Οι δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού για τις αμβλώσεις και ο τρόπος με τον οποίο επιχείρησε να επαναφέρει σε δημόσια διαβούλευση ένα θέμα που έχει λυθεί στη χώρα μας από το 1986, λειτούργησαν ως η πρώτη «κίτρινη κάρτα» που πήρε σε πολιτικό και προσωπικό επίπεδο, σηματοδοτώντας το τέλος μιας περιόδου άτυπης ασυλίας που απολάμβανε σε ό,τι έλεγε και έκανε και την έναρξη μιας σοβαρής κριτικής που συνοδεύει κάθε πρόσωπο που έχει δημόσιο λόγο και διεκδικεί δημόσιο ρόλο.
Ενδεχομένως η ίδια να πίστευε ότι η κοινωνική νομιμοποίηση που είχε αποκτήσει να εκφράζεται ελεύθερα, ως σύμβολο και «πρόσωπο» της τραγωδίας των Τεμπών, θα συνέχιζε να λειτουργεί ως προστατευτικό δίχτυ και πως όσα έλεγε και συνεχίζει να λέει θα γίνονταν αυτόματα αποδεκτά χωρίς καμία αμφισβήτηση. Όμως η πολιτική δεν είναι… βόλτα στην εξοχή. Είναι πεδίο αντιπαράθεσης, επιλογών και ευθυνών. Και όποιος αποφασίζει να «βγει μπροστά», να μιλήσει στο όνομα της κοινωνίας και να διεκδικήσει να την εκπροσωπήσει, αναλαμβάνει αυτόματα να σηκώσει και το βάρος των πράξεων του. Αυτό σημαίνει ότι από τη στιγμή που ο λόγος κάθε δημοσίου προσώπου αποκτά προγραμματικό χαρακτήρα, πλέον κρίνεται με αμιγώς πολιτικά κριτήρια. Ως εκ τούτου «μετρούν» η αξιακή συνέπεια, ο σεβασμός σε κατακτημένα κοινωνικά δικαιώματα και φυσικά η ειλικρίνεια των προθέσεων.
Οι δημόσιες τοποθετήσεις της παύουν να είναι υπεράνω κριτικής
Αυτό ακριβώς αποτυπώθηκε στις άμεσες αντιδράσεις σχεδόν του συνόλου του πολιτικού συστήματος, οι οποίες, ανεξαρτήτως ιδεολογικών αφετηριών, έσπευσαν να υπενθυμίσουν ότι το δικαίωμα στην άμβλωση δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης ούτε «ανοιχτό ζήτημα», αλλά μια θεσμικά και κοινωνικά κατοχυρωμένη κατάκτηση εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Επιπρόσθετα, η σχεδόν ομόφωνη στάση των κομμάτων στο συγκεκριμένο ζήτημα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, ανέδειξε ένα ακόμη πιο κρίσιμο ζήτημα. Ότι η πολιτική ωριμότητα μιας κοινωνίας μετριέται και από την ικανότητά της να προστατεύει κεκτημένα, ανεξάρτητα από το ποιος επιχειρεί να τα αμφισβητήσει. Και αυτό είναι άλλο ένα σαφές μήνυμα προς τη Μαρία Καρυστιανού ότι, από τη στιγμή που επέλεξε να εισέλθει στον στίβο της πολιτικής, οι δημόσιες τοποθετήσεις της δεν είναι υπεράνω κριτικής.
Η αλήθεια είναι ότι η ίδια είχε συνηθίσει διαφορετικά, αφού πίσω της, με την ιδιότητα της προέδρου του Συλλόγου των θυμάτων των Τεμπών είχαν συνταχθεί διάφορες ετερόκλητες πολιτικές και κοινωνικές «φυλές». Αυτές ξεκινούν από την Αριστερά των κινημάτων και της διαμαρτυρίας και φτάνουν μέχρι ένα πιο συντηρητικό ακροατήριο, με κοινό σημείο αναφοράς ότι «βλέπουν» παντού μια «άρρωστη κοινωνία» και γοητεύονται από την ιδέα να αναμετρηθούν με το «διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα» που «συντηρεί το σημερινό αδιέξοδο».
Ο αντισυστημισμός που (πάντα) κρύβει πολιτικές φιλοδοξίες
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται και ο πυρήνας του προβληματισμού για το κατά πόσο ο αντισυστημισμός μπορεί να θεωρηθεί ένα είδος πολιτικής ταυτότητας. Προφανώς από μόνος του δεν αποτελεί εγγύηση προοδευτικότητας. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα αντιφατικό πεδίο, στο οποίο μπορούν να συνυπάρξουν ριζοσπαστικά αιτήματα κοινωνικής χειραφέτησης μαζί με βαθιά συντηρητικές, ακόμη και αναχρονιστικές, αντιλήψεις. Εδώ προκύπτει μια «λεπτή γραμμή». Όσο ο αντισυστημισμός παραμένει καταγγελτικός και εξωθεσμικός, μπορεί να λειτουργεί ως χώρος εκτόνωσης και διαμαρτυρίας. Όταν, όμως, μετατρέπεται σε όχημα πολιτικής φιλοδοξίας, τότε αναγκαστικά δοκιμάζεται. Προφανώς η Μαρία Καρυστιανού θα επιχειρήσει να διατηρήσει ενωμένη αυτή την ετερόκλητη συμμαχία, όμως δεν είναι μακριά ο καιρός που θα πρέπει να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα «προς τα πού» θα κλείνει. Αυτή η στιγμή δεν θα αργήσει να έρθει, διότι ο αντισυστημισμός που φιλοδοξεί να γίνει πλειοψηφικό ρεύμα δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στον θυμό, την οργή ή την απογοήτευση και από την στιγμή που διεκδικεί την εξουσία παύει να είναι αυθεντικός.
Από τα εύκολα συνθήματα στις δύσκολες αποφάσεις
Η πολιτική ιστορία στην πατρίδα μας είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα που ξεκίνησαν «κόντρα στο σύστημα» και κατέληξαν να αναπαράγουν ό,τι υποτίθεται πως πολεμούσαν. Τα ίδια έκανε το ΠΑΣΟΚ στις αρχές της δεκαετίας του 1980 όταν ξέχασε γρήγορα συνθήματα του στυλ «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» μόλις έγινε κυβέρνηση. Τα ίδια έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ το 2015 που ενώ υποσχόταν ότι θα καταργήσει τα μνημόνια με ένα νόμο και ένα άρθρο και θα βαρούσε τα νταούλια για να χορεύει η Ευρώπη, τελικά έφερε το τρίτο και σκληρότερο μνημόνιο. Τα παραδείγματα αυτά δεν αναφέρονται για λόγους ιστορικής σύγκρισης ή εύκολου συμψηφισμού. Παραθέτονται γιατί δείχνουν με σαφήνεια ότι ο δρόμος από τη ριζοσπαστική καταγγελία στην προσαρμογή στην εξουσία είναι συνήθως σύντομος, όταν δεν υπάρχει σαφές αξιακό και πολιτικό υπόβαθρο. Και αυτός ακριβώς είναι ο κίνδυνος που αναδύεται σήμερα, ο αντισυστημισμός να μετατραπεί σε ένα γενικόλογο σύνθημα, ευέλικτο όσο χρειάζεται για να χωρά αντιφατικά ακροατήρια από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, αλλά κενό ως προς το περιεχόμενό του.
