Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με τη βαθύτερη κρίση νομιμοποίησης των τελευταίων δεκαετιών - μια κρίση που δεν περιορίζεται πλέον στην οικονομική δυσπραγία ή στην κοινωνική αγανάκτηση, αλλά αγγίζει τον ίδιο τον ιδεολογικό πυρήνα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η απάντηση της εξουσίας υπήρξε αμείλικτη. Σε συνθήκες σχεδόν πλήρους αποκοπής της χώρας από το Διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες, μαρτυρίες που καταφέρνουν να «φθάσουν» στο εξωτερικό, βίντεο χαμηλής ανάλυσης, ιατρικές καταθέσεις και σποραδικές εικόνες από νεκροτομεία και νοσοκομεία συνθέτουν ένα σκηνικό ωμής βίας που ακόμη και έμπειροι παρατηρητές δυσκολεύονται να περιγράψουν χωρίς ιστορικούς παραλληλισμούς. Αυτόπτες μάρτυρες μιλούν για ελεύθερους σκοπευτές σε ταράτσες στο κέντρο της Τεχεράνης, για πυρά με αυτόματα όπλα κατά άοπλων διαδηλωτών, για ειρηνικές συγκεντρώσεις που μετατρέπονται αιφνιδίως σε σκηνές πανικού και αιμορραγίας.
Η οργάνωση Iran Human Rights, με έδρα τη Νορβηγία, έχει ταυτοποιήσει τουλάχιστον 648 νεκρούς, ενώ η αμερικανική Human Rights Activists News Agency (HRANA) ανεβάζει τον αριθμό σε τουλάχιστον 1.850 νεκρούς μέσα σε λίγο περισσότερο από δύο εβδομάδες, και αναφέρεται σε σχεδόν 17.000 συλλήψεις. Την ίδια στιγμή, το Iran International, αντιπολιτευόμενο μέσο με έδρα το Λονδίνο, μεταφέρει εκτιμήσεις από το εσωτερικό της χώρας που κάνουν λόγο για 6.000, 10.000 ή ακόμη και 12.000 θύματα, ωστόσο ο ισχυρισμός αυτός δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές. Ο Μαχμούντ Αμίρι-Μογκαντάμ, επικεφαλής της Iran Human Rights, δηλώνει ότι οι αριθμοί που φθάνουν από το εσωτερικό της χώρας είναι αξιόπιστοι και ότι «θα είναι χιλιάδες». Το ίδιο το καθεστώς, μέσω αξιωματούχου, αναγνωρίζει περίπου 2.000 νεκρούς, συμπεριλαμβανομένων μελών των δυνάμεων ασφαλείας, αποδίδοντας τις δολοφονίες σε «ξένους τρομοκράτες», δηλαδή στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η εικόνα της απόγνωσης συμπυκνώνεται σε μία σκηνή: σοροί τυλιγμένες σε μαύρους σάκους στο Καχριζάκ, στην επαρχία της Τεχεράνης, με συγγενείς και φίλους να στέκονται άγρυπνοι, συντετριμμένοι, δίπλα στα άψυχα σώματα διαδηλωτών, προσπαθώντας να εντοπίσουν τους δικούς τους ανθρώπους. Παράλληλα με τη φυσική εξόντωση, το ισλαμικό καθεστώς προχωρά σε μια προσπάθεια παραδειγματικής τρομοκράτησης. Σύμφωνα με πληροφορίες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το ιρανικό κράτος έχει προαναγγείλει απαγχονισμούς συλληφθέντων διαδηλωτών, με την πρώτη εκτέλεση να φέρεται να έχει προγραμματιστεί για την Τετάρτη, σε μια σαφή προσπάθεια να ανακοπεί το κύμα αμφισβήτησης μέσω του απόλυτου φόβου.
Παρά την καταστολή και την κινητοποίηση όλου του προπαγανδιστικού μηχανισμού των μουλάδων, οι διαδηλώσεις όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει, αλλά έχουν μετασχηματιστεί. Εκεί όπου αρχικά κυριάρχησαν αιτήματα για το κόστος ζωής, την κατάρρευση της ισοτιμίας του ριάλ και τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, σήμερα αμφισβητείται ανοιχτά το ίδιο το καθεστώς. Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από τους εμπόρους του παζαριού, έναν από τους ιστορικούς πυλώνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας, και επεκτάθηκαν ταχύτατα σε νέους, εργαζόμενους και κοινωνικές ομάδες που μέχρι πρότινος δεν συνέκλιναν πολιτικά, γεφυρώνοντας κοινωνικές και εθνοτικές διαχωριστικές γραμμές γύρω από ένα κοινό αίτημα: την πτώση του καθεστώτος.
