Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της εκδήλωσης με τίτλο «Γεωστρατηγική & Ενέργεια: Επιπτώσεις για την Οικονομία & την Κοινωνία», που διοργάνωσε το PAREMVASI Think Tank σε συνεργασία με το Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης (ΕΒΕΘ) στη Θεσσαλονίκη.
Οι παρεμβάσεις εκπροσώπων της πολιτικής, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ενεργειακού τομέα ανέδειξαν πώς οι πόλεμοι, οι εμπορικές συγκρούσεις, η ενεργειακή μετάβαση και η αμφισβήτηση των διεθνών θεσμών διαμορφώνουν ένα νέο, πιο σύνθετο περιβάλλον για την οικονομία, τις επενδύσεις και την κοινωνική συνοχή – με την Ελλάδα να βρίσκεται στο επίκεντρο κρίσιμων εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Σπήλιος Λιβανός (Helleniq Energy): «Η ενέργεια είναι πλέον η βάση της ασφάλειας και της παραγωγικότητας»
Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο Σπήλιος Λιβανός, Πρόεδρος της Helleniq Energy, έθεσε το πλαίσιο των γεωπολιτικών προκλήσεων που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο, τονίζοντας ότι η περιοχή αποτελεί διαχρονικά πεδίο ανταγωνισμού ισχύος και εμπορίου.
Όπως ανέφερε, η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται από πολλαπλά ανοιχτά μέτωπα – από τη Γάζα και τη Συρία έως τη Λιβύη και τον ανταγωνισμό Ελλάδας-Τουρκίας – ενώ η ενέργεια δεν αποτελεί πλέον μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά κρίσιμο παράγοντα ασφάλειας και γεωστρατηγικής επιρροής. «Όποιος μπορεί να κυριαρχεί στη Μεσόγειο αποκτά περιφερειακό και διεθνές πλεονέκτημα», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Λιβανός περιέγραψε ένα διεθνές περιβάλλον όπου, μετά από περίπου ογδόντα χρόνια σχετικής ειρήνης στην Ευρώπη, παρατηρείται ανατροπή των διεθνών σχέσεων και των θεσμών, με δύο ενεργούς πολέμους, έναν ευρύ εμπορικό πόλεμο και το Ιράν να βρίσκεται, όπως είπε, «προ των πυλών» ενός τρίτου πολεμικού μετώπου.
Η λογική της ισχύος και ο ρόλος των ΗΠΑ
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπογραμμίζοντας ότι η Ουάσιγκτον κινείται πλέον ξεκάθαρα στη λογική της ισχύος. Σύμφωνα με τον ίδιο, η παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή – με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Σούδα – συνεπάγεται υψηλό οικονομικό και πολιτικό κόστος, γεγονός που δυσχεραίνει μια άνευ αποτελέσματος υποχώρηση.
Στο πλαίσιο αυτό, τέθηκε το κρίσιμο ερώτημα: τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα μέσα σε αυτό το εκρηκτικό γεωπολιτικό μείγμα;
Περιφερειακές συμμαχίες και ενεργειακή στρατηγική
Η απάντηση, κατά τον ίδιο, βρίσκεται στις περιφερειακές συμφωνίες και στη στρατηγική ψυχραιμίας αλλά και σαφών ορίων στις σχέσεις με την Τουρκία. Όπως τόνισε, η ενεργειακή πολιτική της χώρας τα τελευταία χρόνια συνιστά γεωπολιτική επιλογή, με ευρεία πολιτική συναίνεση.
Ιδιαίτερη έμφαση ο κ. Λιβανός έδωσε στη Βόρεια Ελλάδα, σημειώνοντας ότι – πλην της Ρεβυθούσας – οι περισσότερες κρίσιμες ενεργειακές υποδομές που συνδέονται με την απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα βρίσκονται στη Μακεδονία. Αυτό, όπως ανέφερε, ενισχύει όχι μόνο την οικονομία αλλά και την ασφάλεια της περιοχής, επανατοποθετώντας τη Βόρεια Ελλάδα ως ενεργειακό κόμβο για τα Βαλκάνια και την Ευρώπη.
Ο μετασχηματισμός της Helleniq Energy και ο κάθετος άξονας Βορρά-Νότου
Αναφερόμενος στη στρατηγική της Helleniq Energy, ο κ. Λιβανός υπογράμμισε τον βαθύ μετασχηματισμό της εταιρείας από τα παραδοσιακά ΕΛΠΕ σε έναν καθετοποιημένο ενεργειακό όμιλο, με δραστηριότητα σε όλο το φάσμα της ενέργειας και παρουσία σε επτά χώρες, κυρίως στα Βαλκάνια. Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στα μεγάλα έργα υποδομής στη Βόρεια Ελλάδα, όπως το μεγαλύτερο φωτοβολταϊκό πάρκο στην Κοζάνη, αλλά και στον αγωγό Vardax, που συνδέει το διυλιστήριο Θεσσαλονίκης με τα Σκόπια. Όπως σημείωσε, το έργο αυτό αποτυπώνει έμπρακτα τον νέο ενεργειακό χάρτη της περιοχής και τον ρόλο της Ελλάδας ως προμηθευτή ενέργειας σε έναν κάθετο άξονα που αφορά περίπου 100 εκατομμύρια κατοίκους.
