Το ΝΑΤΟ, το οποίο επιβίωσε στον Ψυχρό Πόλεμο, στον πόλεμο του Ιράκ, στους Γιουγκοσλαβικούς πολέμους, στο Αφγανιστάν και στην Ουκρανία, αλλά και της «διεκδίκησης» της Γροιλανδίας κινδυνεύει τώρα να «πνιγεί» στον πόλεμο του Ιράν.
Σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας του, καθώς η «σοβιετική» απειλή για την οποία εξάλλου δημιουργήθηκε έχει εξαλειφθεί, ενώ με διαφορετικό τρόπο έχει προκύψει η πλέον ρωσική απειλή στα ανατολικά σύνορα, το ΝΑΤΟ αντιστάθηκε αρκετές φορές στην προσπάθεια επέκτασης της δράσης του πέραν της δέσμευσης για την Ασφάλεια και Άμυνα της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Εκτός του Ευρωατλαντικού χώρου μόνο στο Αφγανιστάν υπήρξε εμπλοκή του ΝΑΤΟ με τη δύναμη ISAF, μετά την ενεργοποίηση του άρθρου 5, ενώ στο Ιράκ συμμετείχαν χώρες-μέλη στο πλαίσιο «Συμμαχίας των Προθύμων» και το ΝΑΤΟ είχε αργότερα περιορισμένη παρουσία για την εκπαίδευση δυνάμεων του ιρακινού στρατού.
Τώρα, με τον πρόεδρο Τραμπ να απειλεί με αποχώρηση, δημιουργείται μια νέα κρίση ταυτότητας στη Συμμαχία, η οποία ετοιμάζεται για μια εξαιρετικά σημαντική Σύνοδο Κορυφής τον Ιούνιο στη Χάγη, όπου πλέον, όπως όλα δείχνουν, θα γίνει σε νέα δεδομένα και υπό το βάρος των απειλών Τραμπ και των προσβλητικών αναφορών του σε σημαντικούς συμμάχους, όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία.
Η δυσανεξία του προέδρου Τραμπ για το ΝΑΤΟ και την απροθυμία, όπως θεωρεί, των συμμάχων να αναλάβουν το κόστος για την ευρωπαϊκή άμυνα, έχει οδηγήσει ήδη από την πρώτη θητεία του σε αμφισβήτηση της συμμαχικής σχέσης. Ήδη από την αρχή της δεύτερης θητείας του και παρά το γεγονός ότι έχει αποφασισθεί η αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, ο Ν. Τραμπ είχε ξεκινήσει τις επιθέσεις στο ΝΑΤΟ και τους Ευρωπαίους συμμάχους, και μάλιστα στον πόλεμο της Ουκρανίας απείλησε ότι θα αφήσει την άμυνα της Ευρώπης στους Ευρωπαίους, την ώρα που οι επαφές και συνομιλίες των απεσταλμένων του με τον Πούτιν έδιναν την εντύπωση ότι συζητείται λύση στο ζήτημα της Ουκρανίας πίσω από την πλάτη του Κιέβου και της Ευρώπης.
Όμως ο πόλεμος εναντίον του Ιράν είναι η σταγόνα που περίμενε ο Ν. Τραμπ για να επισημοποιήσει ο ίδιος την επιλογή του για αποδυνάμωση της σχέσης των ΗΠΑ με το ΝΑΤΟ, συζητώντας, όπως ο ίδιος λέει, ακόμη και για την αποχώρηση από τη Συμμαχία. Με στόχο, προφανώς, να μετατρέψει τη Συμμαχία, που έχει ως στόχο τη διασφάλιση της άμυνας και της ασφάλειας των κρατών-μελών σε Ευρώπη και Β. Αμερική, σε ηγεμονία των ΗΠΑ, όπου τα υπόλοιπα 31 μέλη θα ακολουθούν και θα υπηρετούν τις επιλογές του σε κάθε σημείο του πλανήτη.
Ο Ν. Τραμπ επιχειρεί να «τιμωρήσει» τους συμμάχους, επειδή τρεις σύμμαχοι του ΝΑΤΟ (Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία) αρνήθηκαν να επιτρέψουν στα αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο τους για να διεξαγάγουν έναν πόλεμο για τον οποίο δεν ζητήθηκε ποτέ η γνώμη τους.
Επίσης, ο πρόεδρος Τραμπ εξοργίστηκε επειδή, όταν έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ λόγω ακριβώς της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης της 28ης Φεβρουαρίου, η Βρετανία, μεταξύ άλλων χωρών, αρνήθηκε να αναλάβει αποστολή για την επαναλειτουργία των Στενών, ενώ μάλιστα διαρκεί ο πόλεμος στον οποίο ούτε το Λονδίνο ούτε καμία άλλη συμμαχική χώρα έχει λόγο.
Πάντως, ο Βρετανός πρωθυπουργός, προκειμένου να αφαιρέσει επιχειρήματα από τον Ν. Τραμπ, έχει αναλάβει πρωτοβουλία με τη συμμετοχή περισσότερων από 35 χωρών για το θέμα των Στενών του Ορμούζ και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, κάτι όμως που αφορά την αμέσως μετά τη διακοπή των πολεμικών επιχειρήσεων περίοδο.
Ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, Μ. Ρούτε, ο οποίος διαφημίζει και τις άριστες σχέσεις του με τον Αμερικανό πρόεδρο, σπεύδει αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον (σε «προγραμματισμένη», όπως ανακοινώθηκε, επίσκεψη), προκειμένου να συναντηθεί με τον πρόεδρο Τραμπ και να επιχειρήσει να γεφυρώσει το χάσμα πριν είναι πολύ αργά.
Θεμελιώδης πρόβλεψη της Συμμαχίας είναι το άρθρο 5 περί αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση που ένα κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση, άρθρο το οποίο ενεργοποιήθηκε μόνο μία φορά, μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ.
Ο Ν. Τραμπ, όμως, απαιτώντας τώρα συνδρομή από τους συμμάχους, ουσιαστικά κινείται εκτός πλαισίου του άρθρου 5, καθώς οι ΗΠΑ δεν δέχθηκαν επίθεση, αλλά επέλεξαν να ξεκινήσουν έναν «δικό» τους πόλεμο χωρίς καν να ενημερώσουν ή να διαβουλευθούν με το ΝΑΤΟ και τους συμμάχους.
Οι δηλώσεις αμφισβήτησης του ΝΑΤΟ είναι συνεχείς από τον πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος μάλιστα έχει αμφισβητήσει ευθέως την υποχρέωση των ΗΠΑ να ανταποκριθούν σε πιθανή ενεργοποίηση του άρθρου 5 από κάποιον άλλο σύμμαχο, θέμα που έχει τεθεί στο προσκήνιο λόγω των απειλών που αντιμετωπίζουν η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες από τη Ρωσία κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, κάτι που αποδυναμώνει σημαντικά το μέτωπο απέναντι στον Πούτιν.
Η κρίση που προκαλεί στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ ο Ν. Τραμπ εκτιμάται ότι ενθαρρύνει ακόμη περισσότερο τον Ρώσο πρόεδρο να συνεχίσει και να εντείνει την επίθεσή του εναντίον της Ουκρανίας, θεωρώντας ότι έχει απέναντι ένα αποδυναμωμένο ΝΑΤΟ, το οποίο μάλιστα χωρίς την αμερικανική υποστήριξη θα είχε μειωμένη αποτρεπτική δυνατότητα στο ουκρανικό μέτωπο.
Για την ίδια την ΕΕ, οι τελευταίες εξελίξεις αναδεικνύουν την ανάγκη μεγαλύτερης ώθησης της στρατηγικής αυτονομίας και, με την αμφισβήτηση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, την ανάδειξη και αξιοποίηση του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, που προβλέπει την αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση που ένα κράτος-μέλος της ΕΕ δεχθεί επίθεση.
Σύμφωνα με το Euractiv, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) σχεδιάζει να εκπονήσει έναν οδηγό που θα περιγράφει τι είδους πόροι είναι διαθέσιμοι από την ΕΕ σε περίπτωση ενεργοποίησης του μηχανισμού 42.7, όταν μια χώρα απειλείται, ώστε να υπάρχει η κατάλληλη διαθεσιμότητα δυνατοτήτων όταν προκύψει θέμα ενεργοποίησής του.
Κανείς δεν αμφισβητεί, όμως, ότι η άμυνα της Ευρώπης θα χρειαστεί πολύ μεγάλο διάστημα και τεράστιους πόρους για να καλύψει ένα κενό το οποίο θα αφήσει ένα οριστικό ρήγμα με τις ΗΠΑ. Και η ανάληψη τώρα πρωτοβουλιών γίνεται με την προσδοκία ότι, μετά την «παρένθεση» Τραμπ, θα υπάρξει προσπάθεια αποκατάστασης της ενότητας της Συμμαχίας.
Η αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ και οι απειλές για αποχώρηση των ΗΠΑ από την Συμμαχία προκαλεί αναταραχή όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στο εσωτερικό των ΗΠΑ καθώς ήδη από το 2023 έχει εγκριθεί νόμος που προβλέπει ότι οποιαδήποτε απόφαση σχετικά με την αποχώρηση της χώρας από το ΝΑΤΟ απαιτεί και την έγκριση της Γερουσίας.
Βεβαίως, ακόμη κι αν τυπικά δεν τεθεί θέμα αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος Τραμπ έχει τη δυνατότητα να οδηγήσει σε πλήρη αδρανοποίηση της Συμμαχίας και κατάρρευση των μηχανισμών της και της ίδιας της αποτρεπτικής ισχύος της.
Ο Πολωνός υπουργός Άμυνας δήλωσε ορθά ότι όπως το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις ΗΠΑ, έτσι και η άμυνα των ΗΠΑ δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το ΝΑΤΟ.
Αλλά αυτό είναι κάτι που δεν φαίνεται να υπολογίζει ο Ν. Τραμπ.
