Ο πρόεδρος της Διάσκεψης, Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, δήλωσε προ ημερών ότι «το οικοδόμημα της διεθνούς τάξης αυτή τη στιγμή γκρεμίζεται». Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μετατρέψει τις ΗΠΑ από σταθεροποιητικό σε αστάθμητο παράγοντα και οι Ευρωπαίοι, και μαζί τους και ο υπόλοιπος πλανήτης, αναζητούν τις δικές τους νέες ισορροπίες.
Το ερώτημα ωστόσο, όπως επισημαίνουν ορισμένοι αρθρογράφοι, δεν είναι μόνο αν τον άκουσαν οι Αμερικανοί, αλλά αν «θα τον ακούσουν και οι Ευρωπαίοι;», φέρνοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα και την ομιλία Μερτς η οποία, όπως αναφέρουν, απευθυνόταν και προς αυτούς. Είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν τη Γερμανία ως «ηγέτιδα σε μια εταιρική σχέση, χωρίς ηγεμονικές φαντασιώσεις» σε μια πορεία απογαλακτισμού από τις ΗΠΑ;
Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς απευθυνόμενος πρωτίστως στις ΗΠΑ αποτέλεσε κατά κάποιο τρόπο και μια απάντηση στα όσα είχε πει πέρυσι ο αντιπρόεδρος Βανς από το ίδιο βήμα. Ο Μερτς δήλωσε ότι η ηγεσία των ΗΠΑ δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη και ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί να σταθεί πιο σταθερά μόνη της, σε μια αυστηρή προειδοποίηση προς τους παγκόσμιους ηγέτες στο Μόναχο.
«Η ηγετική διεκδίκηση των ΗΠΑ αμφισβητείται, ίσως ήδη έχει χαθεί», δήλωσε ο Μερτς κατά την έναρξη της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, εκφράζοντας την πιο αυστηρή μέχρι στιγμής εκτίμηση από το Βερολίνο για έναν κόσμο που ορίζεται ολοένα και περισσότερο από τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων. «Στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, η ελευθερία μας δεν είναι πλέον απλώς εγγυημένη. Απειλείται».
Υποστήριξε ότι το ίδιο το παγκόσμιο σύστημα μπορεί ήδη να έχει καταρρεύσει. «Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που υπήρχε κάποτε», πρόσθεσε.
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο καγκελάριος επιβεβαίωσε τις συζητήσεις με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν σχετικά με ένα ευρωπαϊκό πυρηνικό αποτρεπτικό μέσο.
Η ομιλία ισοδυναμούσε με στρατηγική ανατοποθέτηση της Γερμανίας: παραμένει αγκυροβολημένη στο ΝΑΤΟ, αλλά προετοιμάζεται για ένα μέλλον στο οποίο οι αμερικανικές εγγυήσεις είναι λιγότερο αξιόπιστες και η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει περισσότερες ευθύνες.
Το μήνυμα αυτό αντανακλούσε τα σχόλια που είχε κάνει νωρίτερα στο Μόναχο ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Έλμπριτζ Κόλμπι, ο οποίος ζήτησε ένα «ΝΑΤΟ 3.0», στο οποίο οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο των αμυντικών βαρών, ενώ η Ουάσινγκτον δίνει προτεραιότητα σε άλλα θέατρα επιχειρήσεων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν «δυναμικούς, ικανούς, πιο αυτοδύναμους Ευρωπαίους συμμάχους», δήλωσε ο Κόλμπι, προσθέτοντας ότι η Αμερική φέρει εδώ και καιρό ένα «εξαιρετικά δυσανάλογο μερίδιο» του βάρους. Επαίνεσε ιδιαίτερα τη Γερμανία για την «ιστορική, τεράστια μετατόπισή» της στις αμυντικές δαπάνες.