Απέναντι σε αυτή τη δυναμική, η Ουάσινγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επιλογή υψηλού ρίσκου. Ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε χθες όλες τις συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους, δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία διπλωματική επαφή όσο συνεχίζεται «η παράλογη δολοφονία διαδηλωτών». Σε ανάρτησή του στο Truth Social, απηύθυνε άμεσο κάλεσμα στους Ιρανούς πολίτες να συνεχίσουν να διαδηλώνουν και να «πάρουν τον έλεγχο των θεσμών τους», ζητώντας τους να καταγράψουν τα ονόματα «των δολοφόνων και των κακοποιητών», με τη διαβεβαίωση ότι «θα πληρώσουν βαρύ τίμημα». Η φράση «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν», συνοδευόμενη από το σύνθημα «MIGA - Make Iran Great Again», αποτέλεσε τον πυρήνα μιας ανάρτησης που χρήζει αποκωδικοποίησης.
Ο Λευκός Οίκος δεν διευκρίνισε τι σημαίνει αυτή η «βοήθεια». Η εκπρόσωπος Τύπου, Καρολάιν Λέβιτ, ανέφερε ότι τα αεροπορικά πλήγματα συγκαταλέγονται στις «πολλές, πολλές επιλογές» που εξετάζει ο Αμερικανός πρόεδρος, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι η διπλωματία παραμένει η πρώτη επιλογή. Πηγές του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας ανέφεραν ότι ο Τραμπ έχει λάβει ενημέρωση για ένα ευρύ φάσμα δυνατοτήτων: από μακράς εμβέλειας πυραυλικά πλήγματα και αεροπορικές επιδρομές, έως κυβερνοεπιχειρήσεις, μυστικές δράσεις και ψυχολογικές επιχειρήσεις με στόχο τη διατάραξη των ιρανικών δομών διοίκησης και επικοινωνιών. Παράλληλα, ανακοινώθηκε η επιβολή δασμών 25% σε οποιαδήποτε χώρα διατηρεί εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, με σαφή υπαινιγμό προς το Πεκίνο, το οποίο αντέδρασε καταγγέλλοντας «παράνομες μονομερείς ενέργειες».
Στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης, οι προβληματισμοί είναι έντονοι. Σύμβουλοι του προέδρου, μεταξύ των οποίων ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, εισηγούνται προσοχή και επιμονή στη διπλωματία, επισημαίνοντας τους κινδύνους μιας στρατιωτικής εμπλοκής που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ. Αναλυτές τονίζουν ότι οποιαδήποτε στρατιωτική δράση ενδέχεται να ενισχύσει το αφήγημα του καθεστώτος περί «ξένης καθοδήγησης» των διαδηλώσεων, να συσπειρώσει εθνικιστικά αντανακλαστικά και να «νομιμοποιήσει» ακόμη σκληρότερη καταστολή. Επιπλέον, η πυκνότητα του πληθυσμού στην Τεχεράνη-περίπου 12 εκατομμύρια κάτοικοι- καθιστά εξαιρετικά επικίνδυνη οποιαδήποτε στοχευμένη αεροπορική εκστρατεία, όπως έδειξαν οι ισραηλινοαμερικανικές επιθέσεις του Ιουνίου που προκάλεσαν πάνω από 1.000 θανάτους. Πέρα από τις δηλώσεις, η κυβέρνηση Τραμπ δεν φαίνεται να διαθέτει μια έτοιμη και δομημένη στρατηγική, σύμφωνα με το βλέμμα του έγκυρου Ιταλικού Ινστιτούτου Πολιτικών Μελετών (ISPI)
Σε διεθνές επίπεδο, οι αντιδράσεις κλιμακώνονται. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η δήλωση του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος, μιλώντας κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ινδία, προέβλεψε ότι το ιρανικό καθεστώς διανύει τις τελευταίες ημέρες ή εβδομάδες του, τονίζοντας ότι ένα καθεστώς που επιβιώνει μόνο μέσω της βίας έχει ουσιαστικά εξαντλήσει τη νομιμοποίησή του. Η Γερμανία, όπως είπε, βρίσκεται σε στενή επικοινωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Παράλληλα, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Φινλανδία και Δανία κάλεσαν τους Ιρανούς πρέσβεις για να διαμαρτυρηθούν επισήμως για τις δολοφονίες. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε «τρομακτικό» τον αριθμό των θυμάτων και ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προτείνει άμεσα περαιτέρω κυρώσεις σε όσους ευθύνονται για την καταστολή.
