Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη και τα fake news δεν αφορά την τεχνολογία καθαυτή. Αφορά πρωτίστως την αναδιάταξη της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Στο Athens Alitheia Forum, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε ότι το πρόβλημα δεν εξαντλείται στην ύπαρξη ψευδών ειδήσεων αλλά επεκτείνεται στον τρόπο με τον οποίο ο πολίτης καταναλώνει, αξιολογεί και τελικά εσωτερικεύει την πληροφορία.
Η πραγματικότητα γύρω μας δείχνει ότι η συμπεριφορά του scrolling, η συνεχής, αδιάκοπη εναλλαγή ερεθισμάτων, έχει αντικαταστήσει την ανάγνωση, την επεξεργασία και την κριτική σκέψη. Ζούμε σε ένα περιβάλλον υπερφόρτωσης πληροφορίας, όπου ο εγκέφαλος επιλέγει το γρήγορο αντί του ουσιαστικού, το εντυπωσιακό αντί του αληθινού. Πρόκειται για μετατόπιση που είναι αποτέλεσμα ενός ψηφιακού οικοσυστήματος, το οποίο τείνει να προκρίνει την ταχύτητα έναντι της εμβάθυνσης.
Σε αυτό το περιβάλλον γεννιέται το νέο οικοσύστημα παραπληροφόρησης. Τα fake news δεν χρειάζεται πλέον να είναι πειστικά, αρκεί να είναι γρήγορα, συναισθηματικά φορτισμένα και scrollable. Η τεχνητή νοημοσύνη, με την ικανότητά της να παράγει μαζικά τίτλους, εικόνες και σχόλια, δεν δημιουργεί απλώς ψευδές περιεχόμενο, δημιουργεί ψευδή συμπεριφορά. Παράγει fake engagement, δηλαδή μια τεχνητή κοινωνική αντίδραση που ο πολίτης εκλαμβάνει ως πραγματική. Likes, σχόλια, αντιδράσεις, συζητήσεις, «λαϊκή οργή» ή «λαϊκή αποδοχή» που δεν παράγονται από ανθρώπους, αλλά από bots, αυτοματοποιημένα συστήματα και ΑΙ agents που μιμούνται ανθρώπινη δραστηριότητα.
Ο μέσος χρήστης, ανεξάρτητα από φύλο, εκπαίδευση ή κοινωνική θέση, συχνά περιορίζεται στον τίτλο, στα σχόλια και στις αντιδράσεις μιας ανάρτησης. Εστιάζει περισσότερο στο «τι λέει ο κόσμος» παρά στο ίδιο το περιεχόμενο, χωρίς να ελέγχει την πηγή ή την αξιοπιστία της πληροφορίας. Όταν όμως αυτό το υποτιθέμενο «τι λέει ο κόσμος» είναι τεχνητά διαμορφωμένο, τότε αλλοιώνεται η αντίληψη της πραγματικότητας και η δημόσια συζήτηση κατευθύνεται σε λανθασμένες βάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, το fake engagement λειτουργεί ως νέο εργαλείο χειραγώγησης: δεν χρειάζεται πλέον να πείσεις τον πολίτη με επιχειρήματα, αρκεί να του δείξεις ότι «όλοι συμφωνούν» ή «όλοι εξοργίζονται». Όταν όμως αυτό το υποτιθέμενο «όλοι» αποτελείται από bots, τότε το αίσθημα συναίνεσης, πίεσης ή τάσης είναι απολύτως κατασκευασμένο.
Αυτό είναι το σημείο όπου η παραπληροφόρηση παύει να είναι απλώς ψέμα και γίνεται μηχανισμός διαμόρφωσης κοινωνικής συμπεριφοράς. Και όταν η κοινωνική απόδειξη είναι κατασκευασμένη, τότε η αντίληψη της πραγματικότητας αλλοιώνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διάκριση που έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης: «υπάρχει ψευδής είδηση, δεν υπάρχει ψευδής άποψη». Η γνώμη, ακόμη και η πιο αιχμηρή ή μειοψηφική, είναι στοιχείο του πλουραλισμού. Αυτό που απειλεί τη δημοκρατία δεν είναι η πολυφωνία, αλλά η παραπληροφόρηση που μασκαρεύεται ως κοινωνική συναίνεση και η τεχνητή οργή που παρουσιάζεται ως λαϊκή φωνή. Η πρόκληση της εποχής μας δεν είναι να περιορίσουμε τις γνώμες, αλλά να προστατεύσουμε την αλήθεια και να διασφαλίσουμε ότι η δημόσια συζήτηση παραμένει ανθρώπινη, αυθεντική και δημοκρατική.
*Η Χριστίνα Κυρίτση είναι Οικονομολόγος