Ο Μερτς άφησε να εννοηθεί ότι το Βερολίνο προετοιμάζεται ήδη για ένα σενάριο με μικρότερο αμερικανικό αποτύπωμα στην Ευρώπη και ότι η Γερμανία ενδέχεται κατά καιρούς να αποκλίνει από τις ΗΠΑ. «Εμείς οι Ευρωπαίοι λαμβάνουμε προφυλάξεις. Με αυτόν τον τρόπο, καταλήγουμε σε διαφορετικά συμπεράσματα από την κυβέρνηση στην Ουάσινγκτον», είπε.
Ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή
Το πόσο μακριά θα φτάσει η Γαλλία για να καθησυχάσει τους συμμάχους της ότι θα προστατεύονται από τα πυρηνικά της όπλα αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα ερωτήματα στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
«Μίλησα με τον Εμανουέλ Μακρόν για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», είπε ο Μερτς, υπονοώντας ότι η Γερμανία εξετάζει ανοιχτά εναλλακτικές λύσεις εν μέσω αβεβαιότητας για τη μακροπρόθεσμη προστασία από τις ΗΠΑ.
Η συζήτηση αντικατοπτρίζει τους φόβους σε ολόκληρη την Ευρώπη σχετικά με το αν η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα θα προστάτευε την ήπειρο σε μια κρίση - ανησυχία που εκφράζεται ολοένα και περισσότερο από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Ο Μερτς υπογράμμισε επίσης την αυξανόμενη πολιτική και οικονομική απόκλιση με την Ουάσινγκτον, αναφερόμενος σε ιδεολογικές και εμπορικές διαμάχες που συνδέονται με τις πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ.
«Ένα βαθύ χάσμα έχει ανοίξει μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών», είπε. «Οι πολιτισμικοί πόλεμοι των ΗΠΑ δεν είναι δικοί μας. Δεν πιστεύουμε στους δασμούς και τον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».
Τα σχόλια αυτά δείχνουν ότι οι εντάσεις δεν περιορίζονται πλέον στην κατανομή των βαρών στο ΝΑΤΟ, αλλά επεκτείνονται στην οικονομική πολιτική και στους δημοκρατικούς κανόνες.
Ένας κόσμος πολιτικής εξουσίας
Ο Μερτς συνδύασε τις προειδοποιήσεις του για τις ΗΠΑ με σκλήρυνση της στάσης του απέναντι στο Πεκίνο ενόψει της προγραμματισμένης επίσκεψής του στην Κίνα αργότερα αυτόν τον μήνα. Προειδοποίησε ότι η Κίνα θα μπορούσε σύντομα να ανταγωνιστεί την αμερικανική στρατιωτική ισχύ και την κατηγόρησε ότι εκμεταλλεύεται οικονομικές εξαρτήσεις, επικαλούμενος τους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών που διατάραξαν τη γερμανική βιομηχανία.
Το μήνυμα: η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν θα σημαίνει ευθυγράμμιση με την Κίνα.
Καθ' όλη τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Μερτς επέστρεψε σε ένα κεντρικό θέμα: η Ευρώπη εισέρχεται σε μια σκληρότερη γεωπολιτική εποχή, διαμορφωμένη από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και την άνοδο των μεγάλων δυνάμεων που δεν περιορίζονται από τους παλιούς διεθνείς κανόνες.
Επανέλαβε επίσης τη μακροπρόθεσμη υποστήριξη της Γερμανίας προς την Ουκρανία. «Αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν η Ρωσία εξαντληθεί τουλάχιστον οικονομικά, ενδεχομένως στρατιωτικά», είπε.
Επαίνεσε την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης για την κυριαρχία της Γροιλανδίας μετά την πίεση του Τραμπ να προσαρτήσει το δανικό έδαφος, τονίζοντας ότι η ενότητα αποτελεί το κύριο στρατηγικό πλεονέκτημα της Ευρώπης.
«Δεν αποδεχόμαστε αυτήν την πραγματικότητα ως μοίρα», είπε ο Μερτς. «Δεν είμαστε αβοήθητοι σε αυτόν τον κόσμο. Θα ανοίξουμε νέες πόρτες και θα εκμεταλλευτούμε νέες ευκαιρίες».
