Στη διυπουργική συνάντηση της Τρίτης 3 Φεβρουαρίου 2026 στο Μέγαρο Μαξίμου, έγινε μια νέα απόπειρα να ανοίξει η συζήτηση για το πολυσυζητημένο Εθνικό Απολυτήριο. Η κυβέρνηση διά στόματος του Πρωθυπουργού και παρουσία της Υπουργού Παιδείας και του επικεφαλής της Επιστημονικής Επιτροπής που θα υποστηρίζει τον διάλογο, κήρυξε και επίσημα την έναρξη του κύκλου του «Εθνικού Διαλόγου», μια διαδικασία που αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο για πολλοστή φορά.
Η επίσημη εκκίνηση ορίστηκε για την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, όπου η Υπουργός Παιδείας παρουσίασε τις γενικές αρχές για το εθνικό Απολυτήριο. Στόχος είναι, μέσα από μια εννιάμηνη διαδικασία διαβούλευσης που θα ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 2026, να διαμορφωθεί η τελική νομοθετική πρωτοβουλία έως το τέλος του έτους.
Τι αλλάζει (και τι όχι)
Το Εθνικό Απολυτήριο επιχειρεί να λύσει το πρόβλημα της αδιαφορίας για το Λύκειο και να του προσδώσει κύροςΈνα πράγμα έγινε σαφές εξαρχής στην διυπουργική και αργότερα στην Διαρκή Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής: οι Πανελλαδικές Εξετάσεις και η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής δεν καταργούνται, τουλάχιστον προς το παρόν. Ο στόχος είναι το Απολυτήριο Λυκείου να αποκτήσει «αυτόνομη αξία» και να συνυπολογίζεται για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια, ώστε αυτή να μην κρίνεται αποκλειστικά από τις Πανελλαδικές εξετάσεις.
Οι όποιες αλλαγές θα αφορούν, στην καλύτερη περίπτωση, τους/τις μαθητές/ριες που θα φοιτήσουν στην Α’ Λυκείου το σχολικό έτος 2027-2028, που είναι δηλαδή τώρα στη Β’ Γυμνασίου. Βασικός πυλώνας του νέου συστήματος θα είναι η καθολική χρήση της Τράπεζας Θεμάτων (100%) στις ενδοσχολικές εξετάσεις, με σκοπό τη διασφάλιση της αντικειμενικότητας στη βαθμολόγηση πανελλαδικά. Παράλληλα, προβλέπεται η ενίσχυση του Απολυτηρίου με δωρεάν κρατικά πιστοποιητικά γλωσσομάθειας και πληροφορικής και απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων.
Διαλλακτική στάση, νέες προτάσεις και η αντίφαση στον σχεδιασμό
Η Υπουργός στην Επιτροπή της Βουλής την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου, εμφανίστηκε διαλλακτική και πρότεινε μερικές αλλαγές που η επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει. Αρχικά, πρότεινε να μην μετράει ενδεχομένως ο βαθμός της Α΄ Λυκείου για τη διαμόρφωση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου αλλά μόνο ο βαθμός της Β’ και Γ’ Λυκείου σε πιθανά ποσοστά 40% και 60%.
Επιπλέον πρότεινε η αναλογία προφορικού και γραπτού βαθμού στην τελική διαμόρφωση του βαθμού για το κάθε μάθημα να είναι 30% με 70%. Δεν αναφέρθηκε στην πιθανότητα ο προφορικός βαθμός να προσαρμόζεται στον γραπτό, όπως συζητήθηκε και εφαρμόστηκε στο παρελθόν (πχ στο σύστημα επί υπουργίας Αρσένη).
Επίσης επεσήμανε την ανάγκη για μείωση της ύλης, περιορισμένο αριθμό μαθημάτων που θα συμμετέχουν στη διαμόρφωση του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου, σύνδεση του Εθνικού Απολυτηρίου με το πολλαπλό βιβλίο σε όποια αντικείμενα αυτό μπορέσει να ολοκληρωθεί. Επανέλαβε ότι τα θέματα των ενδοσχολικών εξετάσεων θα είναι καθ’ ολοκληρία από την Τράπεζα θεμάτων για την οποία είπε ότι θα εμπλουτιστεί και θα διαφοροποιηθεί στον τρόπο εξέτασης με εισαγωγή πολλαπλών τρόπων εξέτασης όπως θέματα διαβαθμισμένης δυσκολίας, ποικιλία τρόπων εξέτασης κλπ. Για μια ακόμα φορά επανέλαβε ότι τελικός σκοπός είναι η κατάργηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων και η εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο με μόνο τρόπο το Εθνικό Απολυτήριο.
Από τα παραπάνω είναι εύκολο ο αντικειμενικός παρατηρητής να εντοπίσει μια προφανή αντίφαση. Ενώ το Εθνικό Απολυτήριο εμφανίζεται ως η λύση για την αυτονόμηση του Λυκείου, από την άλλη συνδέεται στενά με την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο και μάλιστα σε βάθος χρόνου προτείνεται να είναι ο μοναδικός τρόπος εισαγωγής.