Αντίθετα, η Ρωσία κατήγγειλε τις αμερικανικές απειλές ως «κατηγορηματικά απαράδεκτες», προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε εκμετάλλευση της «εξωτερικά υποκινούμενης αναταραχής» ως πρόσχημα για νέα επίθεση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη Μέση Ανατολή και τη διεθνή ασφάλεια.
Στο εσωτερικό του Ιράν, παρατηρείται στους πολέμιους του καθεστώτος διχασμός ως προς το ενδεχόμενο ξένης επέμβασης, σύμφωνα με διεθνή ειδησεογραφικά μέσα. Υπάρχουν εκείνοι που βλέπουν στις Ηνωμένες Πολιτείες έναν πιθανό καταλύτη αλλαγής και άλλοι που φοβούνται ότι οποιαδήποτε εξωτερική στρατιωτική δράση θα ακυρώσει τη γνησιότητα της λαϊκής εξέγερσης.
Το καθεστώς, αν και αποδυναμωμένο από τις πρόσφατες συγκρούσεις με το Ισραήλ και τα πλήγματα στον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης», διατηρεί έναν ισχυρό μηχανισμό ασφάλειας και ένα τεράστιο πυραυλικό οπλοστάσιο. Διπλωμάτες και αναλυτές που επικαλείται το Reuters επισημαίνουν ότι, παρά την ένταση των διαδηλώσεων και τη διεθνή πίεση, δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ρήγματος στην ελίτ ασφάλειας του καθεστώτος. Οι Φρουροί της Επανάστασης και η διαβόητη πολιτοφυλακή Μπασίτζ, που αριθμούν συνολικά περίπου ένα εκατομμύριο μέλη, εξακολουθούν να αποτελούν τον σκληρό πυρήνα της εξουσίας. Όπως επισημαίνουν, χωρίς μαζικές αποσκιρτήσεις από τον κρατικό μηχανισμό και ιδιαίτερα από τις δυνάμεις ασφαλείας, η Ισλαμική Δημοκρατία, αν και βαριά τραυματισμένη, ενδέχεται να αντέξει.
Πάρα ταύτα, το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσης που πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν υπαρξιακή. Το σύνθημα «Ούτε Γάζα ούτε Λίβανος, θυσιάζω τη ζωή μου για το Ιράν», που ακούγεται σε πολλές πόλεις, απηχεί ακριβώς τη συνολική απόρριψη της ίδιας της ιδεολογικής βάσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κατά την ανάλυση του Καμράν Ταλατόφ, καθηγητή Σπουδών της Εγγύς Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, που φιλοξενεί η επιθεώρηση The Conversation.
Η φράση συμπυκνώνει δύο θεμελιώδεις διαστάσεις των διαδοχικών ιρανικών κινημάτων διαμαρτυρίας: αφενός τις εγχώριες οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές διεκδικήσεις και, αφετέρου, τη ρητή απόρριψη της αιτιολόγησης που προβάλλει το καθεστώς για την καταδίκη του λαού του στη φτώχεια, την ανεργία και την κοινωνική ασφυξία -συγκεκριμένα, ότι η θυσία στο εσωτερικό αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εκπλήρωση των ιδεολογικών στόχων της «αντίστασης» στο εξωτερικό.
Ειδικότερα, το σύνθημα στρέφεται ευθέως κατά της πολυετούς στήριξης της Ισλαμικής Δημοκρατίας προς τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τη Χαμάς στη Γάζα. Εκτιμήσεις αναφέρουν ότι, από τη δεκαετία του 1980, το καθεστώς έχει διοχετεύσει ετησίως μεταξύ 700 εκατομμυρίων και 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων προς περιφερειακούς συμμάχους - πόρους που θα έπρεπε να κατευθύνονται στην ενίσχυση της εγχώριας υποδομής, της δημόσιας υγείας και της εκπαίδευσης αντί να επενδύονται στην εξαγωγή της τρομοκρατίας στο πλαίσιο μίας ιδεολογικής εμμονής για την καταστροφή του Κράτους του Ισραήλ.
Πηγή: Liberal.gr/Ευαγγελία Μπίφη
Διαβάστε Περισσότερ