Γιάννης Μανιάτης: Η στρατηγική αυτονομία ως «άγιο δισκοπότηρο» της Ευρώπης
Από την ευρωπαϊκή σκοπιά, ο Γιάννης Μανιάτης, Ευρωβουλευτής και Αντιπρόεδρος των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών (S&D), χαρακτήρισε τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ το «άγιο δισκοπότηρο» των ευρωπαϊκών πολιτικών, ιδιαίτερα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την επανεκλογή Τραμπ.
Όπως εξήγησε, η έννοια αυτή περιλαμβάνει την ενεργειακή, ψηφιακή και χρηματοπιστωτική αυτονομία, με την Ευρώπη να επιχειρεί – παρά τον αργό της βηματισμό – να συγκροτήσει στρατηγικές σε κρίσιμους τομείς. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις αποφάσεις για επενδύσεις ύψους 700 δισ. ευρώ στην άμυνα και στις πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κοινής ασφάλειας.
Άμυνα, πληροφορία και ψηφιακή κυριαρχία
Ο κ. Μανιάτης υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει σύγχρονη άμυνα χωρίς αξιόπιστη πληροφορία, ψηφιακές πλατφόρμες, διαστημική τεχνολογία και δορυφορικές υποδομές. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη επιχειρεί – με 27 διαφορετικές κυβερνήσεις και εσωτερικές αντιστάσεις – να σταθεί στα πόδια της. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο άρθρο 42(7) των Ευρωπαϊκών Συνθηκών περί κοινής άμυνας και αλληλεγγύης, τονίζοντας ότι το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα και την Κύπρο είναι η συγκεκριμενοποίησή του, ώστε να αποκτήσει πραγματικό και όχι μόνο θεωρητικό περιεχόμενο.
Κωνσταντίνος Φίλης: Από την πολυμέρεια στις «συμμαχίες των προθύμων»
Μια συμπληρωματική, πιο διαφοροποιημένη ανάγνωση της διεθνούς πραγματικότητας παρουσίασε ο Κωνσταντίνος Φίλης, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Διευθυντής Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων.
Όπως ανέφερε, στη δεύτερη θητεία Τραμπ οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται λιγότερο ταυτισμένες με το Ισραήλ σε σχέση με το παρελθόν, επιλέγοντας απευθείας συνομιλίες με τη Χαμάς και το Ιράν και επιδιώκοντας συμφωνίες με τους Χούθι για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Κατά τον ίδιο, οι ΗΠΑ αμφισβητούν πλέον το μεταπολεμικό σύστημα ασφάλειας που οι ίδιες δημιούργησαν, χωρίς να έχουν παρουσιάσει ένα σαφές εναλλακτικό μοντέλο. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα καλείται να επενδύσει σε περιφερειακές συμμαχίες ως πολλαπλασιαστή ισχύος.
Ελλάδα, περιφερειακές συνεργασίες και νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Ο κ. Φίλης εκτίμησε ότι το μέλλον ανήκει στις «συμμαχίες των προθύμων», τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, που σε πολλές περιπτώσεις αντικαθιστούν την παραδοσιακή πολυμέρεια. Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε τη σημασία των σχέσεων Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ-Αιγύπτου, αλλά και το στρατηγικό βάθος συνεργασιών με τη Σαουδική Αραβία και την Ινδία.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή συζήτηση συχνά εγκλωβίζεται στη ρωσική απειλή, παραβλέποντας άλλες εξωτερικές αλλά και εσωτερικές προκλήσεις στα σύνορα της Ένωσης.
Ενέργεια ως μοχλός γεωπολιτικής και οικονομικής ισχύος
Τον συντονισμό της συζήτησης είχε ο Μάνος Καραγιάννης, Καθηγητής στο ΠΑΜΑΚ, αναδεικνύοντας μέσα από τον διάλογο ότι η ενέργεια λειτουργεί πλέον ως καταλύτης γεωπολιτικής ισχύος, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής σταθερότητας. Σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς ισορροπίες ανατρέπονται, η Ελλάδα διαθέτει κρίσιμα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η γεωγραφική της θέση, οι ενεργειακές υποδομές, οι περιφερειακές συμμαχίες και η ενσωμάτωσή της στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία μπορούν να αποτελέσουν θεμέλιο για μια πιο ανθεκτική οικονομία και έναν αναβαθμισμένο γεωπολιτικό ρόλο, με άμεσες επιπτώσεις για την κοινωνία και την ανάπτυξη.