Το πολιτικό πλαίσιο και η αναζήτηση συναίνεσης
Μερικές μέρες πριν, στην διυπουργική, ο Πρωθυπουργός στην τοποθέτησή του είχε τονίσει πως η έναρξη του διαλόγου δεν αποτελεί ανακοίνωση ειλημμένων αποφάσεων. Αναγνώρισε πως το Λύκειο, με τη σημερινή του μορφή, έχει απωλέσει τον εκπαιδευτικό του ρόλο, λειτουργώντας απλώς ως ένας «στείρος χώρος προετοιμασίας» για το Πανεπιστήμιο. Η επιδίωξη της κυβέρνησης είναι η ευρύτερη δυνατή πολιτική συναίνεση, χαρακτηρίζοντας το θέμα εθνικό και υπερκομματικό.
Η Υπουργός Παιδείας από την πλευρά της είχε επισημάνει ότι κεντρικός σκοπός είναι το Απολυτήριο του Λυκείου να ανακτήσει το κύρος του και να αποτελεί ένα αυτοτελές, ισχυρό επίτευγμα αντί για απλό διαβατήριο για τις Πανελλήνιες. Επίσης επεσήμανε ότι ο σχεδιασμός δεν αφορά μόνο το Λύκειο, αλλά εξετάζει την εκπαίδευση από το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό. Έθεσε επιπλέον τα ζητήματα της «υπερβαθμολόγησης», των υποδομών, των βιβλίων, των προγραμμάτων σπουδών και της αξιολόγησης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών.
Ο επικεφαλής της ανεξάρτητης τεχνοκρατικής επιτροπής που θα συντονίσει τον διάλογο και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, κ. Μιχάλης Σφακιανάκης υπογραμμίζει την ανάγκη για μια εθνική πολιτική παιδείας που δεν θα μεταβάλλεται με κάθε αλλαγή κυβέρνησης, θέτοντας ως προτεραιότητα ένα σύστημα αξιολόγησης που θα είναι αποτελεσματικό, δίκαιο και σταθερό.
Από την δική τους πλευρά, οι εκπρόσωποι των κομμάτων στην Διαρκή Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων περίγραψαν με αναλυτικό τρόπο τις ελλείψεις, τα προβλήματα και τις παθογένειες του εκπαιδευτικού συστήματος με έμφαση στις υποδομές και το περιεχόμενο σπουδών. Φαίνεται πάντως ότι όλα τα κόμματα θα συμμετάσχουν στην επιτροπή καταθέτοντας τις δικές τους προτάσεις. Φαίνεται εδώ μια μικρή ελπίδα να υπάρξει ένας βαθμός συναίνεσης τουλάχιστον από κάποια κόμματα και σε κάποιες πτυχές του απολυτηρίου.
Οι «Αλήθειες» που δεν λέγονται: Τα πραγματικά προβλήματα
Πέρα, όμως, από τις θεσμικές συζητήσεις, η καθημερινή πραγματικότητα στα σχολεία αναδεικνύει βαθύτερα, δομικά προβλήματα που ζητούν λύση.
1. Υποδομές και κτιριακό: Παρά τις θετικές προσπάθειες (όπως η αναβάθμιση των Εργαστηρίων Πληροφορικής, οι διαδραστικοί πίνακες, το πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου»), οι υποδομές παραμένουν η «αχίλλειος πτέρνα». Παλιά κτίρια, αίθουσες χωρίς κλιματισμό, προκατασκευασμένες αίθουσες, τσιμεντένια προαύλια και ελλιπής εξοπλισμός συνθέτουν μια εικόνα που δεν εμπνέει ή και δεν είναι κατάλληλη για μάθηση.
2. Το «Παράλληλο Σχολείο»: Το Δημόσιο Σχολείο έχει de facto εκχωρήσει ρόλους στα φροντιστήρια. Οι μαθητές/ριες του Λυκείου εργάζονται «διπλοβάρδια» (σχολείο και φροντιστήριο), φτάνοντας τις 10-12 ώρες δουλειάς ημερησίως. Το αποτέλεσμα; Εξουθενωμένα παιδιά-ρομπότ που τρέχουν από μάθημα σε μάθημα, χωρίς ελεύθερο χρόνο και δημιουργικότητα, ενώ οι οικογένειες υφίστανται τεράστια οικονομική αιμορραγία.
3. Παπαγαλία vs Κριτική Σκέψη: Παρά τις εξαγγελίες, το σύστημα παραμένει βαθιά εξετασιοκεντρικό. Οι μαθητές/ριες εκπαιδεύονται να αποστηθίζουν πληροφορίες για να τις γράψουν και να τις ξεχάσουν την επόμενη μέρα, με την κριτική και συνθετική σκέψη να απουσιάζουν.
