφεια σε σχέση με πιθανές συνεργασίες με τον ΣΥΡΙΖΑ και ευρύτερα με δυνάμεις που εντάσσονται στον λεγόμενο «προοδευτικό χώρο». Δεν υπάρχει σαφής αποκλεισμός, αλλά ούτε και συγκεκριμένη πρόταση. Το αποτέλεσμα είναι μια γκρίζα ζώνη που θυμίζει έντονα την τακτική που ακολούθησε ο ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του 2023: γενικόλογες αναφορές σε «προοδευτικές συνεργασίες» χωρίς σαφές σενάριο διακυβέρνησης.
Η εμπειρία εκείνης της εκλογικής αναμέτρησης είναι διδακτική. Ο ΣΥΡΙΖΑ κατήλθε χωρίς πειστική απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα «πώς θα κυβερνηθεί η χώρα». Το αποτέλεσμα ήταν να αφήσει το πεδίο ελεύθερο στη Νέα Δημοκρατία να εμφανιστεί ως η μόνη δύναμη με συγκροτημένο κυβερνητικό σχέδιο, επικεντρωμένο στην αυτοδυναμία. Οι ψηφοφόροι, μπροστά στο δίλημμα σταθερότητα ή αβεβαιότητα, επέλεξαν το πρώτο.
Σήμερα, το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να επαναλαμβάνει το ίδιο λάθος. Με δική του ευθύνη, αφήνει ξανά χώρο στη Νέα Δημοκρατία να μονοπωλήσει το αφήγημα της κυβερνησιμότητας.
Η ΝΔ μπορεί εύκολα να υποστηρίξει ότι αποτελεί τη μόνη δύναμη που προσφέρει σαφές σχέδιο για την «επόμενη μέρα»: είτε αυτοδύναμη διακυβέρνηση είτε, εφόσον δεν επιτευχθεί, συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ.
Σε αυτό το πλαίσιο, το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται όχι ως ρυθμιστής των εξελίξεων, αλλά ως παράγοντας ασάφειας. Το πιο παράδοξο είναι ότι η στάση αυτή δεν ενισχύει την πολιτική του αυτονομία· την υπονομεύει.
Διότι η αυτονομία δεν κρίνεται από το πόσες πόρτες κλείνεις, αλλά από το αν μπορείς να επιβάλεις όρους στο πολιτικό παιχνίδι. Και για να το πετύχεις αυτό, πρέπει να διαθέτεις σαφές σχέδιο εξουσίας. Διαφορετικά, μετατρέπεσαι σε δύναμη διαμαρτυρίας ή σε συμπληρωματικό παίκτη, χωρίς καθοριστικό ρόλο.
Η επιλογή «στυλώνω τα πόδια» μπορεί να λειτουργεί σε επίπεδο εσωκομματικής συσπείρωσης, αλλά σε επίπεδο εθνικής πολιτικής σκηνής οδηγεί σε αδιέξοδο.
Οι πολίτες δεν αναζητούν απλώς καθαρές γραμμές· αναζητούν λύσεις. Θέλουν να γνωρίζουν ποιος μπορεί να κυβερνήσει και με ποιους όρους.
Όταν ένα κόμμα δεν απαντά πειστικά σε αυτά τα ερωτήματα, χάνει την αξιοπιστία του ως δύναμη εξουσίας.
Εν τέλει, το συνέδριο δεν κατάφερε να απαντήσει στο βασικό ερώτημα της εποχής: πώς θα προκύψει σταθερή κυβέρνηση την επόμενη ημέρα των εκλογών.
Αντί για σαφήνεια, παρήγαγε περισσότερη ασάφεια.
Αντί για στρατηγική, ανέδειξε αντιφάσεις.
Και αντί για προοπτική διακυβέρνησης, ενίσχυσε την εικόνα ενός κόμματος που κινείται μεταξύ επιθυμιών και πραγματικότητας, χωρίς να γεφυρώνει το χάσμα.
Αν αυτή η γραμμή δεν αναθεωρηθεί- πράγμα σχεδόν απίθανο πλέον- το αποτέλεσμα θα είναι προδιαγεγραμμένο: το ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αντί να τις διαμορφώνει.
Και το αφήγημα της «μοναδικής κυβερνητικής λύσης» θα παραμείνει στα χέρια των αντιπάλων του.
*Ο κ. Σταύρος Γκουγκουλούδης είναι δικηγόρος