4. Απαρχαιωμένο Περιεχόμενο: Ενώ ο κόσμος τρέχει με ψηφιακές ταχύτητες, τα σχολικά βιβλία συχνά παραμένουν πίσω. Λείπουν οι πρακτικές (hands-on) και οι ήπιες (soft) δεξιότητες όπως συνεργασία, διαχείριση οικονομικών, αναγνώριση fake news, αν και τα δύο τελευταία μπαίνουν δειλά-δειλά, κάνοντας το σχολείο να φαντάζει «βαρετό» και άσχετο με τη σύγχρονη εποχή.
5. Βία και Ανασφάλεια: Η δραματική αύξηση της βίας μεταξύ ανηλίκων απειλεί να μετατρέψει το σχολείο σε μη ασφαλή χώρο, με τους εκπαιδευτικούς να νιώθουν συχνά ανήμποροι να διαχειριστούν την κατάσταση.
6. Έλλειψη Επαγγελματικού Προσανατολισμού και οι πρώιμες αποφάσεις. Τα παιδιά καλούνται να επιλέξουν κατεύθυνση και σπουδές στα 15-16 τους, συχνά στα τυφλά ή με βάση το τι άκουσαν, τι νομίζουν ότι έχει κύρος και όχι τι τους ταιριάζει. Χαρακτηριστικά, στο τέλος της Α’ Λυκείου τα παιδιά θα επιλέξουν Ομάδα Προσανατολισμού στα Γενικά Λύκεια ή Τομέα στα Επαγγελματικά, πράγμα που σαφώς θα καθορίσει τις ακαδημαϊκές και επαγγελματικές τους επιλογές. Αυτό για τα περισσότερα παιδιά είναι και πιεστικό αλλά και πολύ νωρίς για να γίνει. Έτσι, χιλιάδες φοιτητές μπαίνουν σε σχολές που δεν τους ενδιαφέρουν, απλώς για να μην πάει χαμένη η βαθμολογία τους, οδηγώντας σε εγκατάλειψη σπουδών ή μη ικανοποιημένους ή και αποτυχημένους επαγγελματίες αργότερα.
7. Έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού και συναίνεσης. Τελευταίο αλλά ίσως σημαντικότερο από όλα, είναι η έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού και συναίνεσης στη λήψη των αποφάσεων. Το αποτέλεσμα είναι όλη η Εκπαιδευτική Κοινότητα να είναι «θύμα» προσωπικών οραμάτων του/της εκάστοτε Υπουργού. Ακόμα και μέσα στην ίδια την κυβέρνηση ή και στην ίδια θητεία, επιβάλλονται στην ουσία αλλαγές που έχουν τεράστιο αντίκτυπο στο σύστημα της εκπαίδευσης γενικότερα αλλά και στη σχολική καθημερινότητα εκπαιδευτικών, μαθητών/ριών και οικογενειών.
Στην παραπάνω διαδικασία τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί είναι αποδέκτες βιαστικών ή και ανούσιων μερικές φορές αποφάσεων που καλούνται άρον άρον να εφαρμόσουν. Η κατάσταση στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς είναι οριακή και φυσικά χωρίς την αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων, καμία αλλαγή δεν μπορεί να υλοποιηθεί.
8. Το σχολείο ως αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα με εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων εκπαιδευτικής ηγεσίας. Τα ελληνικά σχολεία σήμερα δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως αυτόνομες διοικητικές και εκπαιδευτικές μονάδες γιατί στερούνται των πόρων (οικονομικών, τεχνικών και ανθρώπινων) που θα επέτρεπαν να είναι τέτοια. Οι εκπαιδευτικοί και ειδικά οι διευθυντές και υποδιευθυντές αναγκάζονται καθημερινά να είναι διοικητικοί υπάλληλοι, τεχνικοί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί και πολλά άλλα. Η σύγχρονη εκπαιδευτική ηγεσία μας διδάσκει όμως ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης των σχολικών μονάδων.
Συμπέρασμα
Το Εθνικό Απολυτήριο επιχειρεί να λύσει το πρόβλημα της αδιαφορίας για το Λύκειο και να του προσδώσει κύρος. Ωστόσο, ο κίνδυνος είναι ορατός: χωρίς γενναία χρηματοδότηση, χωρίς αλλαγή στον τρόπο διδασκαλίας, χωρίς μείωση της ύλης και χωρίς ουσιαστική αναβάθμιση των υποδομών, το Λύκειο κινδυνεύει να μετατραπεί απλώς σε έναν ακόμα πιο σκληρό εξεταστικό μηχανισμό.
Ο διάλογος ξεκινά. Το ζητούμενο είναι αν αυτή τη φορά θα ακουμπήσει την ουσία ή αν θα μείνουμε πάλι στους τύπους.
*Δημήτριος Γρηγοριάδης: M.Ed., Διευθυντής ΓΕΛ Κρεμαστής Ρόδου, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού
*Χρήστος Ατλάσης: PhD, Πιστοποιημένος Σύμβουλος Σταδιοδρομίας/Επαγγελματικού Προσανατολισμού.
